Lehiendy suśvietnaha roku ŭžo pry žyćci raskładajucca žurnaluhami «na atamy». I nikomu niama ratunku. Publika choča viedać: chto z kim spaŭ, chto što kałoŭ, paliŭ, buchaŭ... Pra pieršuju biełaruskuju knihu takoha kštałtu piša Sieviaryn Kviatkoŭski.
«Cnatlivaść» — padkazaŭ mnie nutrany hołas, kali ja prabiehsia pa źmieście knižki Viktara Dziatlikoviča, ale nie paśpieŭ zafiksavać imhniennaje padazreńnie, što ŭźnikła ŭ śviadomaści.
Piatnaccać raździełaŭ z karotkimi padraździełami, jakija raspaviadajuć pra žyćcio i tvorčaść udzielnikaŭ prajektaŭ «Mroja» i «N.R.M.». Jość teksty ŭsich piesień i šerah fatazdymkaŭ. Niama imiennaha pakaźniku.
Ja viedaŭ, što Vicia Dziatlikovič piša knižku «pra Mroju», i čakaŭ jaje — knižku. Prahłynuŭ amal nie adryvajučysia. Jakasnaja žurnalisckaja praca. Viktar pieršym uvasobiŭ ideju, jakaja daŭna błukała ŭ roznych hałovach: stvareńnie tekstaŭ pra biełaruski rok-asiarodak — ad mastackich knižak da scenaroŭ dla dakumentalnaha kino. (Polskaja pradusarka Jałanta Kiljan navat pačynała zdymki.) «Ich MROJA. Ich N.R.M.» — heta svojeasablivy scenar dla televizijnaha dakumentalnaha filmu. Praŭda, biez efektnaj finalnaj kropki. Takoje sabie trochkropje pry kancy, jak namiok na praciah — «Ich MROJA. Ich N.R.M.-2», «Ich MROJA. Ich N.R.M.-viartajucca»... Nazva padałasia niejkaj hruvastkaj, nieefektnaj. Paźniej zrazumieŭ, što nazva — kluč da tych pytańniaŭ, da taho adčuvańnia niedachopu, što ŭźnikła amal ad pačatku čytańnia.
Mienavita na «telescenarnaść» ja skinuŭ adčuvańnie niedachopaŭ: hałasoŭ, aznačeńniaŭ, faktury, urešcie. Moža, aŭtar sam sabie bačyć videašerah, jaki dapamahaje adčuć palitru vobrazaŭ hierojaŭ knižki? Sapraŭdy, chaj by chto skazaŭ — «haŭno hetaja Mroja, haražny rok». Kab padpiarčyć-padvastryć tekst.
Aprača «mrojeŭcaŭ», u tekście tolki dźvie asoby havorać žyŭcom — tele- radyjožurnalist Vital Siamaška i muzyčny ahladalnik Źmicier Padbiareski. Ale nie pra hierojaŭ knižki: ichnyja manalohi dapamahajuć adnavić atmasferu času.
V.Dziatlikovič «padsypaje piercu» šlacham cytavańnia krytyčnych artykułaŭ. U tym liku taho ž Padbiareskaha raniejšaha raźlivu. Ale «pierac» vychodzić nia vostry. Kali vykinuć z knižki adno maciernaje słova, užytaje Siamaškam, «Ich MROJA. Ich N.R.M.» moža być siamiejnaj čytankaj.
Praŭda, vośmy raździeł, admysłova pryśviečany darosłym zabavam, zaviecca «Garelka, drugs & samagon». (Darečy, styl-redaktar u vychodnych źviestkach nie paznačany. Tamu, napeŭna, u knižcy znachodziacca garelka i samagon zamiest harelka i samahon, Harodnia i Biareście, zamiest Horadnia, Bieraście, «ja adčuvaŭ siabie pravym» zamiest «ja adčuvaŭ, što maju racyju», aryhinalnaja sumieś taraškievicy i narkamaŭki, i, urešcie, pastajannaje «zahinuŭšy» zamiest «zahinuły»). «Pra seks spytajcie ŭ majho susieda... A ja lepš pra drugs & samagon», — havoryć aŭtar na staroncy 114.
Kali pra drugs «mrojeŭcaŭ» sapraŭdy asabliva niama čaho raspaviadać, dyk pra alkahol jany majuć bahata prykolnych frašak. (Naprykład, jak uvieś hurt adnojčy patrapiŭ u vyćviareźnik :)), ale ŭ historyjach fihuruje ŭ asnoŭnym adzin bubnač Alezis, dyj jon vielmi aščadna. «Mrojeŭcy» kažuć, što ćmiana pamiatajuć akaličnaści taho, jak Alezis kinuŭ pić. A heta ž vialikaja dramatyčnaja historyja, poŭnaja śmiechu i ślozaŭ! Poŭnyja žarściaŭ historyi maje ŭ svajoj bijahrafii kožny z hierojaŭ, ale nie vynosić na šyrokuju publiku.
«Hetaja kniha, badaj, pieršaja sproba bijahrafii biełaruskaha hurtu... Heta toje, što ŭ nas pryniata nazyvać lehiendaj», — «ścipła» (:)) piša Lavon Volski ŭ pradmovie da knižki.
