Niekatorym ludziam sapraŭdy chapaje čatyroch hadzin snu. Što pra heta kaža hienietyka
Bolšaści darosłych ludziej nieabchodna siem-dzieviać hadzin snu. Ale jość ludzi, jakija vysypajucca ŭsiaho za čatyry-šeść hadzin i pry hetym nie adčuvajuć stomlenaści. Navukoŭcy znajšli hienietyčnyja asablivaści, jakija mohuć tłumačyć hetuju zdolnaść, piša BBC Future.
Redkija hieny karotkaha snu
U 2009 hodzie daśledčyki z Kalifarnijskaha ŭniviersiteta ŭ San-Francyska vyjavili adnu z redkich spadčynnych mutacyj, źviazanych z takoj asablivaściu. Jaje nazyvajuć siamiejnym naturalnym karotkim snom (FNSS). Nośbity adpaviednych mutacyj zvyčajna kładucca spać u zvykły čas, ale pračynajucca značna raniej za inšych i nie adčuvajuć patreby spać dalej.
Z taho času navukoŭcy vyznačyli jašče niekalki źviazanych ź joj hienietyčnych mutacyj. Adnak hałoŭnaja zahadka zastajecca: čamu hetyja ludzi mohuć spać tak mała i pry hetym nie adčuvać niehatyŭnych nastupstvaŭ?
Daśledavańni pakazvajuć, što niekatoryja mutacyi, mahčyma, nie tolki skaračajuć patrebu ŭ śnie, ale i abaraniajuć arhanizm ad jaho niedachopu. Naprykład, u ekśpierymiencie 2019 hoda navukoŭcy ŭviali myšam adnu z takich mutacyj.
Žyvioły stali spać mienš, ale pry hetym akazalisia bolš ustojlivymi da parušeńniaŭ pamiaci. Inšyja ekśpierymienty pakazali, što niekatoryja padobnyja hienietyčnyja varyjanty mohuć taksama abaraniać myšej ad źmien, charakternych dla chvaroby Alchiejmiera.
Cikavyja vyniki atrymali i pry daśledavańni dvuch bratoŭ-bliźniat, tolki adzin ź jakich mieŭ mutacyju, źviazanuju z karotkim snom. Jon rehularna spaŭ prykładna na hadzinu mienš za brata. Navukoŭcy praviali ekśpierymient, padčas jakoha abodva braty nie spali 38 hadzin zapar, a ich uvahu i pracazdolnaść pieryjadyčna praviarali z dapamohaj testaŭ. Vyśvietliłasia, što nośbit mutacyi dapuskaŭ prykładna na 40% mienš pamyłak, čym jaho brat.
Pry hetym choć adzin z bratoŭ spaŭ mienš, praciahłaść pavolnaha snu, u tym liku hłybokaha, u ich amal nie adroźnivałasia. Mahčyma, arhanizm nośbita mutacyi zdolny bolš efiektyŭna vykarystoŭvać čas, adviedzieny na son.
Pakul heta tolki hipoteza. Navukoŭcam jašče treba zrazumieć, jakija mienavita pracesy dazvalajuć niekatorym ludziam paŭnavartasna adpačyvać za karaciejšy čas.
Nie ŭsie hieny karotkaha snu adnolkava karysnyja
Redkija mutacyi, jakija dazvalajuć spać usiaho niekalki hadzin, składajuć tolki častku składanaj hienietyčnaj karciny. Nasamreč na praciahłaść snu ŭpłyvajuć sotni ŭčastkaŭ hienomu. Pavodle roznych acenak, spadčynnaść moža tłumačyć ad 30 da 65% adroźnieńniaŭ u praciahłaści snu pamiž ludźmi.
U novym daśledavańni hienietyki praanalizavali źviestki amal 650 tysiač darosłych i vyjavili kala 244 učastkaŭ hienomu, źviazanych z praciahłaściu snu. Kožny z raspaŭsiudžanych hienietyčnych varyjantaŭ paasobku ŭpłyvaje na jaje niaznačna, u siarednim prykładna na chvilinu. Ale ich sukupny ŭpłyŭ moža tłumačyć roźnicu ŭ praciahłaści snu pamiž ludźmi prykładna na 20 chvilin. Pry hetym hienietyčnaja schilnaść spać mienš zusim nie abaviazkova aznačaje, što arhanizm lepš pieranosić niedasypańnie.
Naprykład, navukoŭcy vyvučyli 343 žančyn z bipalarnym razładam, jakija naradzili dziaciej. U tych, chto mieŭ najbolšuju hienietyčnuju schilnaść da karotkaha snu, ryzyka paślarodavaha psichozu była ŭdvaja mienšaj, čym u žančyn z najmienšaj takoj schilnaściu. Mahčyma, ich arhanizm lepš prystasavany da parušeńniaŭ snu paśla naradžeńnia dziciaci.
Ale daśledavańni na bolš šyrokich hrupach nasielnictva vyjavili i supraćlehłuju zakanamiernaść. Niekatoryja hienietyčnyja varyjanty, źviazanyja z karaciejšym snom, adnačasova asacyjujucca z pavyšanaj ryzykaj biassońnicy, stomlenaści, depresiŭnych simptomaŭ i dyjabietu druhoha typu.
My možam nie zaŭvažać niedasypańnia
Adroźnić naturalnuju patrebu ŭ karotkim śnie ad zvyčajnaha niedasypańnia składaniej, čym zdajecca. Hałoŭnaja prablema ŭ tym, što čałaviek nie zaŭsiody zdolny abjektyŭna acanić svoj stan.
U adnym z ekśpierymientaŭ zdarovych darosłych padzialili na hrupy. Na praciahu dvuch tydniaŭ adnoj hrupie dazvalali pravodzić u łožku tolki čatyry hadziny za noč, druhoj šeść. Z kožnym dniom vyniki testaŭ na ŭvahu i razumovuju pracazdolnaść paharšalisia. Adnak sami ŭdzielniki aceńvali svaju sanlivaść jak niaznačnuju, navat kali nazapašanyja parušeńni ŭžo byli surjoznymi.
Takim čynam, adčuvańnie badzioraści paśla karotkaha snu jašče nie dakazvaje, što arhanizmu sapraŭdy chapiła adpačynku. Navukoŭcy spadziajucca, što dalejšaje vyvučeńnie hienietyki dapamoža adroźnivać ludziej, jakim ad pryrody nieabchodna mienš snu, ad tych, chto prosta pryvyk da niedasypańnia. U pierśpiektyvie heta moža pryvieści da stvareńnia preparataŭ, jakija dapamohuć arhanizmu lepš pieranosić niedachop snu, ale pakul miechanizmy takoj abarony niedastatkova vyvučanyja.
Kamientary