Chto zdaŭ amierykancam sietku rasijskich raźviedčykaŭ?

Viersija Maskvy vusnami «Kommiersanta».

Letni rasijska-amierykanski špijonski skandał, pa pryznańni uładaŭ RF, staŭ vynikam zdrady. Ale ŭ adroźnieńnie ad imionaŭ dziesiaci supracoŭnikaŭ Słužby zamiežnaj raźviedki (SVR), źmianianych ZŠA na čatyroch fihurantaŭ rasijskich kryminalnych spravaŭ ab zdradzie radzimie, proźviščy vinavataha pravału SVR nie paviedamlała. «Kommiersant'» zapoŭniŭ hety prabieł, vyśvietliŭšy, chto źjaŭlajecca zdradnikam i čaho moža čakać kiraŭnictva SVR, dzie, jak vyśvietliłasia, jon doŭha pracavaŭ i kuryravaŭ pracu ź nielehałami, jakich u vyniku i zdaŭ.

Niesapraŭdny pałkoŭnik

«Heta vynik zdrady, a zdradniki zaŭsiody drenna zakančvajuć. Jany zakančvajuć, jak praviła, ad pjanki ci ad narkotykaŭ — pad płotam», — tak premjer RF Uładzimir Pucin prakamientavaŭ najbujniejšy ŭ historyi rasijska-amierykanski špijonski skandał. Imia zdradnika, jaki raskryŭ amierykancam rasijskuju špijonskuju sietku, premjer nazyvać nie staŭ, choć sumniavacca ŭ tym, što jano jamu viadomaje, nie davodzicca. Staranna chavajuć dadzienyja pra hałoŭnaha vinavataha hučnaha vykryćcia nielehałaŭ SVR i ŭ rasijskich śpiecsłužbach: jak tolki havorka zachodzić ab špijonskim skandale, čekisty zmaŭkajuć. Dy i kiraŭnik MZS RF Siarhiej Łaŭroŭ na pytańnie «Kommiersanta» ab tym, chto ž zdaŭ rasijskich raźviedčykaŭ amierykancam, raźvioŭ rukami: «Mnie pra heta ničoha nieviadoma».

Lubuju infarmacyju pra čałavieka, jakoha i premjer Pucin, i prezident Dźmitryj Miadźviedzieŭ nazyvajuć niajnačaj jak zdradnikam, ułady RF achoŭvajuć z takoj dbajnaściu, byccam havorka idzie nie pra zdradnika, a pra kaštoŭnaha ahienta.

Zbor dadzienych pra zdradnika bolš padobny da raźviedčyckaj pracy, a nie da žurnalisckaha rasśledavańnia. Čynoŭniki, jakija mieli pra choć niejkuju infarmacyju, naadrez admaŭlalisia havaryć pa telefonie, nastojvajučy tolki na asabistych sustrečach. Padčas pierapiski z «Kommiersantam» jany nie adnojčy źmianili adrasy svaich elektronnych paštovych skryniaŭ, vydalajučy listy adrazu paśla čytańnia. «My viedajem, chto jon i dzie jon. Jon zdradziŭ abo za hrošy, abo jaho paprostu na čymści złavili. Ale možacie nie sumniavacca — Mierkadera pa jaho ŭžo pasłali [Ramon Mierkader — ahient savieckich śpiecsłužbaŭ, jaki nanios śmiarotnuju ranu ledasiekam Lvu Trockamu], — tak adkazaŭ na pytańnie „Kommiersanta“ adzin z vysokapastaŭlenych supracoŭnikaŭ kramloŭskaj administracyi i dadaŭ: — Dola takoha čałavieka niezajzdrosnaja. Jon usio žyćcio budzie za saboj heta ciahnuć i kožny dzień bajacca pomsty „.

„Jon“, jak vyśvietliŭ „Kommiersant'“, — heta pałkoŭnik Ščarbakoŭ, što doŭhi čas słužyŭ u SVR načalnikam amierykanskaha adździeła ŭpraŭleńnia „S“, što zajmajecca pracaj ź nielehałami.

U „lesie“ — tak na słenhu nazyvajuć štab-kvateru SVR u Jasienievie — vypuścili z-pad uvahi toj fakt, što dačka Ščarbakova daŭno žyvie ŭ ZŠA. „Dziŭna, čamu nichto nie źbiantežyŭsia tym, što ŭ čałavieka na takoj pasadzie jość blizkija za miažoj. Heta tolki adno z mnohich pytańniaŭ u hetaj spravie, jaki cikavić śledstva, — raskazaŭ znajomy z chodam rasśledavańnia čekist. — Za takimi rečami stroha sočać i ŭ značna mienš zasakrečanych strukturach. Viadomy, naprykład, vypadak zvalnieńnia z Savieta biaśpieki čałavieka, čyj svajak tolki źbiraŭsia pabracca šlubam z zamiežnikam. U SVR ža z hetym pavinna być nie prosta stroha, a zvyšstroha“.

