Kali majsiei sychodziać

Z nahody artykułaŭ Siarhieja Dubaŭca j Vitala Tarasa ŭ «NN» (ab nieabchodnaści i svoječasovaści pierachodu na adziny pravapis). Piša Źmicier Saŭka.

I vadziŭ Majsiej narod svoj pa pustelni sorak hadoŭ, i prytamiŭsia jon, i źviarnuŭsia da narodu svajho dy skazaŭ: «Usio, chłopcy, dosyć, viartajemsia nazad u Ehipiet, da faraona». I prystupiŭsia da jaho narod dy pytaje: «Čaho ž tak?» I adkazaŭ im Majsiej: «Chadzili my sorak hadoŭ, a balšynia narodu našaha tak i nie pajšła za nami, zastałasia ŭ niavoli ehipieckaj». I skazali ludzi: «To jak ža ciapier nakont ziamli abiacanaj?» I adkazaŭ im Majsiej: «Nia hetym razam, malcy, nia hetym razam… Zabłudziŭsia ja».

Biblija pavodle S. Dubaŭca. Častka «Zychod i viartańnie». Raździeł 3 (apošni?)

Pačatkova mnie chaciełasia napisać pra zdradu, pra paraženstva j kapitulanctva, pra nož u śpinu j streł u plečy, pra stomu j źniavierańnie, pra chavańnie ŭłasnaha ja za biezablična‑abahulnienym my. Adnak skancentrujusia na niekatorych ćvierdžańniach, jakimi aperuje sp. Dubaviec.

S.D.: Nieŭzabavie novyja praviły stanuć zakonam.

Jašče 25 žniŭnia 2006 hodu BiełTA, a za joju ŭsie, kamu jašče dazvolena viaščać, abviaścili: praz 2 tydni prezydent padpiša adpaviedny dakument. Dva tydni ciahnucca ŭžo bolš za hod, a pavodle staršynia kamisii PP U.Zdanoviča, «zakon dołžien vstupiť v siłu 1.09.2010» («KPvB». 8.08.2007). Dy praz 3 hady, jak havorycca va ŭschodnaj prypavieści, mo ci šach pamre, ci asioł zdochnie… A Siarhiej zaklikaje biehčy papieradzie paravozu.

S.D.: Vizualna heta budzie madernizavanaja «narkamaŭka». Za tym vyklučeńniem, što ŭ nas, prychilnikaŭ «taraškievicy», bolš niama padstavaŭ dla etyčnaha kanfliktu.

Heta budzie nia tolki vizualna, ale j pa sutnaści «narkamaŭka».

S.D.: Novyja praviły daduć nam padstavu havaryć pra adnu biełaruskuju movu na postsavieckim etapie jaje raźvićcia.

Biełaruskaja mova j tak adna. Siarhiej śviadoma ci nieśviadoma błytaje movu ŭ cełaści i adzin ź jaje raździełaŭ — artahrafiju. I nie adzin jon, — heta charakterna ci nie dla pałovy dyskutantaŭ. U nas niama prablemy, ź jakoju žyvuć, naprykład, hreki (suisnavańnie starahreckaj i navahreckaj movaŭ) abo kitajcy (jany razmaŭlajuć na siami roznych movach, adnak hierahlifika dazvalaje im karystacca adzinaju piśmovaju systemaju). I nia varta hetuju prablemu vydumlać.

S. D.: ahulnanacyjanalny moŭny praces.

A što vy dumajecie pra heta?
Pišecie nam. Naš adras: a/s 537, 220050, Miensk. je‑mail: [email protected].
Faks: (017) 284‑73‑29.

Jaho niama. Navukovyja kanferencyi pieratvarylisia ŭ kvalifikacyjnyja pasiedžańni. Časam u kanferencyjnaj zali siadziać tolki kandydaty ŭ kandydaty: sami sabie pračytali svaje tezy, sami sabie nie zadali nivodnaha pytańnia pa sutnaści ahučanaha, sami skinulisia pa $10 na zbornik tezaŭ — binho, jość pa jašče adnoj pazycyi ŭ śpis publikacyjaŭ da dysertacyi.

Instytut movaznaŭstva žyvie pad štodzionnaju pahrozaju być pieraviedzienym na balans adnaho z universytetaŭ, što de‑fakta aznačała b źniščeńnie instytutu (tak faktyčna źnik Skarynaŭski centar, pieradadzieny BDPU). Universyteckaja ž navuka (prynamsi ŭ halinie movaznaŭstva) ledź lipić.

S. D.: Što zaminaje nam pryniać novyja praviły ŭ jakaści adzinych?

1. Ich niedaskanałaść i supiarečlivaść. Tolki paru prykładaŭ ź Ministerskaha prajektu: u § 15.3 znachodzim napisańnie Ńju‑Jork, zatoje ŭ § 18.1 — Ńju‑Jork, a ŭ § 22.23 znoŭ — ńju‑jorkski. U § 17.4 — piaćdzjasiat, šeśćdzjasiat, ale ŭžo ŭ § 60.1 — piaćdzjesiat, šeśćdzjesiat. I takoha biazładździa tam poŭna. Dyk ź jakim napisańniem kansalidavacca?

