Каманды Ціханоўскай і Наўроцкага паставілі кропку ў спрэчцы вакол Касцюшкі
Нядаўняя дыскусія здарылася пасля допісу Святланы Ціханоўскай у сацсетках у гадавіну смерці кіраўніка паўстання 1794 года.
Каманда Святланы Ціханоўскай абмеркавала з прадстаўнікамі прэзідэнта Польшчы Караля Наўроцкага нядаўнюю публічную спрэчку вакол Тадэвуша Касцюшкі. Яны прыйшлі да высновы, што ягоная спадчына павінна аб’ядноўваць народы былой Рэчы Паспалітай. Цяпер разглядаецца магчымасць правесці супольнае мерапрыемства з удзелам Ціханоўскай і Наўроцкага.
Як адзін допіс ператварыўся ў гістарычную спрэчку
Новая дыскусія пра тое, «чый Касцюшка», пачалася 15 кастрычніка — у гадавіну смерці кіраўніка паўстання 1794 года.
«Барацьба Тадэвуша Касцюшкі за свабоду не ведала межаў. Нарадзіўшыся на тэрыторыі сучаснай Беларусі, ён дапамог Амерыцы здабыць незалежнасць, а пазней паўстаў супраць расійскага і прускага панавання ў нашым рэгіёне», — напісала Святлана Ціханоўская ў сацыяльнай сетцы X.
На наступны дзень на допіс адрэагаваў польскі еўрадэпутат ад «Права і справядлівасці» Аркадыюш Мулярчык. Ён папракнуў Святлану Ціханоўскую ў тым, што ў яе паведамленні не была названая Польшча.
«Тадэвуш Касцюшка быў польскім нацыянальным героем і генералам Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў. Ён нарадзіўся ў Рэчы Паспалітай, на тэрыторыі сучаснай Беларусі, змагаўся за незалежнасць Амерыкі і ўзначаліў польскае паўстанне 1794 года супраць Расіі і Прусіі. Мы можам падзяляць яго спадчыну, але не павінны выкрэсліваць Польшчу з яго гісторыі», — заявіў Мулярчык.
Святлана Ціханоўская ў адказ удакладніла сваю пазіцыю: назвала Касцюшку вялікім польскім нацыянальным героем, які адначасова мае вялікае значэнне для беларусаў, і адзначыла, што беларусы і палякі могуць ушаноўваць яго разам.
У камандзе Наўроцкага канфлікту не ўбачылі
Паводле дарадцы беларускай дэмакратычнай лідаркі па дыпламатычных пытаннях Дзяніса Кучынскага, інцыдэнт абмеркавалі падчас сустрэч з прадстаўнікамі польскага прэзідэнта.
«Тут у нас поўнае паразуменне з польскім бокам. Хібы ў камунікацыі часам здараюцца, ніхто ад гэтага не застрахаваны. Але галоўнае, што мы ўсё адкрыта абмеркавалі і пераканаліся: нашы пазіцыі цалкам супадаюць», — кажа дарадца Святланы Ціханоўскай.
У беларускай камандзе падкрэсліваюць, што не аспрэчваюць месца Касцюшкі ў польскай нацыянальнай гісторыі:
«Касцюшка — нацыянальны герой Польшчы, спадчыну і гераізм якога шануюць таксама беларусы, літоўцы і амерыканцы. Ён нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай Беларусі, быў адным з найвыбітнейшых дзеячаў Рэчы Паспалітай і стаў сімвалам барацьбы за свабоду далёка за яе межамі».
Тадэвуш Касцюшка нарадзіўся ў 1746 годзе ў Мерачоўшчыне каля Косава — сёння гэта Івацэвіцкі раён Брэсцкай вобласці. На той час гэтыя землі ўваходзілі ў склад Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. Ён ваяваў у Амерыканскай вайне за незалежнасць, а ў 1794 годзе ўзначаліў паўстанне супраць Расійскай імперыі і Прусіі.
Таму спробы запісаць чалавека XVIII стагоддзя выключна ў адну сучасную нацыянальную традыцыю непазбежна выклікаюць спрэчкі.
Падобная спрэчка паміж Беларуссю і Польшчай узнікала яшчэ ў 2017 годзе праз надпіс на помніку Касцюшку ў швейцарскім Залатурне. Тады польскі бок таксама настойваў на пазначэнні яго польскай прыналежнасці, адначасова вітаючы тое, што беларусы ўшаноўваюць Касцюшку як блізкага сабе героя.
Ціханоўская і Наўроцкі могуць разам ушанаваць Касцюшку
Цяпер каманды Святланы Ціханоўскай і Караля Наўроцкага збіраюцца пашукаць фармат для супольных мерапрыемстваў, прысвечаных Касцюшку. Адно з іх можа адбыцца на высокім узроўні — з удзелам саміх Ціханоўскай і Наўроцкага.
