Hohal adpačyvaje

Za jaho pracuje Kurejčyk. «Čyčykava» ŭ Kupałaŭskim hladzieŭ Alaksandar Fiaduta.

Teatar imia Janki Kupały ŭsio jašče ŭsprymajecca ŭ jakaści hałoŭnaj sceny krainy. A značyć, premjera, što zaviaršaje sezon «kupałaŭcaŭ», — kropka ŭ kancy ŭsiaho teatralnaha sezonu.

U hetym vypadku syšłosia ŭsio, kab premjera stała hučnaj. Hałoŭnaja scena, hałoŭny režyser (jakim pavinien źjaŭlacca mastacki kiraŭnik teatru Valery Rajeŭski), u jakaści aŭtara insceniroŭki — hałoŭny — ci, va ŭsiakim razie, samy skandalny i samy viadomy — dramaturh najnoŭšaj Biełarusi Andrej Kurejčyk. Na scenie — Viktar Manajeŭ, Hienadź Aŭsiańnikaŭ, Aŭhust Miłavanaŭ, Hienadź Harbuk, Arnold Pamazan.

Usio hetaje suzorje bliskučych imionaŭ i rehalij zyčliva pryniało ŭ svaje abdymki pačynajučaha rasiejskaha piśmieńnika M.Hohala. Tak zahadčyku litaraturnaj častkaj łaskava dazvalajecca raz na sto hadoŭ vystupić z benefisam na kirmašy.

Hledaču prapanujecca mistyčnaja kamedyja «Čyčykaŭ».

Štości pa-školnamu znajomaje i nie biez pretenzij na sučasnaść. Dla aŭtara-pačatkoŭca abydziecca.

Zrazumieła, što ŭkłaści paemu ŭ prakrustavy ramki sceničnaj dziei ciažka. Paema — tvor epičny, patrabuje razmachu. Kab ścisnuć «Miortvyja dušy» da patrebnaha lakanizmu, Kanstancin Stanisłaŭski ŭ svoj čas źviarnuŭsia da Michaiła Bułhakava. Rajeŭskamu chapiła Kurejčyka.

Kurejčyk pastaraŭsia.

Bliskučy hohaleŭski raździeł pra Pluškina ŭ Kurejčykavaj interpretacyi ścisnuŭsia da troch z pałovaj chvilin. Adčuvajecca ruka majstra. Aŭhustu Miłavanavu, jaki hraje Pluškina, skardzicca niama na što: ź jaho źlitavalisia. Staronka tekstu asablivych namahańniaŭ nie patrabuje. Pluškin-Miłavanaŭ słupom vychodzić na scenu, słupom niekatory čas staić, potym siadzić, potym znoŭ staić. Tolki-tolki ŭ dušy pluškinskaj pačało pračynacca niešta čałaviečaje, jak volaju režysera, što nia daŭ aktoru abciažaryć siabie abyhryvańniem choć jakoj detali (adziny ŭciamny žest Pluškina — ciahańnie za saboj kresła, što ŭ inšych scenach vykonvajuć «čynoŭniki» — słuhi prascenijumu), hetaje pačućcio haśnie ŭžo kančatkova. Ihrać niama čaho. Pastavili tabie mizanscenu słupom — voś i stoj, rodnieńki, a nia chočaš — kresłam pazabaŭlajsia. Tak čto skrušny miłavanaŭski hołas nibyta lamant pra dapamohu: «Ludzi, ja ž jašče ihrać mahu! Jakoha čorta mianie kresły ciahać prymušajuć?!»

I sapraŭdy — Pluškina da Miłavanava ihrali Ŭsievaład Miejerchold, Barys Pietkier, Inakiencij Smaktunoŭski. Pytańnie, što ž jany ŭsie ŭ hetaj roli takoha znachodzili, kali ich pierajemniku navat na pakłon vyjści Boh (ci sumleńnie?) nie dazvalaje?

Pieravažnaja bolšaść aktoraŭ dakładna nia bačać roźnicy pamiž «Miortvymi dušami» i «Ažanicca — nie žurycca». Zahadana: ihrajem kamedyju. Jany i ihrajuć. Bliskučy kamičny talent Viktara Manajeva (Maniłaŭ), Mikałaja Kučyca (Sabakievič), Aleny Sidaravaj (Karobačka) zdolny trymać uvahu hledača. Ale im rašuča niama čaho rabić na scenie. U kožnaha zahadzia pryzapasieny skrutačak papiery ź pieralikam pamierłych pryhonnych, kožny na praciahu peŭnaha času ad jaho pazbaŭlajecca. I kali ŭ Hohala navat pieradača hetaha kavałačka papiery ad pamieščyka Čyčykavu abyhryvajecca, charaktaryzuje byłoha ŭładara, to čym ŭ kupałaŭskaj pastanoŭcy, aproč temperamentu, bakienbardaŭ inšaj formy dy siakoha-takoha nalotu fryvolnaści, Maniłaŭ adroźnivajecca, naprykład, ad Sabakieviča, bajusia, nia viedaje navat sam pan Rajeŭski. «Kamedyju» ihrajuć biaz hohaleŭskaha pobytu, biaz hohaleŭskaha humaru, a kali što śmiešnaje hladač i znachodzić, to heta, vidavočna, vydumali sami aktory (naprykład, pakazvańnie palcam na pachavanaha ŭ ziamli muža — kožny raz pry zhadvańni svajho statusu ŭdavy — vidavočnaja prydumka Aleny Sidaravaj, z čym my jaje i vinšujem).