U SVR ničoha nie zapadozryli, navat kali Ščarbakoŭ admoviŭsia ad pavyšeńnia pa słužbie, jakoje prapanoŭvałasia jamu prykładna za hod da špijonskaha skandału — mabyć, kab paźbiehnuć nieabchodnaj u takich vypadkach pracedury pravierki na detektary chłuśni.

Narešcie, nichto nie źviarnuŭ uvahi na toje, što syn Ščarbakova, jaki pracavaŭ u inšym siłavym viedamstvie — Dziaržnarkakantroli, śpiešna pakinuŭ Rasiju i palacicieŭ u Amieryku niezadoŭha da vykryćcia rasijskich ahientaŭ. Sam ža zdradnik źbieh z krainy ŭsiaho za try dni da červieńskaha vizitu Dźmitryja Miadźviedzieva ŭ ZŠA. „Paśla hetaha amierykancy, aścierahajučysia, što my, zapadozryŭšy zdradu, pačniem vyciahvać z ZŠA svaich nielehałaŭ, pačali ich aryštoŭvać, — rastłumačyła krynica“ Kommiersanta“. — Heta pastaviła Bieły dom u vielmi niajomkaje stanovišča i prymusiła paniervavacca: nichto ž nie chacieŭ uskładniać pieršy vizit Miadźviedzieva ŭ Štaty».

Sapraŭdny hienierał

Paśla našumiełaha špijonskaha skandału proźvišča Ščarbakoŭ u SVR pryraŭnanaje da łajanki. I sprava nie ŭ tym, što pałkoŭnik zdaŭ svaich, a ŭ tym, jak jon heta zrabiŭ.

Jašče ŭ 1960-ja hady Vasiankoŭ-Łazara byŭ adpraŭleny ŭ Ispaniju, adkul vyjechaŭ u Čyli, dzie pad vyhladam fatohrafa i pačaŭ svaju pracu na zamiežnuju raźviedku. «Jon vydatna fatahrafuje — heta ž niemahčyma imitavać — i svoj talent pieratvaryŭ u prykryćcio dla vykanańnia zadańniaŭ», — adznačajuć kalehi raźviedčyka. U pošukach natury pad vyhladam modnaha fatohrafa Chuan Łazara abjechaŭ usiu Łacinskuju Amieryku, adnačasna abrastajučy znajomstvami siarod palitykaŭ i biznesoŭcaŭ. Paśla jaho siabry i znajomyja vykarystoŭvalisia savieckimi, a zatym i rasijskimi śpiecsłužbami nie tolki dla atrymańnia infarmacyi, ale i jak ahienty ŭpłyvu.

U 1970-ja hady Michaił Vasiankoŭ ažaniŭsia ź pieruanskaj žurnalistkaz Viki Piełaes, a nieŭzabavie paśla hetaha maładyja pierabralisia ŭ ZŠA. Heta byŭ sankcyjanavany pierajezd pa zadańni kiraŭnictva zamiežnaj raźviedki. I, miarkujučy pa ŭsim, Piełaes sapraŭdy nie chitravała, kali paśla aryštu zajaŭlała presie, što ničoha nie viedała pra toje, chto nasamreč jaje muž. U Štatach siamja Łazar žyła ścipła, choć žonka rasijskaha raźviedčyka była ŭpłyvovaj žurnalistkaj ispanskamoŭnaj haziety El Diario, a ŭ liku znajomych samoha Michaiła Vasiankova byli vysokapastaŭlenyja funkcyjaniery ź levaha kryła Demakratyčnaj partyi ZŠA. Za paśpiachovuju pracu na savieckija śpiecsłužby Vasiankovu jašče ŭ 1980-ja hady sakretnym ukazam kiraŭnictva SSSR było prysvojena zvańnie Hieroja Savieckaha Sajuza.

Mahčymaści i suviazi nielehała Vasiankova i sapraŭdy ŭražvajuć. Pa słovach adnaho ź jaho znajomych, Vasiankoŭ-Łazara adnojčy schitryŭsia zdabyć raskład zamiežnych vizitaŭ prezidenta ZŠA na niekalki hadoŭ napierad. Za čas svajho znachodžańnia za miažoj jon atrymaŭ try vyšejšyja adukacyi. Užo znachodziačysia ŭ ZŠA, kali jamu było za šeśćdziesiat, atrymaŭ vučonuju stupień pa palitałohii.

