Były lider bieraściejskaha «Maładoha frontu» zachvareŭ na rak u 29 hadoŭ. A ŭžo praz hod ažaniŭsia ź mienskaj pryhažuniaj. Ciapier Siaržuk Bachun i Śviatłana Zavadzkaja hadujuć dačušku Adelu.
Ź Sieržukom sustrakajemsia ŭ parku. Pakul šukajem miesca dla zdymak, jon raspaviadaje, jak učora chadzili ŭ teatar opery i baleta, hladzieli «Vitaŭta».
«Tak chutka čas prajšoŭ, navat jeści nie zachaciełasia, — žartuje Siaržuk. — Mnie ž zvyčajna jeści chočacca ŭ hetym teatrach, a tut spadabałasia vielmi».
Zhadvajem pra Adelu. Jana stała chadzić u sadok i, jak usie dzietki, časam chvareje na prastudy. Siaržuk pieražyvaje: «Lepš by sam chvareŭ, daliboh, čym dačka».
Narešcie znachodzim miesca, dzie najbolš sonca. Pačynajem razmovu:
«Na 99,5% adsotkaŭ liču, što pryčyna — Čarnobylskaja katastrofa, — upeŭniena kaža Siaržuk.
— Pierad majoj aperacyjaj doktar rabiŭ apytańnie. Treba było adkazać, dzie naradziŭsia, dzie žyvu, svajaki. I adno z pytańniaŭ — dzie ja byŭ padčas katastrofy na Čarnobylskaj AES. Nie zapytvali ž, dzie ja znachodziŭsia padčas inšych padziejaŭ. Mienavita heta ich cikaviła».
Bachun jakraz z Homielskaj vobłaści. Padčas vybuchu siamja žyła ŭ Žytkavickim rajonie. Baćka Siarhieja byŭ likvidataram. Paśla avaryi ŭ Brahinskim rajonie jon pieravorvaŭ ziamlu, kab «pachavać» radyjacyjny pył.
«U adździaleńni sa mnoj lažali ludzi, dyk usie niejak źviazanyja byli z katastrfaj ci z hetymi miaścinami, — praciahvaje Bachun. — Chtości byŭ likvidataram, chtości žyŭ tam».
U samo Bieraście Siarhiej pierajechaŭ užo ŭ 1993 hodzie. U 2005 pastavili dyjahnaz — rak. Jamu było 29 hadoŭ.
«Prablema ŭ tym, što ankalahičnaja chvaroba adbyvajecca biessymptomna. Nie adčuvaješ, što ŭ ciabie niešta balić. Nu stoma. Ale dumaješ, što, napeŭna, lanuješsia. I ja tak dumaŭ. Prymušaŭ siabie zaŭždy, — tak zhadvaje Siarhiej pačatak svajoj chvaroby. — A potym u mianie limfavuzieł na šyi trochi napuch. Ja pačaŭ źviartacca da daktaroŭ. Daktary roznaje kazali — adzin adno, druhi druhoje. Chadziŭ tudy-siudy, nia viedaŭ prosta, da jakoha doktara iści. Ale pašanacavała, što trapiŭ da maładoha chirurha, jaki zaŭvažyŭ, što moža być prablema ŭ ankalohii. Zrabili UZI, i skazali, što aperacyju treba rabić terminova».
Siarhiej kaža, što voś hetyja «chadžeńni pa daktarach» zaniali paŭhodu. Kali pryjechaŭ u Miensk afarmlacca na aperacyju, skazali — rabić terminova.
«Kali mnie dyjahnaz skazali, ja z-za svajoj medyčnaj nieadukavanaści nie razumieŭ usioj niebiaśpieki hetaj chvaroby. Dumaŭ, što heta niešta kštałtu hrypu ci apendycytu. Ale pa reakcyi ludziej heta było vidać.
Ja pryjechaŭ u Miensk, i medsiastra, jakaja mianie afarmlała, takimi hladzieła vačyma, nibyta inšaplanetnika pabačyli. I tut ja ŭžo zrazumieŭ, što heta niebiaśpiečna. Sam pačaŭ chvalavacca».
Supakoiŭ Siarhieja doktar, jaki i zrabiŭ jamu aperacyju.
«Jon mnie skazaŭ: «Siarhiej, zaraz hetaja chvaroba lečycca, ty nie pieražyvaj. A ja tady jašče ŭ Francyju chacieŭ pajechać na lekavańnie, dyk jon pakazaŭ mnie vyniki UZI i kaža: „Moža, jano ŭ Francyi niešta i lepš, ale ŭ ciabie času vielmi mała. Sam hladzi“, — kaža Siarhiej. — Ale samaje hałoŭnaje dla mianie było tady pozirk hetaha lekara — dabradušny i razumny. Ja siabie davieryŭ jaho rukam».
