Эвалюцыя чалавека не спынілася. За апошнія 10 тысяч гадоў стала больш рыжых, а выпадкаў мужчынскага аблысення паменела
Новае маштабнае генетычнае даследаванне паказала: чалавецтва працягвала актыўна эвалюцыянаваць і ў адносна нядаўняй гісторыі. За апошнія тысячагоддзі натуральны адбор прыкметна змяніў як знешнасць жыхароў Еўропы і Заходняй Азіі, так і іх устойлівасць да хвароб — проста раней навукоўцы не маглі гэта дакладна ўбачыць.
На працягу доўгага часу ў навуцы існавала ўяўленне, што прыкметны натуральны адбор у нядаўняй гісторыі чалавека цяжка заўважыць. Здавалася, што асноўныя змены адбыліся ў глыбокай старажытнасці, а апошнія тысячагоддзі не пакінулі істотнага следу ў геноме. Аднак новае даследаванне, заснаванае на аналізе дзясяткаў тысяч старажытных і сучасных ДНК, фактычна разбурае гэтую карціну.
Як паведамляе Live Science, група даследчыкаў на чале з навуковым супрацоўнікам Гарвардскага ўніверсітэта Алі Акбары прааналізавала каля 16 тысяч геномаў людзей з Заходняй Еўразіі — рэгіёна, які ахоплівае Еўропу і часткі Заходняй Азіі.
Выкарыстаўшы новы статыстычны метад, яны змаглі прасачыць, як дзейнічаў натуральны адбор на працягу апошніх 18 тысяч гадоў. Галоўная выснова гучыць даволі проста: эвалюцыя не запаволілася — яе проста было цяжка зафіксаваць старымі метадамі.
Даследчыкі знайшлі доказы натуральнага адбору ў 479 варыянтах генаў у заходнееўразійскім наборы даных, 60% з іх звязаныя з рысамі, якія добра вядомыя і сёння. За гэты час у папуляцыях Заходняй Еўразіі павялічылася частата генаў, адказных за светлую скуру і рыжыя валасы, а таксама за ўстойлівасць да некаторых інфекцый, у тым ліку ВІЧ і праказы. Адначасова знізілася распаўсюджанасць генаў, звязаных з мужчынскім аблысеннем і рызыкай рэўматоіднага артрыту.
Гэтыя змены не былі выпадковымі. Натуральны адбор дзейнічае праз розныя механізмы: карысныя рысы замацоўваюцца, бо павышаюць шанцы на выжыванне і размнажэнне. Напрыклад, светлая скура, верагодна, стала перавагай у паўночных рэгіёнах з недахопам сонечнага святла, бо яна спрыяе лепшаму сінтэзу вітаміну D.
А вось з’яўленне большай колькасці рыжавалосых людзей пакуль цяжэй растлумачыць. Магчыма, справа не ў самім колеры валасоў, а ў іншых карысных уласцівасцях генаў, якія з ім звязаныя.
Цікава, што не ўсе генетычныя тэндэнцыі былі аднолькава накіраваныя на працягу ўсяго часу. Некаторыя гены павялічваліся ў частаце, а потым зноў знікалі.
Напрыклад, схільнасць да туберкулёзу ўзрастала на працягу некалькіх тысяч гадоў, але каля 3,5 тысячы гадоў таму пачала зніжацца. Падобная сітуацыя назіралася і з генамі, звязанымі з рызыкай рассеянага склерозу: іх распаўсюджанасць расла да прыкладна 2 тысяч гадоў таму, а потым пайшла на спад.
Такія ваганні, хутчэй за ўсё, адлюстроўваюць змены ў навакольным асяроддзі і ўмовы жыцця людзей. З’яўленне новых патагенаў, змены ў ладзе харчавання або клімаце маглі ператвараць некаторыя рысы з карысных у шкодныя — і наадварот. Эвалюцыя ў гэтым сэнсе выглядае не як прамая лінія, а як пастаянная адаптацыя да новых выклікаў.
Аўтары даследавання падкрэсліваюць, што іх праца стала магчымай дзякуючы вялікім масівам генетычных дадзеных і новым метадам аналізу, якія дазваляюць адрозніць сігнал натуральнага адбору ад іншых эвалюцыйных працэсаў — мутацый, выпадковых змен або змешвання папуляцый. Раней такія тонкія і паступовыя зрухі проста губляліся на фоне шуму.
Даследчыкі ўжо зрабілі сваю методыку і дадзеныя адкрытымі для іншых навукоўцаў. Яны таксама плануюць пашырыць аналіз на іншыя рэгіёны свету. Папярэднія вынікі для Усходняй Еўразіі паказваюць падобную карціну: натуральны адбор дзейнічаў паўсюль, але яго канкрэтныя вынікі залежалі ад мясцовых умоў — клімату, харчавання і распаўсюджаных хвароб.
Каментары