Paśla čarhovaha vizitu śpiecpasłańnika ZŠA pa Biełarusi Džona Koŭła ŭ Minsk Łukašenka vypuściŭ 250 palityčnych źniavolenych, a ZŠA źniali častku sankcyj. Pahavaryli z ekśpiertam pra toje, što heta aznačaje dla biełaruskaj ekanomiki i čamu tut važnaja pazicyja Litvy.
Sankcyi źniali, što dalej?
26 sakavika 2026 hoda Ministerstva finansaŭ ZŠA aficyjna abviaściła ab vyklučeńni sa svajho sankcyjnaha śpisu «Biełaruśkalija» i «Biełaruskaj kalijnaj kampanii», Bielinviestbanka i niekatorych inšych struktur. Taksama admieniena dyrektyva, jakaja raniej abmiažoŭvała pracu Ministerstva finansaŭ Biełarusi i Banka raźvićcia, u tym liku pa apieracyjach ź dziaržaŭnymi daŭhami i finansavymi instrumientami.
Pra zacikaŭlenaść ZŠA ŭ biełaruskim kalii dniami kazaŭ Džon Koŭł.
Na dumku ekśpierta BEROC Nastaśsi Łuzhinoj, heta zacikaŭlenaść moža padahravacca ekanamičnymi supiarečnaściami z Kanadaj, jakaja źjaŭlajecca važnym pastaŭščykom kalijnych uhnajeńniaŭ u ZŠA. Takim čynam, Tramp moža dyviersifikavać pastaŭki i zaadno atrymać uhnajeńni pa bolš nizkich cenach.
Pry hetym važna razumieć, što raniej dola ZŠA ŭ eksparcie biełaruskaha kaliju była nievialikaj. Pa vynikach 2019‑2020 hadoŭ na Štaty prychodziłasia ŭsiaho kala 4-4,5% ekspartu «Biełaruśkalija».
Adnak nie vyklučana, što praz składanyja stasunki z Kanadaj ZŠA mohuć imknucca pavialičyć abjomy pastavak ź Biełarusi.
«Źniaŭšy sankcyi ź biełaruskaha kaliju, Štaty mohuć raźličvać na atrymańnie ŭhnajeńniaŭ pa pryvabnych cenach, bo Jeŭrasajuz, na jaki raniej prychodziłasia nie mienš za tracinu ekspartu, zdymać sankcyi pakul nie płanuje.
Tym nie mienš u pytańni źniaćcia sankcyj važnaje miesca zajmaje Litva, jakaja nie prapuskaje biełaruski kalij praz svoj port, pakolki dziejničajuć sankcyi».
Nakolki važny litoŭski čyńnik?
Kali niemahčyma vykarystoŭvać port Kłajpiedy, Štatam składana dastaŭlać uhnajeńni, tym bolš z ulikam kanfliktu ŭ Iranie, jaki vyklikaŭ prablemy z prachodžańniem Armuzskaha praliva. Tamu partovaje pytańnie zastajecca vielmi važnym.
Taksama ekśpiert źviartaje ŭvahu na toje, što ŭłady kazali pra hatoŭnaść da ŭhody pa prodažy biełaruskaha rudnika amierykancam.
«Prynamsi, u Biełarusi zajavili ab mahčymaści takoj ździełki. Kali heta adbudziecca, to ŭ takim vypadku heta aznačaje, što amierykancy taksama pavinny mieć mahčymaści transpartavać kalij praź niejkija party», — adznačaje Łuzhina.
Akramia taho, adnaŭleńnie pastavak praz Kłajpiedu aznačała b bolš prostuju, chutkuju i zručnuju łahistyku pry pastaŭkach nie tolki ŭ ZŠA, ale i ŭ inšyja krainy.
ZŠA cisnuć na Litvu?
Koŭł adkryta zaklikaje Vilniu da dyjałohu ź biełaruskim režymam, pra što jon kazaŭ u intervju LRT.
Na zakliki amierykanskaha boku ŭžo adreahavali prezident i premjer Litvy.
Hitanas Naŭsieda zajaviŭ, što dyjałoh pamiž krainami mahčymy tolki tady, kali «inšy bok demanstruje dobruju volu da raźvićcia dobrasusiedskich adnosin». Adnak ciapier jon takoj «dobraj voli» z boku Biełarusi nie bačyć.
Premjer Litvy Inha Ruhinienie zajaviła, što Litva razhledzić prapanovu Džona Koŭła pravieści sustreču ź Biełaruśsiu na ŭzroŭni vice-ministraŭ, adnak dla hetaha isnujuć niekalki ŭmoŭ.