Bachun raspaviadaje, što kali lažaŭ u lakarni ŭ 2005 hodzie, udzień rabiłasia pa vosiem padobnych aperacyjaŭ. «Hady dva hady tamu lažała maja svajačka, dyk kazała, što bolš za dziasiatak robicca».
«Heta kanvejer, — padsumoŭvaje Siaržuk».
«Zaraz, pakolki Biełaruś vyroščvaje sielhaspradukty na zabrudžanaj terytoryi, to jana i raspaŭsiudziłasia pa ŭsioj krainie. Chvoryja ŭžo nia tolki Homielskaja, Bieraściejskaja i Mahiloŭskaja vobłaść. Ale i ŭsie astatnija. Usia Biełaruś chvoraja! — śćviardžaje Bachun. — Heta z-za taho, što my nierazumna vykarystoŭvajem ziemli, zabrudžanyja radyjonuklidami».
Mianie mocna vielmi siabry i svajaki padtrymali, — tak Siarhiej apisvaje, jak jamu ŭdałosia pieraadoleć strach pierad dyjahnazam.
«Na druhi dzień lekavanńnia mnie stała tak sumna, tak horka. A ŭ majho siabra byŭ dzień narodzinaŭ. Patelefanavaŭ jamu, pavinšavaŭ, paśla jon pytajecca, jak u mianie spravy. Ja kažu: «Viedaješ, Aleh, niešta ciažka na dušy, sumna». I jon znajšoŭ vielmi pravilnyja słovy:
«Siaržuk, ty lider Maładoha fronta, ty zmahajeśsia z takim režymam. Ty zrazumiej, što dyktatura bolš žorstki vorah za chvarobu. Lačysia — i praciahvaj svajo zmahańnie». Ja padumaŭ: nu sapraŭdy, ja ž bolš strašnaha za chvarobu nie bajusia, a tut skis. I hetyja siabroŭskija słovy patrapili ŭ patrebnaje miesca».
Nia kidajcie svaich — paŭtaraje Siarhiej. Padtrymka ŭ taki čas nie daje čałavieku apuścicca ŭ depresiju.
«U adździaleńnie było prosta pałomnictva! — kaža jon. — U mianie časam nie było mahčymaści da lekara schadzić ci analizy zdać, bo ludzi prychodzili, telefanavali, i, paŭtarusia, što padtrymka ludziej maje vialikaje značeńnie. Ty nie zastajeśsia sam na sam sa svaim sumam, sa svajoj prablemaj — sa svajoj chvarobaj. Nikoli nie zabudu vialikuju padtrymku, jakuju mnie akazała hazeta «Naša niva». Da mianie ŭ Aksakaŭščynu, dzie ja byŭ na reabilitacyi, pryjechali žurnalist Aleś Kudrycki i fatohraf Andrej Lankievič, i zrabili tady materyjał pra mianie. Heta było vielmi važna. Nie było dnia dy navat hadziny, kab mnie nie telefanavali, nie prychodzili, nie pryjaždžali ludzi».
Užo sa śmiecham Siarhiej zhadvaje, jak jechaŭ na katałcy ŭ aperacyjnuju i pa telefonie adkazvaŭ na smski padtrymki, što dasyłali siabry i svajaki.
A vylekavała Siarhieja — kachańnie.
«Kachańnie — heta leki, lepšych za jakich jašče nie prydumała miedycyna, — kaža Siarhiej. — Ja vielmi ŭdziačny Śviatłanie, što jana adkazała na maje pačućci, na maje prapanovy, i heta taksama byŭ etap majho poŭnaha, ja spadziajusia, vyzdaraŭleńnia».
Siaržuk Bachun i Śviatłana Zavadzkaja, udava źnikłaha teleaperatara Dźmitryja Zavadzkaha, sustrelisia ŭ sanatoryi ŭ Druskienikach.
Siarhiej kaža, što nie sumniavaŭsia ani chviliny. Bajaŭsia, što stracić svoj los.
«Jakoje moža być sumnieńnie, kali kachańnie svajo sustreŭ!
— Terminova treba było prymać zachady, jak toj lekar mnie kazaŭ. Ja ź Bieraścia, jana ź Miensku. Vakoł šmat ludziej krucicca. Prapanovu zrabiŭ, jašče miesiaca znajomstvu nie było, — raspaviadaje Siarhiej i naprykancy raić:
«Usim žadaju, jak chto chvareje: nia bojciesia kachańnia! Adkryvajcie jamu dušu. I heta dapamoža lepš za lubyja leki».
Błohier Siaroha z Rasii pryjechaŭ na Zybickuju z kachanaj błohierkaj Aniečkaj. Vynik: źbity im biełarus u komie, a Siaroha na 5,5 hoda za kratami10
Kamientary