U Vialikim kańjonie nie chapaje miljarda hadoŭ hieałahičnaj historyi. Kudy jana padziełasia?

U 1869 hodzie daśledčyk Džon Ueśli Paŭeł zaŭvažyŭ, što ŭ Vialikim kańjonie adnosna maładyja asadkavyja parody lažać niepasredna na značna starejšych kryštaličnych parodach. Pamiž imi adsutničajuć słai, jakija mahli b raskazać pra sotni miljonaŭ hadoŭ hieałahičnaj historyi.

Hetaja źjava atrymała nazvu Vialikaja stratyhrafičnaja niaŭzhodnienaść. Padobnyja razryvy paźniej vyjavili i ŭ inšych častkach Paŭnočnaj Amieryki, a taksama ŭ Kitai i Jeŭropie.

Navukoŭcy daŭno spračajucca, kudy padzielisia adsutnyja płasty. Mahčyma, jany ŭvohule nie ŭtvarylisia. Pavodle inšaj hipotezy, parody kaliści isnavali, ale byli źniščanyja erozijaj, u tym liku padčas maštabnych aledzianieńniaŭ. Adnak zastavałasia niezrazumiełym, čamu takoje razbureńnie mahło adbycca na vielizarnych terytoryjach u roznych častkach płaniety.

Adkaz, jak piša Financial Times, moža chavacca hłyboka pad ziamloj. Daśledčyki z aŭstralijskaha Univiersiteta Vułanhonha vyrašyli pravieryć, jakuju rolu ŭ hetym mahli adyhrać ruchi ziamnoj mantyi.

Rečyva mantyi nadzvyčaj pavolna pieramiaščajecca: bolš haračyja masy padymajucca, a chaładniejšyja apuskajucca. Hetyja pracesy, jakija doŭžacca miljony hadoŭ, mohuć prymušać vielizarnyja ŭčastki ziamnoj pavierchni padymacca abo apuskacca.

Z dapamohaj supierkampjutara navukoŭcy zmadelavali ruchi mantyi za apošni miljard hadoŭ. Vyniki, apublikavanyja ŭ časopisie Nature, pakazali, što staražytnyja kantynientalnyja masivy, ź jakich paśla ŭtvarylisia častki Paŭnočnaj Amieryki, Jeŭropy i Kitaja, mahli na praciahu sotniaŭ miljonaŭ hadoŭ zastavacca prypadniatymi, a paźniej apuścicca. Mienavita heta, na dumku daśledčykaŭ, mahło stvaryć umovy dla źniknieńnia vielizarnych płastoŭ hornych parod.

Jak ledaviki mahli ścierci miljard hadoŭ

Pavodle prapanavanaj hipotezy, spačatku ruchi ŭ mantyi padniali staražytnyja kantynientalnyja masivy. Hornyja parody, jakija raniej znachodzilisia hłyboka pad pavierchniaj, pastupova ahalilisia. Heta zrabiła ich dastupnymi dla erozii. Asabliva mocna hety praces moh paskorycca kala 700 miljonaŭ hadoŭ tamu, kali na Ziamli pačałasia epocha maštabnych aledzianieńniaŭ.

Vielizarnyja ledaviki, ruchajučysia pa pavierchni kantynientaŭ, mahli pastupova ścierci toŭstyja słai parod, jakija nazapašvalisia na praciahu sotniaŭ miljonaŭ hadoŭ. Paźniej, kali kantynientalnyja masivy pačali apuskacca, na aholenych staražytnych parodach stali nazapašvacca novyja adkłady. U vyniku značna maładziejšyja płasty apynulisia niepasredna na vielmi starych, a hieałahičnaja historyja pamiž imi zastałasia niezapisanaj.

Hetaja hipoteza dazvalaje rastłumačyć nie tolki źniknieńnie parod, ale i toje, čamu padobnyja razryvy sustrakajucca ŭ roznych častkach śvietu. Admietna, što čas hetych padziej supadaje z raspadam staražytnaha supierkantynienta Radzinija, jaki niekali abjadnoŭvaŭ značnuju častku ziamnoj sušy. Jaho raspad taksama byŭ źviazany z maštabnymi pracesami ŭ mantyi. Ciapier navukoŭcam treba vyśvietlić, nakolki dobra prapanavanaja madel adpaviadaje hieałahičnym razryvam, znojdzienym u roznych rehijonach.

Ci mahło heta paŭpłyvać na ŭźniknieńnie składanaha žyćcia?

U hetaj historyi jość jašče adna intryhujučaja akaličnaść. Prykładna 540 miljonaŭ hadoŭ tamu na Ziamli pačaŭsia tak zvany kiembryjski vybuch — pieryjad imklivaha pavieličeńnia raznastajnaści žyvioł, kali ŭ hieałahičnym letapisie źjaviłasia mnostva novych formaŭ składanaha žyćcia.

Daśledčyki dapuskajuć, što maštabnaje razbureńnie hornych parod ledavikami mahło paŭpłyvać na chimičny skład akijanaŭ. Rečyvy, jakija vyzvalalisia padčas erozii, traplali ŭ vadu i mahli źmianiać umovy žyćcia marskich arhanizmaŭ.

Takim čynam, pracesy, jakija pačalisia hłyboka ŭ mantyi Ziamli, mahli praz padniaćcie kantynientaŭ, aledzianieńnie i eroziju paŭpłyvać nie tolki na hieałahičny letapis, ale i na dalejšuju evalucyju žyćcia.

Pakul heta tolki hipoteza, jakaja patrabuje dalejšaj pravierki.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0