Zrešty, navat kamedyju kupałaŭcy ŭ hetym vypadku ihrajuć čamuści ź ciažkaściu. Scena, dzie čynoŭniki kalektyŭna razvažajuć pra pryrodu čynoŭnickaj sutnaści, čamuści častkova pieraniesienaja ŭ «Miortvyja dušy» z «Revizora», daloka nia śmiešnaja, choć Hubernatar (Arnold Pamazan) z usich sił starajecca kamikavać. Kapitan Kapiejkin (Mikałaj Kiryčenka) raptam źjaŭlajecca ŭ vyhladzie pirata z čučałam papuhaja na plačy (usio zrazumieła: tuškaj, čučałam — jechać treba!). U astatnim usio — jak u teatry madam Ciuso: charaktary vaskovyja i niecikavyja. Hubernatarycha — jana i jość Hubernatarycha, Dačka-instytutka pavodzić siabie absalutna ŭ ryfmu, a Prakuror nia zdolny pieraŭvasobicca ŭ śvińniu, jak by jaho ni atestoŭvaŭ Sabakievič: charaktar nie pradumany i nie pramalavany pastanoŭščykam. I navat biełaruskaja mova hučała tak, byccam za kulisami aktory try hadziny razmaŭlali pa-rasiejsku, — ź miakkimi [č'] i [r'] — i nie paśpieli pierabudavacca. Darma što akademičnaja scena pavinna być uzoram sceničnaha maŭleńnia. Makaravaj i Staniucie, jakich ja jašče zaśpieŭ na scenie, soramna było b za takuju źmienu.

Hałoŭny pravał u ansambli aktoraŭ — Čyčykaŭ. Reč nia ŭ tym, što Dźmitry Jasienievič — aktor małady: hety niedachop, jak viadoma, z uzrostam minaje. Prosta Čyčykaŭ u Hohala robicca fihuraj mistyčnaj nie tamu, što miortvyja dušy skuplaje pa ŭsioj Rusi-matuchnie. A tamu, što jon, jak djabał-spakušalnik, znachodzić patrebny kluč da kožnaha serca. Rajeŭski z Kurejčykam spraścili siužet da niemahčymaści. Čyčykaŭ u ichniaj interpretacyi — novy rasiejec (jon navat źjaŭlajecca ŭ malinavym pinžaku — tak jany zrazumieli hohaleŭski «bruśničny koler ź iskraj»). I ŭ im jakraz nijakaj zahadkavaści być nia moža — jak u lubym z hierojaŭ pokazki. Jeździć čyrvanaščoki zdaraviak, jaki z Maniłavym havoryć tymi ž intanacyjami, što i z Sabakievičam, z Nazdrovym — što i ź Pluškinym, prakručvaje aferu, dyj… Dyj ničoha bolš. Ni Čyčykava, ni mistycyzmu. Ni Rasiei-trojki — na hety vobraz režyser, dziakuj bohu, navat nie zamachvaŭsia: nia ŭ zmozie pieradać…

Jak hołas Valerja Rajeŭskaha nia ŭ zmozie akazaŭsia pieradać Aŭtarski Hołas Mikałaja Hohala. Adčuvajecca, što chaciełasia pieraŭzyści Taŭstanohava, jaki čytaŭ u «Chanumie» vieršy Hryhoła Arbelijani. Ale hłuchi, ź ciažkimi intanacyjami, hołas kupałaŭskaha mastackaha kiraŭnika, zdavałasia, pavinien byŭ prosta zapaŭniać paŭzy, jakija bolš ničym zapoŭnić nie ŭdałosia. Abo — inšaja versija — skazali: pavinien być Aŭtarski Hołas. A ŭžo jaki…

Adziny, dla kaho Hohal zastaŭsia klasykam, — bliskučy scenohraf Barys Hierłavan. Vializnaje kryvoje lustra, što navisaje nad scenaj, byccam pavinna nahadać: usio, što vy bačycie, šanoŭny hladač, — tolki drenny son, skažeńnie rečaisnaści. Adlustravańni aktoraŭ płyvuć, robiacca niepaznavalnymi, prymušajuć uziracca i ŭdumvacca: a na samaj spravie — što jano tam adlustravałasia, u hetym zatumanienym škle?

I heta — adzinaja hohaleŭskaja zahadka ŭ napaŭpravalnaj insceniroŭcy Kurejčyka—Rajeŭskaha. U astatnim — Hohal adpačyvaje. U vodpusk syšoŭ, kab ničoha hetaha nia bačyć.

Pačakaj ža trochi. Adpačnieš i ty…

∎

ALAKSANDAR FIADUTA — publicyst, litaraturaznaŭca.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0