ЗША неафіцыйна папрасілі тры краіны зняць санкцыі з беларускага калію
Злучаныя Штаты неафіцыйна папрасілі Літву, Польшчу і Украіну зняць санкцыі з беларускага калію, каб дазволіць транзіт гэтай прадукцыі праз іх тэрыторыю. Пра гэта сведчыць ліст амерыканскага спецпрадстаўніка ў Беларусі Джона Коўла ў адрас трох сталіц, з якім азнаёмілася «Радыё Свабода».
У аднастаронкавым дакуменце гаворыцца: «Цяпер, калі Злучаныя Штаты знялі амерыканскія санкцыі з «Беларуськалію», амерыканскія кампаніі зацікаўленыя ў набыцці і транспартаванні беларускага калію. Для гэтага спатрэбіцца транзіт праз краіны ЕС, якія мяжуюць з Беларуссю, або праз Украіну, каб пазбегнуць транспартавання праз Расію».
У звароце таксама адзначаецца, што «Злучаныя Штаты зацікаўленыя ў вывучэнні патэнцыйных маршрутаў для транзіту беларускага калію з мэтай змякчэння глабальнага дэфіцыту праз Польшчу, Літву або Украіну і чакаюць будучых абмеркаванняў гэтай тэмы з вамі».
Міністэрства замежных спраў Украіны пацвердзіла «Радыё Свабода», што атрымала гэты ліст. Міністэрствы замежных спраў Польшчы і Літвы пакуль не адказалі на запыты. Аднак нядаўна міністр замежных спраў Літвы Кястуціс Будрыс прызнаў, што Вашынгтон аказвае ціск на краіну з патрабаваннем дазволіць транзіт беларускай прадукцыі.
Акрамя змякчэння ў сакавіку абмежавальных мер супраць беларускага калійнага гіганта «Беларуськалій», Вашынгтон таксама выключыў з санкцыйнага спісу яго маркетынгавае падраздзяленне — «Беларускую калійную кампанію», а таксама кампанію «Аграразвіццё» пасля дасягнутай дамоўленасці аб вызваленні 250 палітычных зняволеных у Беларусі.
Гэтыя санкцыі дзейнічалі з 2021 года. Тады рэжым Аляксандра Лукашэнкі прымусіў да пасадкі ў Мінску 23 мая 2021 года пасажырскі самалёт Ryanair, які ляцеў з Грэцыі ў Літву, каб затрымаць апазіцыйнага блогера Рамана Пратасевіча і яго партнёрку Сафію Сапегу.
Еўрасаюз, у сваю чаргу, аднагалосна працягнуў эканамічныя санкцыі супраць Беларусі яшчэ на год раней сёлета. Гэтыя меры ўключаюць забарону на імпарт беларускіх калійных угнаенняў і адрасныя санкцыі супраць кампаній, такіх як «Беларуськалій».
Хоць угнаенні на аснове азоту тэхнічна ўсё яшчэ могуць імпартавацца ў ЕС, іх таксама паступова выводзяць з рынку. Летась Еўрасаюз увёў дадатковыя мыты ў памеры 40—45 еўра за тону паверх 6,5‑працэнтнага тарыфу на такую прадукцыю з Беларусі і Расіі. Гэтыя мыты мусяць вырасці да 60 еўра за тону ўжо гэтым летам і да 80 еўра ў наступным годзе, а да 2028 года дасягнуць 350 еўра за тону.
На працягу некалькіх месяцаў еўрапейскія чыноўнікі як публічна, так і ў прыватных размовах адмаўлялі, што ЗША ціснуць на Еўропу з патрабаваннем змякчыць санкцыі супраць Беларусі.
Аднак ліст Коўла фактычна прасоўвае такую ідэю, адзначаючы: «Транзіт праз краіны ЕС запатрабуе або зняцця Еўрасаюзам санкцый з беларускага калію, або адмовы краін транзіту ад іх праз адпаведны прававы механізм. Любая закупка беларускага калію Захадам можа пазбавіць Расію магчымасці прадаваць уласны калій і не дазволіць ёй атрымліваць выгаду ад транзітных збораў».
У дакуменце таксама згадваецца магчымы кампрамісны варыянт: «Частка або ўсе транзітныя зборы, атрыманыя ў рамках гэтай дамоўленасці, могуць быць накіраваныя краінай транзіту ў спецыяльны фонд падтрымкі самаабароны Украіны».
Апошні запыт сведчыць як пра пацяпленне адносін паміж ЗША і Беларуссю пасля вяртання Дональда Трампа ў Белы дом летась, так і пра рост глабальнай патрэбы ва ўгнаеннях пасля абмежавання суднаходства ў Армузскім праліве праз шырэйшы канфлікт на Блізкім Усходзе.
Праз гэты водны шлях звычайна праходзіць каля пятай часткі сусветных энергарэсурсаў, але таксама да 30 працэнтаў глабальнага экспарту ўгнаенняў, у тым ліку каля 20 працэнтаў сусветнага гандлю звадкаванага прыроднага газу, які з'яўляецца ключавым кампанентам у вытворчасці азотных угнаенняў.
Калій мае крытычнае значэнне для вытворчасці сельгаспрадукцыі. Разам з азотам і фосфарам ён выкарыстоўваецца ва ўгнаеннях, неабходных для поўнага цыклу вырошчвання такіх важных сельскагаспадарчых культур, як пшаніца, рыс і кукуруза, — прадуктаў, якія забяспечваюць больш як 40 працэнтаў сусветнага спажывання калорый.
Паводле ацэнак, Беларусь забяспечвае каля 15 працэнтаў сусветнай вытворчасці ўгнаенняў, што прынесла краіне больш за 1 мільярд даляраў у 2024 годзе. Раней Беларусь экспартавала калій праз парты балтыйскіх краін, у першую чаргу праз Клайпеду ў Літве, але цяпер вымушана транспартаваць прадукцыю па расійскай чыгунцы, галоўным чынам у Санкт-Пецярбург, што займае больш часу з улікам прыярытэту расійскага калію і каштуе даражэй.
Што папярэднічала
20 мая некалькі замежных агенцтваў паведамілі, што ЗША падштурхоўваюць Украіну скасаваць абмежаванні на імпарт калійных угнаенняў з Беларусі і заклікалі гэтую краіну паўплываць на еўрапейскіх саюзнікаў, каб яны зрабілі тое ж самае.
Вашынгтон аргументаваў сваю просьбу тым, што скасаванне санкцый на імпарт ключавога пажыўнага рэчыва для глебы можа дапамагчы Беларусі дыстанцыявацца ад Расіі і адкрыць дзверы для паляпшэння адносін з Мінскам.
ЗША і Еўрасаюз увялі шырокамаштабныя санкцыі супраць Беларусі пасля таго, як Мінск пачаў жорсткія рэпрэсіі супраць пратэстоўцаў пасля прэзідэнцкіх выбараў у 2020 годзе.
Абмежаванні ўзмацнілі пасля таго, як улады Беларусі падтрымалі агрэсію Расіі 24 лютага 2022 года, дазволіўшы выкарыстаць беларускую ваенную інфраструктуру і паветраную прастору для ўварвання расійскай арміі і абстрэлаў мірных гарадоў Украіны.
У снежні 2025 года ЗША змякчылі санкцыі супраць трох беларускіх калійных кампаній пасля вызвалення Мінскам 250 палітычных зняволеных у межах дамоўленасцяў з ЗША. Еўрапейскія санкцыі дзейнічаюць да лютага 2027 года і могуць быць працягнутыя.
Каментары
Как повестка быстро меняется...