«Гэта магло б стаць прыгожым і моцным сімвалам таго, што наша супольная гісторыя не падзяляе, а аб’ядноўвае нас. Асабліва сёння, калі мы зноў супрацьстаім расійскаму імперыялізму, важна разам нагадваць пра герояў, якія змагаліся «за нашу і вашу свабоду». Для нас вельмі важна, што польскі бок адкрыты да таго, каб разам з намі ўшаноўваць і папулярызаваць гэтую супольную гістарычную спадчыну», — лічыць Дзяніс Кучынскі.
Ён адзначае, што Караль Наўроцкі і ягоная каманда з павагай ставяцца да супольнай гістарычнай спадчыны беларусаў і палякаў.
Адным з прыкладаў Дзяніс Кучынскі называе ўдзел Святланы Ціханоўскай у польскім «Нацыянальным чытанні» 5 верасня. Сёлета для акцыі выбралі «Дзяды» Адама Міцкевіча. Галоўнае варшаўскае мерапрыемства прайшло ля помніка паэту з удзелам прэзідэнта Караля Наўроцкага і першай ледзі Марты Наўроцкай. Да чытання далучыліся вядомыя польскія акторы і музыкі, а таксама беларускія артысты Бажэна Шамовіч і Аляксей Сапрыкін.
«Для нас гэта не проста прыгожы культурны жэст, а сведчанне таго, што супольная літаратурная і гістарычная спадчына можа быць жывой часткай сучасных беларуска-польскіх адносін», — кажа Дзяніс Кучынскі.
Пясецкі, футбол і прыём у Бельведэры
На варшаўскіх сустрэчах гаворка ішла не толькі пра Тадэвуша Касцюшку. Бакі абмяркоўвалі творчасць Сяргея Пясецкага — пісьменніка, жыццё якога было звязанае з Беларуссю і якога, паводле Кучынскага, асабліва любіць Караль Наўроцкі.
Значная частка кніг Пясецкага ўжо выйшла па-беларуску. Цяпер бакі хочуць вывучыць магчымасць перакладу астатніх твораў. Дарэчы, падчас студзеньскай сустрэчы ў Бельведэры Святлана Ціханоўская падарыла польскаму прэзідэнту некалькі беларускіх выданняў Пясецкага.
Абмяркоўваўся і Кубак Мелказёрава ў падтрымку беларускіх палітвязняў. Сёлета прадстаўнікі прэзідэнцкай каманды не змаглі прыехаць на турнір: ён супаў з 1 жніўня — гадавінай пачатку Варшаўскага паўстання. Але, паводле Кучынскага, польскі бок выказаў гатоўнасць удзельнічаць у наступных беларускіх культурных і спартыўных праектах.
Яшчэ адна дамоўленасць датычыць традыцыйнага святочнага прыёму для беларусаў у прэзідэнцкай рэзідэнцыі Бельведэр. Яго пачалі праводзіць пры Анджэю Дуду, а Караль Наўроцкі працягнуў традыцыю: у студзені 2026 года ён ужо прымаў там Святлану Ціханоўскую, прадстаўнікоў беларускай супольнасці і вызваленых палітвязняў.
Дзяніс Кучынскі кажа, што ў прэзідэнцкай камандзе пацвердзілі: прыём адбудзецца і на бягучыя Каляды.
«Гэта больш, чым проста святочная сустрэча. Гэта палітычны і чалавечы сігнал: беларусаў у Польшчы падтрымліваюць, а беларуская супольнасць важная для краіны. Асабліва сёння, калі беларусы працягваюць сутыкацца з рэпрэсіямі на радзіме, вельмі важна адчуваць, што ў суседняй Польшчы яны застаюцца жаданымі гасцямі, добрымі суседзямі і часткай грамадства», — адзначае ён.
Паводле дарадцы Ціханоўскай, дэмакратычныя сілы хочуць, каб беларуска-польскія адносіны не зводзіліся толькі да абмеркавання рэпрэсій і чарговага крызісу.
«У нас ёсць вялікая супольная гісторыя, культура і, галоўнае, супольная будучыня. Менавіта праз такія ініцыятывы мы можам рабіць гэтую будучыню бліжэйшай», — падсумоўвае Дзяніс Кучынскі.
Каментары
Я гляджу, некаторым таварышам зь Летувы й Польшчы муляе вока беларуская нацыянальная сьвядомасьць. Спадарства, калі тут канчаткова асталюецца маскаль, то маскалямі будзеце і вы .
Бо мёртвыя не адкажуць вам на вашую хлусню.
Але вам адкажуць тыя, хто ведае, хто памятае, хто не адрокся.