«Za čas svajoj pracy Vasiankoŭ nastolki naturalizavaŭsia, što praktyčna zabyŭ rasijskuju movu, — kaža surazmoŭca „Kommiersanta“. — Heta prafiesijanał najvyšejšaha kłasu, pra jakoha, kali b nie zdrada, nikoli b nie daviedalisia ŭ ZŠA».

Niezadoŭha da aryštu Michaiłu Vasiankovu było prysvojenaje zvańnie hienierała. Pry hetym aficyjna jon užo niekalki hadoŭ byŭ piensijanieram i farmalna moh admovicca ad pracy na raźviedku. Ale rabić hetaha nie staŭ.

Bijahrafija Vasiankova-Łazara była nastolki biezdakornaj, što navat amierykanskija śpiecsłužby, jakija jaho aryštavali, nie mahli dakazać suviaź zatrymanaha z rasijskaj raźviedkaj.

Abstaviny hetaj sustrečy surazmoŭcy «Kommiersanta» apisvajuć tak: «Pryjšoŭ, na rasijskaj movie nazvaŭ aryštavanamu svajo imia i proźvišča, zvańnie, miesca pracy, paśla čaho vymaviŭ: «Michaił Anatoljevič, vam treba pryznavacca i zdavacca». U adkaz aryštavany paviedamiŭ hościu pa-anhielsku, što nie razumieje movy, na jakim toj havoryć. Tady naviedvalnik paŭtaryŭ usio ŭžo na anhlijskaj. Ale ŭ adkaz pačuŭ: «Ja Chuan Łazara. Usio, što adbyvajecca, — biazhłuzdaja pamyłka, i ja nie razumieju, u čym ja pavinien pryznavacca».

Paśla hetaha pałkoŭnik Ščarbakoŭ pieradaŭ amierykancam asabistuju sprava Vasiankova-Łazara, pryviezienuju im z Maskvy.

Śledčyja, zrešty, usio ž pasprabavali razhavaryć nielehała, złamaŭšy jamu padčas dopytu try rebry i nahu. Z hetymi pierałomami jon i prylacieŭ u Rasiju paśla lipieńskaha abmienu raskrytych špijonaŭ na čatyroch fihurantaŭ rasijskich kryminalnych spravaŭ ab zdradzie radzimie. Kalehi Vasiankova kažuć, što, ledź viarnuŭšysia, jon skazaŭ svajmu kiraŭnictvu, što žyć u Rasii nie źbirajecca i maje namier źjechać za miažu. «Jaho možna zrazumieć. Bo toje, što adbyłosia, nie prosta zdrada, — kažuć u SVR. — Pryvieźci daśje na nielehała voraham — heta prosta p….c. Takoha nikoli nie zdarałasia». Adzinaje suciašeńnie ŭ SVR znachodziać u tym, što adnamu z rasijskich špijonaŭ, bajavomu aficeru suviazi, viadomamu pad imiem Robiert Krystafier Metsas, usio ž udałosia schavacca ad amierykancaŭ na Kipry. «Čałaviek, čyjo fota było na rukach va ŭsich palicejskich, prosta rastvaryŭsia. Nichto nie viedaje, jakim maršrutam, praź jakija party i kudy jon pajšoŭ, — z honaram kažuć supracoŭniki śpiecsłužbaŭ. — Voś što značyć pracuje čałaviek».

Razbor pralotaŭ

Špijonski skandał amal nie adbiŭsia na dvuchbakovych adnosinach Maskvy i Vašynhtona. Prynamsi, na ich palityčnym składniku. Heta adbyłosia hałoŭnym čynam tamu, što i Kreml, i amierykanski Bieły dom byli adnolkava zacikaŭlenyja ŭ tym, kab maksimalna źnizić niehatyŭny efiekt ad hetaj historyi i nie sapsavać «pierazahruzku». «Pa našych dadzienych, kali Abamu dałažyli pra rychtavanuju apieracyju, jon asabista nastajaŭ, kab jamu nie łamali hulniu z rasijcami. Tamu i nie staŭ davać sankcyi na praviadzieńnie aryštaŭ pierad vizitam tudy našaha prezidenta, — kaža kramloŭski čynoŭnik, jaki niepasredna ŭdzielničaŭ u pieramovach z ZŠA. — Adnak zabaranić svaim śpiecsłužbam pravieści hetuju pracu jon nie moh. U vyniku sietku nakryli adrazu paśla vizitu, što taksama mavieton. Ale my ŭvajšli ŭ stanovišča Abamy. Jaho možna zrazumieć».

