Illa Stohaŭ: Kryzis? Nahoda! Prosta pačnicie žyć!

Znany rasiejski piśmieńnik pra sučasnuju litaraturu, Łukašenku, pucinizm, biełaruski katalicyzm i stratehii pavodzinaŭ u časy ekanamičnaha krachu ŭ intervju, jakoje ŭ «Sovietskoj Biełoruśsii» parezali.

Z rasiejskim piśmieńnikam i žurnalistam Illom Stohavym ja paznajomiŭsia pry davoli dziŭnych akaličnaściach. Uletku 2006 hodu mnie patelefanavała siabroŭka majoj žonki, jakaja zajmałasia raźmiaščeńniem na načleh pałomnikaŭ, jakija prybyvajuć z Rasiei ŭ Budsłaŭ, i tonam, što nie dapuskaŭ piarečańniaŭ, zajaviła: «Siarod pilihrymaŭ jość skandalny piśmieńnik Stohaŭ; dumaju, vy ź im zładzicie».

Da svajho soramu, ja čuć nia čuŭ pra takoha litaratara (heta da pytańnia ab tym, nakolki dobra my viedajem svaich susiedziaŭ). Nie, viadoma, ja viedaŭ Sarokina, Pialevina, Taŭstuju i navat Ksieniju Sabčak, ale Stohaŭ? Refleksiŭna palez u Vikipiedyju i asłupianieŭ: bolš za 20 knih, žurnalist hodu (1999), premija «Najlepšy knižny prajekt hodu» (2001) za raman «Mača nie płačuć», teleprahrama «Tydzień u Vialikim Horadzie» pryznanaja lepšym zabaŭlalnym prajektam SND na Jeŭrazijskim teleforumie ŭ 2005 hodzie.

Uziaŭ u siabroŭki raman «mASIAfucker» i pahadziŭsia z krytykam italjanskaj viersii modnaha mužčynskaha časopisa «GQ»: «Stohaŭ ‑ adziny rasiejski aŭtar, jaki piša na ŭzroŭni kłasikaŭ jeŭrapiejskaj kontrkultury». Paśla hetaha ja kupiŭ i pračytaŭ usie dastupnyja ŭ Minsku knihi Illi, siarod jakich asabliva žadaju vyłučyć «Skivicu Adama», «Pakuty Chrystovy» , «Miortvyja mohuć tančyć», «1999. Raman u styli techna» i niadaŭna vydadzieny «Apakalipsis Učora ‑ Dziońnik Kruhaśvietnaha Vandravańnia» ‑ napisanaja ŭ dakryzisnyja časy kniha, na staronkach jakoj vyrazna bačny hrozny cień budučych uzrušeńniaŭ. Nižejzhadanaje intervju ja rychtavaŭ dla pavažanaj mnoju «Sovietskoj Biełoruśsii» i tamu imknuŭsia zrabić jaho maksimalna palitkarektnym, ale i hetaja aściaroha nie źbierahła tekst ad surjoznaha skaračeńnia. Mnie ž zdajecca, što adkazy Illi zasłuhoŭvajuć taho, kab być pačutymi biełaruskim hramadstvam. Voś čamu ja vyrašyŭsia apublikavać poŭny varyjant majoj hutarki z hetym adkrytym čałaviekam u NN.

‑‑ Vidavočna, što piśmieńniki daŭno ŭžo nie źjaŭlajucca prarokami, uładarami dum i kumirami moładzi.

‑‑ Čamu?

Dla kahości źjaŭlajucca, ‑‑ i prarokami, i ŭładarami. Tolki zaraz nie dla ŭsiaho hramadstva, a dla nievialikich hrup.

Chtości i siońnia paznaje ab budovie śvietu z kaśmičnych opier. Dla kahości kiraŭnictvam da dziejańnia źjaŭlajucca apoviedy Limonava. Davoli i takich, dla kaho iścina ŭ apošniaj instancyi ‑‑ heta «rubloŭskaja» proza, typu Robski albo Minajeva. Sam ja ŭ pryncypie vielmi nieludzimy čałaviek i redka maju znosiny z starońnimi ludźmi. Ale navat mnie nie radziej, čym raz na miesiac, zadajuć pytańnie ‑‑ jak nam uładkavać Rasieju. A ŭžo paradaŭ na temu, što rabić, kali kinuŭ chłopiec (dziaŭčyna) prosiać i naahuł praź dzień. Abo voś: u Maskvie pradajucca futbołki z maim tvaram, ‑‑ čym ja paśla hetaha nie rok‑zorka?