Lehiendy suśvietnaha roku ŭžo pry žyćci raskładajucca žurnaluhami «na atamy». I nikomu niama ratunku. Publika choča viedać: chto z kim spaŭ, chto što kałoŭ, paliŭ, buchaŭ... Chto z kim svaryŭsia, z kim miryŭsia. Ja ŭžo nie kažu pra toje, što cikava daznacca pra baćkoŭ, pra asiarodak dziacinstva, pra pieršaje kachańnie (cieraź pijanerski halštuk i nia tolki)...
Ale.
«Vicia (aŭtar hetaje knihi) — naš dobry siabar... Viktar nas dobra viedaje i niamała z nami pajeździŭ», — piša Volski ŭ pramovie.
Vicia napisaŭ dobruju, vielmi ciopłuju knihu pra svaich siabroŭ.
Pisać pra siabroŭ šmatkroć składaniej, bo ty viedaješ pra ich šmat-šmat, u tym liku pryvatnaha, intymnaha, taho, što nie pryniata vystaŭlać na publiku. Składanaść — adšukać miažu ščyraści.
U adnym ź interviju pa vychadzie «Ich MROJA. Ich N.R.M.» V.Dziatlikovič raspavioŭ, što davaŭ na vyčytku svaim hierojam nia ŭsiu knižku, a tolki persanalnyja kavałki. Maŭlaŭ, adzin choča havaryć pra takuju i takuju historyju, a inšy nia choča...
Biaz žartaŭ, ja cudoŭna viedaju, nakolki tytaničnaja hetaja praca — pisać pra siabroŭ. «Aj, nu navošta varušyć byłoje, heta ž tak daŭno było!» — «Ale ž jak biaz hetaha?! Heta ž vialiki peryjad tvajho žyćcia». — «Aj, nia treba... Nu, kali chočaš, pišy sam». — «Nie, heta ty musiš raspavieści». — «Tady nie pišy»...
Nu nia choča čałaviek, viadomy čałaviek, zajmacca ekshibicyjanizmam.
Moža, tamu ŭ knizie siamihadovy peryjad tvorčaści «mrojeŭcaŭ» u «Novym Niebie» paznačany adno niekalkimi niaŭciamnymi radkami: «Lavon i Kasia na toj čas užo daŭno žyli ŭ hramadzianskim šlubie. Chutka naładziŭsia i «tvorčy sajuz» (čamuści ŭ dvukośsiach. — SK) — amal uvieś skład «Mroi» pačaŭ «padpracoŭvać» (voś tut dvukośsi apraŭdanyja, bo pačali jany pracavać ź impetam) i ŭ «Novym Niebie». Albo: «Kasia tolki adychodziła ad bardaŭskaj pieśni, šmat eksperymentavała z stylami, instrumentami».
Usie, chto byŭ u toj čas pobač z «Mrojaj» i «Novym Niebam», cudoŭna viedajuć, što mrojeŭcy nie «padpracoŭvali», a tvaryli eksperymentalnaje roznastylovaje rokavaje hučańnie «Novaha Nieba». Heta majo persanalnaje ćvierdžańnie.
Padobnaja ci adroznaja charaktarystyka była b užo aŭtarskim «ja» stvaralnika knihi: ja bačyŭ, ja čuŭ, ja kazaŭ, ja adčuvaŭ, ja pierakanany... Ale aŭtara ŭ knizie amal niama. Niama śviadoma. Jak niama partretu «mrojeŭcaŭ». A jość supolny aŭtapartert, jaki V.Dziatlikovič daŭ mahčymaść stvaryć svaim siabram.
Nazva «Ich MROJA. Ich N.R.M.» — kluč da razhadki formy i źmiestu knižki. Nazva tłumačyć, čamu na šyrokuju publiku nie vynosiacca žarsnyja historyi hierojaŭ, poŭnyja intymnych padrabiaznaściaŭ: kachańnia, nianaviści, erotyki i brutału. Peŭna, kali b knižku pisaŭ nia «siabar Vicia», a prosta «žurnalist Dziatlikovič», jon by daŭ nazvu «Maja Mroja. Moj N.R.M.» albo «Naša Mroja. Naš N.R.M.».
A ciapier my čytajem tolki toje, što aščadzili sami «mrojeŭcy». Čamu jany vyrašyli reprezentavać «pryčasany» varyjant historyi svajho žyćcia i tvorčaści? Mahčyma, tamu, jak sami kažuć u knizie, što ŭvieś čas byli na hrebni zmahańnia: što za časam «Mroi», što ciapier — u eneremaŭskim varyjancie. Mahčyma, tamu, što siońnia padletkam — hałoŭnaj aŭdytoryi hurtu — patrebnyja čystyja i radužnyja symbali, biez «darosłych» zamaročak: prostyja, uźniosłyja, časam patasnyja — jak pieśni «N.R.M.».
∎
Cieviaryn Kviatkoŭski — žurnalist, pracuje na radyjo «Svaboda».
Kamientary