Замена парку бамбавікоў Су-24 на шматмэтавыя знішчальнікі Су-30 дазволіць адшукаць у беларускім бюджэце дадатковыя сродкі для фінансавання ўзброеных сіл.
Франтавыя бамбавікі Су-24 выведзеныя са складу ўзброеных сілаў Беларусі. Пра гэта паведаміў на прэс-канферэнцыі 21 лютага міністр абароны генерал-лейтэнант Юрый Жадобін.
З яго словаў можна было зразумець, што галоўнай прычынай стала значнае вычарпанне лётнага рэсурсу гэтых машын.
Першы палёт Су-24 здзейсніў у 1970 годзе, на ўзбраенне афіцыйна прыняты ў 1975 годзе. Беларуская ваенная акруга атрымала Су-24 раней за іншых у Савецкай арміі, і, натуральна, ступень зносу самалётаў першых серыяў цяпер вельмі значная. Адпаведна, выдаткі на падтрыманне іх лётнай гатоўнасці неапраўдана вялікія. Танней наогул адмовіцца ад эксплуатацыі тых яшчэ машын, якія яшчэ функцыянуюць.
Па дадзеных замежных крыніц, на канец 2011 года на ўзбраенні войскаў СПА і ВПС Беларусі знаходзілася 35 самалётаў гэтай маркі з 42, якія дасталіся пры распадзе СССР.
Пра тое, што з беларускімі Су-24 не ўсё добра, у СМІ загаварылі адразу пасля паветранага параду 9 мая 2010 года ў Мінску. Па словах відавочцаў, падчас пралёту звяна бамбавікоў Су-24 трэцяя і чацвёртая злева па ходу руху машыны ішлі з нахілам, перыядычна парушаючы інтэрвал і вышыню (што стварыла рэальную небяспеку сутыкнення).
Незалежнымі экспертамі тады была выказаная здагадка аб магчымым збоі ў сістэме кіравання механізацыяй павароту крыла самалёта. Па некаторых дадзеных, менавіта гэтая няспраўнасць у двух выпадках з трох была прычынай катастроф франтавых бамбавікоў Су-24 у 2009 годзе ў Расіі.
Адзначым, што за Су-24 практычна з самага пачатку эксплуатацыі ў савецкіх ВПС замацавалася рэпутацыя досыць складанай ў пілатаванні машыны з высокім узроўнем аварыйнасці: колькасць лётных здарэнняў з яе ўдзелам вылічваецца дзесяткамі.
Толькі ў ВПС Расіі з 2000 года па цяперашні час разбілася 16 самалётаў Су-24/24 М, у тым ліку тры машыны — за апошнія чатыры месяцы. Магчыма, першапачаткова ўласцівыя гэтай машыне канструктыўныя недахопы пагоршыліся ад фізічнага зносу вузлоў і агрэгатаў, што і стала прычынай нарастання ліку лётных здарэнняў.
І тым не менш, нават пасля гэтых надзвычайных здарэнняў у Расіі не сталі здымаць усё Су-24 з узбраення. 28 лютага гэтага году камандаванне ВПС прыняло рашэнне часткова аднавіць іх палёты, забарона на якія была ўведзеная 13 лютага пасля крушэння самалёта гэтага тыпу ў Курганскай вобласці. Расійскія Су-24 будуць спісаныя па меры замены іх найноўшымі Су-34 толькі да 2020 года.
А вось у Беларусі чамусьці вельмі спяшаюцца, нягледзячы на значна больш спрыяльную статыстыку эксплуатацыі Су-24. Магчыма, вырашальную ролю тут адыгрывае фактар эканоміі фінансавых рэсурсаў. Бо аб недахопе сродкаў для ўтрымання арміі ў сувязі з эканамічным крызісам неаднаразова гаварылася на самым высокім узроўні. Прычым у апошні раз зусім нядаўна.
Нагадаю: 6 лютага на сустрэчы з дзяржсакратаром Савета бяспекі Беларусі Леанідам Мальцавым і міністрам абароны Юрыем Жадобіным прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка заявіў, што накіраваў свайму расійскаму калегу Дзмітрыю Мядзведзеву ліст «Аб неабходнасці пошукаў дадатковых сродкаў для беларускіх вайскоўцаў».
Пакуль афіцыйнай інфармацыі пра рэакцыю вышэйшых службовых асоб Расіі на гэтую просьбу няма, а патрэба ў грошах, трэба думаць, толькі расце. І вельмі магчыма, што адшукаць іх было вырашана ўнутры самога ваеннага бюджэту, за кошт скарачэння шэрагу артыкулаў выдаткаў. Ну, напрыклад, на эксплуатацыю Су-24.