‑‑ Jak Vy pryjšli ŭ litaraturu? Čamu i navošta zajmajeciesia hetym?

‑‑ Ja nie staŭ by zvać to, čym zajmajusia, hetak pafasna. Usio‑tki pa asnoŭnaj prafiesii ja chutčej žurnalist. Mnie cikava hladzieć na śviet i potym raspaviadać ab tym, što bačyŭ, navakolnym. Za apošnija try‑čatyry hady ja apublikavaŭ paru knižak ab sučasnych muzykach, rasśledavańnie złačynstvaŭ samoj viadomaj rasiejskaj skin‑bandy, dakumientalnyja ramany ab prafiesijnych baksiorach, palarnych palaŭničych i porna‑zorkach, a taksama dziońnik ułasnaha kruhaśvietnaha vandravańnia. Usio heta razam naŭrad ci ciahnie na nazvu «litaratura».

‑‑ Što Vy dumajecie ab sučasnaj rasiejskaj litaratury jak čytač čužych tekstaŭ?

‑‑ Uzrovień sučasnaj rasiejskaj prozy nie mocna adroźnivajecca ad uzroŭnia nadpisaŭ u prybiralni dla chłopčykaŭ.

Navat jaje vyšejšyja ŭźloty, typu Pialevina, na žal, hłyboka druhasnyja i pravincyjnyja.

Redka, vielmi redka, ad siły raz‑dva ŭ dziesiacihodździe, źjavicca niešta i na samoj spravie cikavaje. Heta, darečy, pryčyna taho, čamu sam ja addaju pieravahu ŭsio‑tki žurnalistycy. Mieć choć niešta ahulnaje z hetym bandustanam mnie zusim nie chočacca.

Inšaja sprava, što Rasija ‑‑ kraina, jak viadoma, biaźmiežnaja. I rasiejskaja litaratura heta nie abaviazkova litaratura rasiejcaŭ.

U apošni čas ja ź vielizarnym zadavalnieńniem čytaju chanty‑mansijskich, čukockich abo erzianskich piśmieńnikaŭ. Voś dzie sapraŭdny nierv rasiejskamoŭnaj prozy!

Voś dzie rossypy sapraŭdnych dyjamientaŭ!

‑‑ U adnym z svaich intervju Vy nazvali Ŭładzimira Karatkieviča biełaruskim Umbierta Eka i skazali, što jahonaja tvorčaść zastajecca dahetul niedaacenienaj.

‑‑ Karatkievič navat lepšy za Eka.

I zasłuhoŭvaje ekranizacyi ŭ Halivudzie bolš, čym jaki‑niebudź Ziuskind. Škada, što ŭ Rasii hety aŭtar viadomy mieniej, čym, skažam, nihieryjec Amos Tutuoła. Nakolki ja viedaju, tamaka niejkaja vielmi składanaja situacyja z spadkajemcami i publikavać Karatkieviča nichto nie biarecca.

‑‑ Chto jašče z našych piśmieńnikaŭ, muzykaŭ, režysioraŭ cikavy dla Vas?

‑‑ A ja, akramia Karatkieviča i «Lapisa Trubiackoha», nikoha ŭvohule i nie viedaju.

«Lapis» cikavy, navat vielmi. Dumaju, što heta ci nie adziny rasiejskamoŭny hurt całkam jeŭrapiejskaha uzroŭniu.

I užo sapraŭdy adziny nie‑pieciarburhski, jaki ŭ maim snabiscskim horadzie zdolnyja prymać VOŚ TAK. Za apošnija dva hady ja bačyŭ čatyry ich kancerty, pryčym apošni ŭsiaho paru tydniaŭ tamu (chadziŭ z małodšym synam). Kvitki kaštavali šalona‑doraha, a na vulicy stajaŭ žudasny maroz. Ale zdaravienny kłub na paŭtary tysiačy miescaŭ ledź nie łopnuŭ, ‑‑ hetulki napakavałasia narodu.

‑‑ Ci zachavalisia ŭ Vas jakija‑niebudź uspaminy savieckich časoŭ ab Biełarusi? Jak źmianiałasia ŭsprymańnie Biełarusi ź ciaham času i ci sfarmavałasia ŭ Vas na siońniašni dzień jakoje‑niebudź ujaŭleńnie ab ludziach i krainie?