Tamu ci zmoža kalij pastaŭlacca praź Litvu — pytańnie składanaje.
Łukašenka ŭžo ŭ plusie
Nastaśsia Łuzhina ličyć, što navat kali pastaŭlać kalij praz Kłajpiedu nie atrymajecca, poŭnaje źniaćcie amierykanskich sankcyj ź biełaruskaha kaliju ŭsio roŭna pazityŭna adabjecca jak na pracy pradpryjemstva, tak i na biełaruskim eksparcie ahułam.
«Pakul biełaruski kalij byŭ pad amierykanskimi sankcyjami, heta taksama ŭpłyvała na ŭzajemaadnosiny ź inšymi krainami, jakija mahli admaŭlacca ad nabyćcia biełaruskaj pradukcyi albo rabili heta ź vialikim dyskontam, bajučysia sankcyj z boku ZŠA.
Tamu ich źniaćcie moža paŭpłyvać na rost adpusknych cen, pakolki nie budzie patreby davać źnižku, bo ŭsie apieracyi buduć prachodzić lehalna i ŭ pakupnikoŭ nie budzie bojazi trapić pad druhasnyja sankcyi.
Navat kali pastaŭlać praz Kłajpiedu nie atrymajecca, adsutnaść amierykanskich sankcyj jak minimum pazityŭna paŭpłyvaje na handal ź inšymi krainami. U tym liku ŭ «Biełaruśkalija» źjavicca mahčymaść pravodzić płaciažy ŭ dalarach ZŠA», — tłumačyć ekśpiert.
Čamu źniali sankcyi ź Bielinviestbanka?
Kamientujučy źniaćcie sankcyj ź Bielinviestbanka, Łuzhina źviartaje ŭvahu, što, pakolki jon pad sankcyjami ES i adklučany ad SWIFT, pravodzić praź jaho płaciažy z tymi ž Štatami zastajecca składanaj zadačaj.
«Pry vialikim žadańni možna abyścisia biez SWIFT, ale dla hetaha nieabchodna, kab Bielinviestbank damoviŭsia ź inšym bankam u ZŠA ab tym, što jany buduć supracoŭničać naŭprost biez SWIFT. Ale heta dosyć składany i praciahły praces, jaki patrabuje pieramovaŭ, inviestycyj u abstalavańnie i niekalki miesiacaŭ času», — tłumačyć ekśpiert.
Źniaćcie sankcyj ź Bielinviestbanka Łuzhina nie źviazvaje z žadańniem ZŠA u budučyni raźličvacca praź jaho za toj ža kalij.
«Vierahodna, Biełaruś paprasiła vyvieści hety bank z-pad sankcyj dziela mahčymaści vykarystańnia dalaraŭ pry pracy ź inšymi krainami, naprykład z Kitajem».
Što tyčycca mahčymych raźlikaŭ ZŠA ź Biełaruśsiu, to, na dumku ekanamista, krainy dla hetaha mohuć vykarystoŭvać inšyja biełaruskija banki, jakija nie adklučanyja ad SWIFT.
Iranski faktar
Kažučy pra pierśpiektyvy biełaruskich uhnajeńniaŭ, nie tolki kalijnych, ale i azotnych, treba adznačyć važny faktar kanfliktu ŭ Iranie.
Pakolki prablemy ź pierasiačeńniem praliva zakranajuć nie tolki pastaŭki nafty i naftapraduktaŭ, ale i ŭhnajeńniaŭ.
«Dziejańni Trampa pakazvajuć, što dziela rehulavańnia suśvietnych cen i zachavańnia bałansu ŭ suśvietnaj ekanomicy ZŠA hatovyja choć i časova, ale ŭsio ž zdymać sankcyi z rasijskaj i navat ź iranskaj nafty. Ciapier jany takim ža čynam sprabujuć rehulavać rynak kaliju, kab ceny mocna nie raśli i ŭhnajeńni byli ŭ dastatkovaj kolkaści.
Uhnajeńni patrebnyja sielskaj haspadarcy. Kali ich budzie niedastatkova, mohuć uźniknuć inšyja łancužki prablem, my možam sutyknucca z rostam cen i deficytam niekatorych praduktaŭ», — źviartaje ŭvahu ekśpiert.
Jaki vynik mieli sankcyi?
Z-za sankcyj z boku ES i ZŠA dola biełaruskaha kaliju na suśvietnym rynku skaraciłasia z 20% u dasankcyjny pieryjad da kala 6% pa stanie na 2024 hod. Hetyja ličby vyrazna adlustroŭvajuć, nakolki balučymi byli abmiežavańni ŭ dačynieńni da biełaruskaha kaliju.
Kamientary