Андрэ Бём. Нямеччына, ты – аўтарытэт?

Лісты зь Нямеччыны

Нямеччына, ты – аўтарытэт?

Нямеччына, краіна паэтаў і мысьліцеляў, Нямеччына, якая нарадзіла Гётэ і Шылера, нацыяналізм і НДР, — Ты славішся сваёй гісторыяй і культурай, Твая навука многага дасягнула і лічыцца аўтарытэтам, Твая адукацыйная сыстэма — найлепшая, Твае выкладчыкі самыя кампэтэнтныя.

Што можа сказаць беларускі студэнт, што прыехаў у Нямеччыну паступаць у Інстытут? Ён стаіць перад велізарным галоўным корпусам унівэрсытэту з інфармацыйнымі буклетамі ў руках, рады таму, што ўрэшце знаходзіцца тут, каб грызьці граніт навукі, аднак вельмі няўпэўнены, нясьмелы і нават крышку засаромлены. “Дзе ж знаходзіцца мая краіна?” – запытвае ён сябе і, мабыць, справядліва задае такое пытаньне, бо яго краіна, напэўна, нічога не дасягае ў навуцы. Хто ж ведае Янку Купалу, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, Васіля Быкава, Алеся Разанава? Хто ж ведае, што першым, хто пераклаў Біблію на ўсходнеславянскую мову, быў беларус, Францыск Скарына, які ў ХVI ст., яшчэ да расейцаў, займаўся гэтай працай? Альбо што Сімяон Полацкі прыкладна на сто гадоў пазьней ствараў оды ды элегіі, нічым ня горшыя за заходнеэўрапейскія шэдэўры? О, Беларусь, з культурнага пункту гледжаньня ты такая бедная краіна, такая бедная нацыя ў параўнаньні зь вялікай, магутнай Германіяй!

Я правёў у Менску паўтара году, вывучаючы расейскую ды беларускую мовы, займаючыся расейскімі ды беларускімі пісьменьнікамі, унікаючы ў беларускую гісторыю, – і наагул атрымаў вельмі добрую адукацыю. Я ўдзячны многім, хто мяне ў гэтым падтрымліваў, але найперш сваёй дужа стараннай, нястомнай выкладчыцы беларускай мовы, якая клапацілася ня толькі пра тое, каб я авалодаў гэтай моваю, але таксама азнаёміла мяне з краінай, людзьмі, культурай і літаратурай. Я ўдзячны і двум супрацоўнікам катэдры расейскай літаратуры БДУ за тое, што яны мне далі вельмі разнастайную карціну літаратурных працэсаў Расеі ХХ ст. і ўзьніклых у постсавецкай літаратуры і літаратуразнаўстве праблемаў, ды катэдры славянскіх моў, дзе я атрымаў грунтоўную адукацыю ў галіне ўкраінскай, чэскай і сэрбскай моваў.

Розьніца паміж беларускай і нямецкай адукацыйнымі сыстэмамі відавочная. Па-першае, беларусы заканчваюць школу намнога раней – у 17 гадоў, у той час як нямецкім першакурсьнікам часта ўжо за 20. Па-другое, нямецкая вышэйшая адукацыя зьяўляецца больш спэцыяльнай, чым беларуская, у якой вялікая ўвага надаецца агульнаму разьвіцьцю. Так, напрыклад, нямецкія студэнты германскай філялёгіі ня мусяць вывучаць далей замежную мову ці займацца філязофіяй, гісторыяй або замежнай літаратурай.

Беларусь, з культурнага пункту гледжаньня, ты такая бедная краіна! Я сам ня раз пераконваўся ў тым, якімі ведамі многія з Тваіх школьных выпускнікоў валодаюць, а ўсё ж такі Твой “атэстат сталасьці” падноска ня варты ў адносінах да нямецкага “Абітуру”. І з гэтай прычыны беларускаму студэнту, які, бездапаможны, стаіць перад галоўным корпусам нямецкага ўнівэрсытэту, цяжка, амаль немагчыма туды трапіць.

Нямеччына, Ты не прызнаеш іншых сыстэмаў. Ты – вялікая, Ты – моцная, Ты – магутная, Ты – цэнтар Эўропы. Ты – аўтарытэт у любой сфэры жыцьця. А тое, што ў Тваіх школьнікаў у сем-восем гадоў ужо ёсьць свой кампутар з доступам да Інтэрнэту і што ў іх ужо ў 14, 15 гадоў ёсьць свой мабільны тэлефон, што яны перад тэлевізарам усё больш і больш тупеюць, гэта зусім звычайная рэч. Гэта нармальна.

Беларусь, не імітуй Нямеччыны, не бяры зь яе прыкладу! Калі Ты будзеш такая, якой Ты ёсьць, я заўжды буду паважаць Цябе за гэта!

Андрэ Бём, Ляйпцыг