‑‑ U savieckija časy ja nie ŭjaŭlaŭ navat, dzie heta. Razumiejecie, Pieciarburh, u jakim ja naradziŭsia, heta taki horad, jaki zamianiaje jahonym žycharam uvieś astatni śviet. Tak što asabista ja ŭpieršyniu pabyvaŭ u vas u krainie tolki ŭ 1993‑m. Tady

ja tolki‑tolki pryniaŭ chrost ŭ Katalickaj carkvie i adpraviŭsia ŭ pałomnictva ŭ Mahiloŭ.

Ad krainy zastałosia źmiašanaje adčuvańnie vielmi savieckaha fasadu i vielmi napyšlivaha nacyjanalizmu ‑‑ daviedaŭšysia ab tym, što ja z Rasiei, adny miascovyja pałomniki kidalisia ad mianie jak ad prakažonaha, tady jak inšyja ŭparta prapanoŭvali pierajści na anhielskuju. Ad pieršaha ja da taho času paśpieŭ advyknuć, a pryčyny druhoha nie razumieŭ. Siońnia ŭsio, viadoma, źmianiłasia: niejkija savieckija štučki viarnulisia, naadvarot, u rasiejskaje žyćcio, a kali taksisty ŭ Minsku, paznaŭšy, adkul ja, pačynajuć čytać lekcyju ab Vialikim Kniastvie Litoŭskim, ja bolš nie morščusia, a mataju na vus.

‑‑ Što z ubačanaha ŭraziła, što zdałosia cikavym?

‑‑ Biełaruś dla rasiejcaŭ ‑‑ heta zablizka, kab być zamiežžam, ale adnačasova zanadta inšaje, kab zdavacca Rasijaj. U vas vielmi maleńkaja kraina, ale heta ŭsio‑tki kraina. Nie toje, da čaho ja zvyksia doma. Na zachadzie Biełarusi, u katalickich krajoch, heta adčuvajecca asabliva. U Rasiei ŭsim vydatna viadoma, što, skažam, carkva, abo hałoŭnaja partyja moža być tolki adna. Ale voś

u biełarusaŭ vielizarny adsotak nasielnictva nie źjaŭlajecca pravasłaŭnymi, i heta nie raskołvaje kanstrukcyju, a naadvarot robić jaje bolš raznastajnaj, a značyć, ustojlivajšaj.

‑‑ Ci adroźnivajecca vobraz Biełarusi, stvorany rasiejskimi ŚMI, ad ubačanaha ŭłasnymi vačami padčas naviedvańniaŭ našaj krainy?

‑‑ Sapraŭdy skažu: rasiejskija haziety abo TV praktyčna nie cikaviacca vašaj krainaj. Ab Biełarusi siaredni rasiejec nie viedaje amal ničoha. Dziesiać hadoŭ nazad abličča vašaha prezidenta ŭsprymałasia jak alternatyva šlachu, jakim išoŭ Jelcyn. U Rasii dziejałasia čort viedaje što, zatoje (hladzicie!) u biełarusaŭ paradak. A zaraz

Pucin pierałukašeniŭ Łukašenku pa ŭsich paramietrach i ab Biełarusi rasiejskaje TV zabyłasia.

Ciapier alternatyvaj źjaŭlajecca Ŭkraina: u Rasii pavis zadušlivy paradak, zatoje, hladzicie, jak usio viesieła ŭ ukraincaŭ!

‑‑ Vy niadaŭna niejak niepachvalna abmovilisia ab rasijskaj palityčnaj apazicyi «heta nie Pucin dyktatar, heta vy idyjoty». Čym vyklikana takoje rezkaje vykazvańnie?