2. Fakt ich «novaści» — artahrafičnyja praviły nia možna biezupynna pierarablać i padhabloŭvać.

3. Kuluarny charaktar ich vypracoŭvańnia. Navat Instytut movaznaŭstva adsunuty ad rychtavańnia dakumentu.

4. Karny kampantent budučaha zakonu. Ni stalinskaja pastanova 1933 h., jakaja pakłała pačatak artahrafičnamu raskołu, ni chruščoŭskaja pastanova 1957 h. nia ŭtrymlivali raździełu ab pakarańni za parušeńnie normy.

5. Naściarožanaść u dačynieńni biełaruskaj movy z boku ŭładaŭ («A, heta ŭsio beenefaŭcy!»).

6. Abyjakavaść pieravažnaj častki hramadztva da prablemy movy.

Rana ci pozna majsiei sychodziać — fizyčna ci duchova. A narod praciahvaje iści da ziamli abiacanaj.

Źmicier Saŭka

(skaročana)

* * *

Kamentar Siarhieja Dubaŭca

Niachaj budzie tak, pryznaju svaju zdradu, kapitulacyju i navat Majsieja tvajho viešaju na siabie. Ale zusim nie maja ścipłaja persona pradmiet hetaj dyskusii. Što? Skažu krychu paźniej. Spačatku kolki słovaŭ pra samu dyskusiju. Jaje ŭdzielniki padzialilisia na dva lahiery, dva sposaby razmaŭlać. Fihuralna kažučy, adnyja havorać kropkami (jak ty, Źmicier), druhija — koskami (z čaho ja j pačaŭ). Mianie cikaviła nia toje, kim, jakim čynam i što tam dzie raspracoŭvajecca. Nie pra toje havorka. Aŭtaru kožnaj «kropačnaj» tyrady mnie chočacca zadać pytańnie: «A što ty prapanuješ?» I pakolki ja adkaz daŭno viedaju (nie čapać! — što značyć, — ničoha), dyk voś ža i ŭziaŭsia za piaro. Nijakaj vidziežy moŭnaje budučyni ty, Źmicier, nie prapanuješ. Hod nie prapanuješ, dva hady, piać hadoŭ… A ja, aproč zaniapadu ahulnaje sytuacyi, ničoha inšaha nia baču. I tut pierachodžu da pradmietu dyskusii.

Dziesiać, piatnaccać, dvaccać hadoŭ tamu ŭ Biełarusi stvaryłasia realnaja sytuacyja pravapisnaha raspadziełu, jaki adyhryvaŭ zusim nie movaznaŭčuju rolu. U časy realnaje pahrozy niezaležnaści krainy my musili ŭsimi siłami macavać biełaruskuju adroznaść ad rasiejščyny, kab novaje pakaleńnie vizualna adčuła, što biełarus — nia «tožie russkij», jak pra toje kazała aficyjnaja prapahanda. Siońnia jana havoryć pra «niezaležnuju Biełaruś» — falšyva, viadoma, ale sam paniatak biełaruskaj niezaležnaści zamacavaŭsia ŭ rozumach nacyi. Nastupny krok — napoŭnić hety paniatak biełaruskim źmiestam, navučyć adroźnivać usio biełaruskaje ad usiaho rasiejskaha. Voś čamu kali 10 hadoŭ tamu «taraškievica» ŭ jakaści alternatyvy aficyjozu adyhryvała całkam pazytyŭnuju rolu, dyk siońnia jana — u toj samaj roli — stała raskolnickaj i razburalnaj. Intencyja biełaruščyny ŭ rozumach usiaho narodu siońnia nastolki słabaja, što «hrecki» abo inšy padvojny varyjant prosta nie «zahruzicca», kažučy pa‑kamputarnamu, u hałovy. Što my j bačym. Pamiž movaju škoły i movaj aśvietnickaje litaratury nie pavinna być roźnicy. Nielha ad usiaho narodu čakać vysiłkaŭ elitarnaha charaktaru. Asabista mnie ŭ zadzinočańni movy škoły i aśviety bačycca najbolš plonny dla biełaruščyny šlach. Moža być, ty bačyš niejki inšy šlach, Źmicier?

I, viartajučysia da Majsieja, chaču ŭdakładnić paraŭnańnie. Reč u tym, Źmicier, što heta nie Majsiej u nas pavioŭ narod u ziamlu abiacanuju, a dva dziasiatki majsiejaŭ, adździaliŭšysia ad narodu, sami saboju rušyli ŭ pachod. Niekatoryja j siońnia ŭsprymajuć svaju «taraškievicu» jak podźvih, jak zmaharny čyn, choć heta ŭsiaho tolki rabočaje pytańnie, i dumać varta było b pra zaŭtrašni dzień. Što da mianie, dyk ja prosta nia baču sensu ŭ svaim pierabyvańni siarod majsiejaŭ, a baču tolki škodu dla ahulnaje spravy.

Nia dumaju, što ŭ movaznaŭčaj dyskusii ŭ nas z taboj, Źmicier, było b šmat razychodžańniaŭ. Ale ja pastaviŭ tut zusim nie movaznaŭčyja pytańni. Padobna, što srodkami movaznaŭstva na ich adkazać niemahčyma.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0