Фядута пра сваю «справу змоўшчыкаў»: Злавілі лохаў, якія паверылі ў тое, што змова магчымая
«Я не веру цяпер у тое, што можа быць паспяховая змова», — кажа былы палітвязень, літаратуразнавец і палітолаг Аляксандр Фядута ў інтэрв’ю «Радыё Свабода».
Аляксандра Фядуту асудзілі па «справе змоўшчыкаў». Па ёй праходзілі таксама Юрась Зянковіч, Рыгор Кастусёў.
Разважаючы пра гэту справу, Аляксандр Фядута згадвае, што падчас знаходжання ў «Амерыканцы» прачытаў біяграфію Сіднэя Рэйлі — брытанскага авантурыста, які спрабаваў знішчыць савецкую ўладу.
«Яго заманілі ў Савецкі Саюз, імітуючы змову. Ён прыехаў, перайшоў граніцу польска-савецкую, і яго злавілі якраз на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Нягледзячы на тое, што ўсе, апроч аднаго чалавека з тых, хто займаўся гэтай аперацыяй, пасля былі расстраляныя сваімі ж, Сіднэй Рэйлі таксама быў забіты праз супрацоўнікаў АДПУ», —
расказвае ён і прыгадвае, што, калі напісаў пра гэта жонцы, тая адказала: «Фядута, навошта гэта табе? Ты ж сваю біяграфію ведаеш. Цябе ж таксама злавілі менавіта так, імітуючы змову».
Па словах Фядуты, менавіта такое разуменне сітуацыі ён агучыў і ў апошнім слове на судзе:
«Я сказаў, што з майго пункту гледжання ўсё, што адбылося, гэта была правакацыя Камітэта дзяржаўнай бяспекі. І яны злавілі — прабачце мяне за гэтае слова — лохаў, якія паверылі ў тое, што змова магчымая».
Разам з тым былы палітвязень адзначае:
«Я верыў у тое, што я ўдзельнічаю ў змове, і менавіта таму я лічыў, што ведаю, за што адбываю свой тэрмін пакарання. Таму што, як я заўжды казаў: «Хлопчык я дарослы, і адказваць за свой выбар трэба». Вось я адказваю за свой выбар».
«Змены могуць быць толькі ўнутры самой Беларусі. Што б ні рабілі эмігранты, я не думаю, што гэта можа паўплываць»
Адказваючы на пытанне пра ўрокі, вынесеныя з уласнага досведу, Фядута адзначыў:
«Насамрэч, я не веру цяпер у тое, што можа быць паспяховая змова. Таму што ніколі немагчыма праверыць тых людзей, якія ўступаюць у гэтую змову. Калі ты іх не ведаеш, лепш не садзіся з імі за адзін стол — трэба з'есці пуд солі».
Як даводзіць Фядута, у Шчыгельскага і Зянковіча, як і ў іншых людзей, якія доўгі час знаходзяцца ў эміграцыі, свой погляд на тое, што адбываецца ўнутры краіны, і «не заўсёды адэкватны».
«Я думаю, што год праз пяць у мяне таксама будзе цалкам неадэкватны погляд на тое, што адбываецца ў Беларусі», —
заўважае былы палітвязень і падкрэслівае:
«Змены могуць быць толькі ўнутры самой Беларусі. Што б ні рабілі і што б ні казалі эмігранты, я не думаю, што гэта можа сапраўды паўплываць на сітуацыю ўнутры Беларусі».
«Стаўленне да культуры — гэта не стаўленне да Пуціна»
У Фядуты, вядомага пушкініста, таксама пацікавіліся, як змянілася ягонае стаўленне да рускай культуры пасля пачатку вайны.
«Адна з першых навін, якую я атрымаў, ужо калі знаходзіўся ў Польшчы, — гэта тое, што ў Кіеве (…) пачынаюць зносіць помнікі Булгакаву, Ганне Ахматавай», — расказаў былы палітвязень.
Фядута напісаў сваёй сяброўцы ў Кіеве, што пазіцыю адносна Булгакава можа зразумець, бо раман пісьменніка «Белая гвардыя» сапраўды антыўкраінскі. А вось Ахматаву ён лічыць ахвярай савецкага рэжыму. На што атрымаў адказ:
«Сёння ўначы ў Кіеве загінулі чатыры чалавекі. Давайце спачатку спынім вайну, а пасля будзем разбірацца з жанчынамі, якія пацярпелі ад савецкай улады».
Фядута падкрэслівае: пасля гэтага ў яго не было ніякіх пытанняў, нягледзячы на тое, што абодвух пісьменнікаў ён любіць.
Яшчэ адзін эпізод, які згадаў літаратуразнаўца, тычыцца ягонага сябра з Кіева, вымушанага спальваць кнігі і ноты, каб абагрэць дом. Фядута напісаў яму: «Віця, ты спаліў паперу, музыка ж засталася».
«Стаўленне да культуры — гэта не стаўленне да Пуціна. Тыя людзі, помнікі якім зносяць сёння ў Кіеве, яны не сказалі б ні слова, разумеючы, што іх краіна вядзе вайну, і гэтая вайна не з'яўляецца справядлівай. Я думаю, што і Булгакаў бы ўсё зразумеў, і Ахматава б усё зразумела. Гэта людзі, якія сапраўды былі носьбітамі культуры», — выказаў сваё меркаванне Фядута.
Ён заклікае адрозніваць стаўленне да культуры ад стаўлення да ўлады, якая распачала вайну:
«Давайце адрозніваць адно ад другога. І давайце адрозніваць знак імперскасці (як зараз прынята казаць, а насамрэч знак сапраўды распаўсюджвання ў свеце той ці іншай краіны) ад сапраўднага чытання, слухання музыкі, візіту ў тэатр альбо ў кіно, да жывапісу. Давайце адрозніваць».
Былы палітвязень даводзіць, што вымушаны пагадзіцца з выразам «калі страляюць пушкі, музы маўчаць», бо кожны дзень даведваецца пра тое, колькі людзей гіне ва Украіне.
«Ведаеце, тыя людзі, якія гінуць — яны каштуюць больш за помнікі», — падсумоўвае Аляксандр Фядута.
Каментары
"Лічу, што сапраўдным арганізатарам змовы быў Шчыгельскі, а сувыканаўцам быў Зянковіч", — сказаў ён".