‑‑ Moža być, ja pamylajusia, ale

pry pohladzie z Rasii mnie ŭsio‑tki zdajecca, što biełaruskaja apazicyja vykazvaje interasy peŭnaj častki vašaha nasielnictva. A voś u Rasii heta zusim nie tak. U nas apazicyja nie vykazvaje ničoha,

akramia ŭłasnaha žadańnia samoj stać uładaj i ŭžo tut usim pakazać, dzie raki zimujuć. Usia jaje palityčnaja prahrama zvodzicca da frazy: «A kab vy tamaka naviersie ŭsio, suki, zdochli!» Apazicyjaj u Rasiei zavuć tych, chto vydatna žyŭ pry Jelcynie i žadaŭ by, kab hetyja časy viarnulisia, plus niejkuju kolkaść vidavočna zvarjaciełych. Mnie nie vielmi padabajecca ciapierašniaja ŭłada. Kali kazać adkryta, to jana mnie zusim nie padabajecca. Ale sučasnaja rasiejskaja apazicyja stvaraje ŭ mianie ŭražańnie poŭnaha durdomu.

‑‑ Ci nie było śledam za takimi zajavami abvinavačvańniaŭ ŭ Vašaj prakramloŭskaj pazicyi?

‑‑ Chłopca z majoj reputacyjaj nierazumna padazravać u žadańni padabacca ŭładam.

‑‑ Miarkujučy pa Vašaj apošniaj knizie «Apakalipsis učora», suśvietny finansavy kryzis nie staŭ dla Vas niečakanaściu.

‑‑ Na žal, staŭ. Možna kolki zaŭhodna jenčyć ab budučym apakalipsisie, ale kali amal u sarok hadoŭ ty zastaješsia naohuł biez krynic isnavańnia, heta ŭ lubym razie niepryjemnaja niečakanaść.

Usio žyćcio ja byŭ biednym, ale takim biednym, jak siońnia, nie byŭ, musić, užo hadoŭ dziesiać.

Ja prapanoŭvaŭ žoncy źjechać u Indyju, pierasiedzieć kryzis tamaka. U Rasii, kali tak pojdzie, mnie chutka pryjdziecca iści na kursy kiroŭcaŭ tralejbusaŭ abo buldazierystaŭ.

‑‑ Ci zhodnyja Vy ź mierkavańniem niamieckaha žurnalista i piśmieńnika, aŭtara vydatnaj knihi «Mastactva stylnaj biednaty» Alaksandra fon Šenburha ab tym, što kryzis dapamoža ludziam pieraasensavać i pryniać takija paniaćci, jak kachańnie, litaść, siabroŭstva, siamja, sumlennaść, prystojnaść?

‑‑ Raŭniva padcisnuŭšy vusny, skažu, što nikoli nie čuŭ ab takim piśmieńniku. I, naohuł, byŭ upeŭnieny, što hetaja fraza naležyć mnie.

Z tych časoŭ, jak pačaŭsia kryzis, i hrošy maje skončylisia, ja na kožnym pierakryžavańni tolki i kryču ab radaściach biednaty: kali ty pazbaŭleny nieabchodnaści sutarhava zarablać usie hrošy śvietu, ty možaš, narešcie, prosta pačać žyć.

Nie handlavacca, a razmaŭlać. Nie hrebci pad siabie, a daryć uśmieški. Toje, što ni ŭ kaho z nas siońnia niama hrošaj, heta, viadoma, drenna, ale tolki heta i robić nas ludźmi, ‑‑ i heta dobra.

‑‑ Što naohuł Vas ciešyć, usialaje nadzieju, nadaje siły?

‑‑ Dy ŭsio ciešyć! Z hetym kryzisam ja jak byccam znoŭ staŭ na dvaccać hadoŭ maładziejšym. Hrošaj niama, dalahladaŭ nijakich, zatoje kožny dzień ‑‑ pryhoda. Jak raździeł jašče nie napisanaj knihi. Usio znoŭ stała mahčyma. Moža być, ja ŭsio‑tki źjedu žyć u svaju Indyju. A moža nie ŭ Indyju, a ŭ Krym. Abo, skažam, u Charvatyju, ‑‑ tamaka mora, katalickaja kraina i žyć tanna. A moža, nie stanu źjaždžać, a plunu na svaje pryncypy i napišu raman. Abo, naadvarot, pamru. Abo padamsia ŭ televiadoŭcy. Abo zrablu sabie tatuiroŭku na iłbie, kab mianie nikoli i blizka nie padpuścili da TV. Ja ž kažu: usio mahčyma, i ŭsio ciešyć. Jak by žyćcio nie abiarnułasia, ja dumaju, heta budzie dobraje žyćcio. «Mnie kazali, bojsia biedy, nahadvali, što niama nadziei, ale pamiataju ja ‑‑

cieła hałaŭniej ježy, a žyćcio važniej adziežy».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0