Да таго ж гэтыя самалёты можна трохі падрамантаваць і прадаць за бясцэнак яшчэ больш бедным (і таму не вельмі пераборлівым) сябрам. Хоць якія, але грошы. Да гэтай думкі схіляе заява Юрыя Жадобіна пра тое, што «ў нас ёсць адпаведныя дзяржаўныя структуры, якія будуць вырашаць, што з імі (самалётамі) рабіць».
Праўда, такое тлумачэнне прычын тэрміновага спісання Су-24 не выглядае вычарпальным. Без гэтых машын рэзка зніжаюцца магчымасці беларускай авіяцыі ў плане паражэння наземных цэляў. Усё ж такі самалёт нясе да сямі тон баявой нагрузкі. Нездарма ў НАТА Су-24 празвалі «грузавіком з бомбамі». Наўрад ці Расея будзе спакойна глядзець на такое значнае паслабленне моцы перадавой мяжы сваёй абароны, якім у Маскве лічаць беларускую армію.
Калі… калі толькі Су-24 ўжо не знайшлі замену. На карысць такой версіі гаворыць нядаўняя заява начальніка Генеральнага штаба Узброеных сіл Беларусі генерал-маёра Пятра Ціханоўскага. 7 снежня мінулага году той заявіў, што маюцца «дастаткова сур’ёзныя» перспектывы тэхнічнага перааснашчэння беларускай ваеннай авіяцыі.
Адважымся выказаць здагадку, што гаворка ішла аб праекце перадачы ВПС і СПА Беларусі так званых індыйскіх знішчальнікаў Су-30.
Нагадаю: 16 верасня 2011 г. маскоўская газета «Коммерсант» паведаміла, што Беларусь неўзабаве атрымае 18 самалётаў Су-30К. Апошнія былі перададзеныя Расіяй Індыі ў якасці вучэбна-баявых ў 1997–1999 гадах, на першым этапе здзелкі па пастаўцы Дэлі знішчальнікаў Су-30 МКИ. У мінулым годзе гэтыя машыны, як пісала прэса са спасылкай на крыніцы ў расійскай авіяцыйнай прамысловасці, былі паветрам дастаўленыя ў Беларусь і праходзілі перадпродажную падрыхтоўку ў ААТ «558 Авіяцыйны рамонтны завод» у Баранавічах.
Крыху пазней з’явілася інфармацыя, што Беларусь можа стаць і пакупніцай гэтых самалётаў. Таксама паведамлялася, што прыбылі з Індыі Су-30К падвергнуцца ў Баранавічах не толькі рамонту, але і мадэрнізацыі да варыянту Су-30КН, які мае больш высокія баявыя ўласцівасці (у тым ліку і магчымасць паражэння наземных цэляў).
У прынцыпе, нічога нечаканага ў самім факце магчымых паставак Мінску гэтых знішчальнікаў няма. Раней высокапастаўленыя беларускія вайскоўцы і прадстаўнікі ВПК неаднаразова заяўлялі аб неабходнасці набыцця ўдарных баявых самалётаў тыпу Су-30.
Але, наколькі можна зразумець, справа ўпіралася ў высокія кошты гэтых узбраенняў (за адзін Су-30 трэба выкласці мінімум 35–45 млн. даляраў) па мерках беларускага бюджэту. І хоць рэштавы кошт кожнага Су-30К з Індыі істотна меншы (каля 15 млн. даляраў з улікам рамонту і мадэрнізацыі да ўзроўню Су-30КН), усё роўна гэта ўляцела б у капеечку.
Так што калі аснашчэнне беларускіх ВПС і войскаў СПА самалётамі Су-30КН усё ж такі адбудзецца, то, хутчэй за ўсё, на некамерцыйнай аснове (бязвыплатна, па ўзаемазаліку або па рэштавым кошце). Верагоднасць такога варыянту развіцця падзеяў выглядае досыць высокай у свеце абвастрэння адносінаў паміж Расіяй і НАТА з нагоды вынасу ў Еўропу перадавых пазіцый амерыканскай ПРА.
Па некаторых здагадках, беларуская праграма мадэрнізацыі Су-30К да версіі Су-30КН можа ўключаць мерапрыемствы па інтэграцыі ў комплекс бартавога ўзбраення гэтага баявога самалёта не толькі шырокага спектру кіраваных бомбаў, але і ракетаў расійскага тактычнага комплексу Club-А (у прыватнасці 3 М-14АЭ) з дальнасцю стральбы да 300 км.
Аляксандр Алесін
Каментары