Choć aryšt rasijcaŭ byŭ chvaravita ŭspryniaty rasijskimi śpiecsłužbami, u Maskvie ščyra ŭzradavalisia, kali ŭ abmien na zatrymanych rasijskich nielehałaŭ ZŠA siarod inšych zapytali eks-kiraŭnika siektara vajenna-techničnaj i vajenna-ekanamičnaj palityki adździeła zamiežnapalityčnych daśledavańniaŭ Instytuta ZŠA i Kanady RAN Ihara Suciahina, asudžanaha ŭ 2007 hodzie na 15 hadoŭ źniavoleńnia za zdradu radzimie. «Bortnikaŭ [kiraŭnik FSB RF Alaksandr Bortnikaŭ] byŭ vielmi hetamu rady. Amierykancy paprostu spalili Suciahina, i ŭsie daviedalisia, što jon sapraŭdy zdradnik», — kaža supracoŭnik administracyi Miadźviedzieva.

Kab lišni raz nie złavać Maskvu, amierykancy zrabili niecharakterna dla takoha kštałtu historyj i admovilisia «śviacić» zdradnika.

Zrešty, u rasijskim MZS kažuć, što skandał tolki na pieršy pohlad prajšoŭ biezbalesna. «U „lesie“ da hetaha času nastolki raźjušanyja, što pa miery siłaŭ tarpiedujuć lubuju pracu z amierykancami, navat pa takoj važnaj temie, jak SRA», — narakaje vysokapastaŭleny rasijski dypłamat.

Rasśledavańnie pravału SVR, jakoje viadziecca ciapier z udziełam cełaha šerahu rasijskich siłavych viedamstvaŭ, uklučajučy FSB, čekisty nazyvajuć biesprecedentnym. «Heta vialiki zamies, u vyniku jakoha palaciać i hałovy, i pahony», — adznačaje znajomaja z chodam śledstva krynica «Kommiersanta». Pavodle jaho słovaŭ, znoŭ adnavilisia razmovy ab tym, što SVR varta refarmavać i viarnuć pad dach hałoŭnaj śpiecsłužby, z-pad jakoj raźviedka była vyviedzienaja ŭkazam pieršaha prezidenta Rasii Barysa Jelcyna ŭ pačatku 1990-ch. «Vyłučeńnie SVR z KDB usio bolš krytykujuć. Aktyŭnym prychilnikam zvarotnaha pracesu siarod inšych źjaŭlajecca staršynia Savieta biaśpieki Mikałaj Patrušaŭ. I znoŭ papaŭźli čutki ab źmienie Fradkova [kiraŭnik SVR Michaił Fradkoŭ] na nieabyjakavaha da spravaŭ raźviedki Naryškina [kiraŭnik kramloŭskaj administracyi Siarhiej Naryškin]», — raskazvaje surazmoŭca «Kommiersanta».

Čutki pra padrychtoŭku adstaŭki kiraŭnika SVR Michaiła Fradkova źjavilisia jašče hod tamu. Ale tady ŭsio abyšłosia. Adnak paśla červieńskaha pravału nichto nie biarecca harantavać, što Fradkoŭ utrymajecca ŭ svaim kreśle. Pa dadzienych «Kommiersanta», Dźmitryj Miadźviedzieŭ, pierakanany ŭ tym, što aryšt nielehałaŭ — heta vynik zdrady, a nie pamyłka raźviedki, tym nie mienš skazaŭ na adnoj z zakrytych narad, što kadravyja rašeńni pa SVR buduć pryniatyja. «Pravał — heta nahoda zadumacca», — pracytavała prezidenta krynica «Kommiersanta» ŭ jaho asiarodździ.

Zrešty, pakul svaich płanaŭ u dačynieńni dalejšaha losu SVR Kreml nie raskryvaje. Bolš za toje, u kastryčniku kramloŭskaja pres-słužba paviedamiła ab uznaharodžańni niaŭdałych špijonaŭ «najvyšejšymi dziaržaŭnymi ŭznaharodami». Rašeńnie adznačyć takim čynam pracu rassakrečanych supracoŭnikaŭ raźviedki Miadźviedzieŭ prymaŭ asabista, bo ličyć ich «talenavitymi avanturystami». Pa infarmacyi «Kommiersanta», niekatoryja z vykrytych špijonaŭ, a mahčyma, i ŭsie jany atrymali z ruk prezidenta orden Mužnaści. U apisańni hetaj uznaharody havorycca, što jaje vartyja tyja, chto prajaviŭ «samaaddanaść, mužnaść i advahu pry vykanańni voinskaha, hramadzianskaha abo słužbovaha abaviazku va ŭmovach, spałučanych z ryzykaj dla žyćcia».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0