Źjezd u raźliku na najhoršy scenar

Źjezd u raźliku na najhoršy scenar

Hutarka z Alaksandram Starykievičam

Adnoj z rezalucyjaŭ Kanhresu Demakratyčnych Siłaŭ stała zajava ab padtrymcy Ŭsiebiełaruskaha Źjezdu za Niezaležnaść. Takim čynam, supiarečnaści miž abjadnanaj palityčnaj apazycyjaj i hrupaj intelihiencyi, što inicyjavała praviadzieńnie ahulnanacyjanalnaha forumu za niezaležnaść, zdajucca pieraadolenymi ci, prynamsi, adkładzienymi na vosień. Apazycyja, jak viadoma, sumniavałasia ŭ aktualnaści takoha forumu i zaścierahała ad devalvacyi idei Ŭsiebiełaruskaha Źjezdu.

Ad kaho ciapier sychodzić najbolšaja pahroza niezaležnaści, što vyklikała nieabchodnaść takoha forumu, spytalisia my ŭ žurnalista Alaksandra Starykieviča, kaardynatara inicyjatyŭnaj hrupy Źjezdu.

— Najbolšaja pahroza biełaruskaj niezaležnaści sychodzić ad našaj ułasnaj słabaści i niazdolnaści budavać svaju dziaržavu. Usie astatnija pahrozy byli, jość i buduć, i ničoha my ź imi nia zrobim. Tamu treba mienš narakać na Łukašenku ci Rasieju, a dumać pra ŭłasnuju abyjakavaść da losu krainy.

— Jakim čynam Usiebiełaruski Źjezd za Niezaležnaść maje dać rady hetaj raźlitaj u hramadztvie mlavaści?

— Nivodnaja adzinkavaja akcyja sama saboju ničoha tut nia zrobić, i Źjezd — nie vyniatak. Treba pracavać doŭha, zładžana, paśladoŭna. Źjezd — prosta adzin z etapaŭ hetaj pracy. Vielmi važnaje, krytyčnaje nastupnaje dziesiacihodździe: kali biełaruskaja niezaležnaść pieratryvaje jaho, kali my vystaim, dalej pytańnie pahrozy niezaležnaści źniknie z paradku dnia, tady ŭžo zamiest jaho pryjdzie pytańnie, jakaja heta budzie dziaržava. Ale treba praličvać roznyja scenary, u tym liku i mahčymaje źniknieńnie prykmietaŭ farmalnaha suverenitetu. Da hetkaha najhoršaha scenaru tre być hatovymi. I voś tut vielmi važnym moža akazacca Akt Niezaležnaści, pryniaty Ŭsiebiełaruskim Źjezdam. Akt Niezaležnaści ŭstaje ŭ adzin šerah z takimi dakumentami, jak Ustaŭnyja Hramaty BNR, Deklaracyja 1990 hodu, Kanstytucyja 1994 hodu.

Suverenitet — toj z prahramnych elementaŭ demakratyčnych siłaŭ, jaki padzialajuć najbolš ludziej u biełaruskim hramadztvie. Vartaść suverenitetu bolš zrazumiełaja, čym značeńnie pravoŭ čałavieka, demakratyčnych praceduraŭ i rynkavaj ekanomiki. Značyć, mienavita na hetaj platformie mohuć abjadnoŭvacca roznyja palityčnyja siły, i, dumaju, Usiebiełaruski Źjezd adyhraje svaju rolu ŭ hetym jadnańni.

Treba šukać parazumieńnia ŭ spravie zachavańnia biełaruskaj dziaržaŭnaści z rasiejskamoŭnym nasielnictvam, treba množyć mienavita siarod hetaj hrupy nasielnictva prychilnikaŭ niezaležnaści, mienavita na ich treba skiroŭvać ahitacyjnuju pracu.

— Ivonka Surviłła skieptyčna stavicca da idei Źjezdu. Što Vy robicie, kab pierakanać biełaruskuju dyjasparu ŭ jahonaj darečnaści?

— Heta pierabolšańnie — što skieptyčna. U sakaviku ja sustrakaŭsia ź joj, i jana całkam padtrymała hetuju ideju. Ale sapraŭdy paśla niechta raspaŭsiudžvaŭ za akijanam čutki, što za arhanizatarami Źjezdu staić Łukašenka, što j vyklikała nieŭrazumieńnie siarod emihrantaŭ. Ale ciapier kantakt sa sp.Surviłłaj, Navumčykam, Kipielem naładžany. My bolš nia majem prablemaŭ z Radaj BNR, pasvaryć nas ź imi nie ŭdałosia.

— Chodziać čutki, što za arhkamitetam Źjezdu staić Viktar Hančar. Jak Vy možacie adkamentavać hetyja čutki?

— Ja byŭ by rady, kab za arhanizatarami Źjezdu stajaŭ Viktar Hančar, bo heta b aznačała, što jon žyvy.

My ŭvieś čas šukajem padvodnyja kamiani, kab tolki niechta na niečym nia vyjhraŭ... Ale vyjhryš ad Źjezdu budzie najpierš dla biełaruskaj dziaržaŭnaści, a nie dla niejkich kankretnych asobaŭ. Kažuć pra Hančara, kažuć pra KHB... Chaj KHB... Ja byŭ by rady, kab KHB papracavaŭ na biełaruskuju niezaležnaść. Dziakuj Bohu, što choć sustaršyniaŭ Źjezdu nie zapadozryš u imknieńni balatavacca ŭ prezydenty.

— Jakim, na Vašu dumku, moža być dziaržavatvorčy kampramis u našym hramadztvie?

— Pra heta dumajecca ŭžo nia pieršy hod. Ale nie na źjeździe hety kampramis budzie abmiarkoŭvacca. Asnova kampramisu — zhoda na niedatykalnaść suverenitetu samastojnaj, niezaležnaj Biełaruskaj dziaržavy. U hetym nijakich sastupak być nia moža. Nijakich adzinych dziaržavaŭ z dvuma suverenitetami.

— Ci hatovyja Vy dasłać zaprašeńnie na Źjezd za Niezaležnaść Alaksandru Łukašenku i ŭ jakim razie Vy byli b hatovyja heta zrabić?

— Cikavaje pytańnie... U lubym razie, vyrašać heta buduć sustaršyni, ja tolki vykanaŭca ŭ hetaj spravie... Z ulikam pazaŭčorašniaj pramovy Łukašenki, dzie ledź nie praz słova hučała «suverenitet i niezaležnaść», to... Čaho b nie... Praŭda, u jaho, mabyć, svojeasablivaje razumieńnie niezaležnaści... Ź inšaha boku, jasna, što na źjezd jon nia pojdzie, žadańnia sustrecca z kołam ludziej, jakija nie kantralujucca jahonymi strukturami, u jaho niama, tak što, chutčej, i nia varta iści jamu nasustrač. Źjezd — inicyjatyva źnizu. Dźviery ni dla kaho nie začynienyja. Kali b Łukašenka chacieŭ vyłučycca delehatam na źjezd, jon moh by heta zrabić, ale dahetul ruchaŭ takich nie było.

— Vy skazali, što ŭ jaho «svojeasablivaje razumieńnie» paniaćcia niezaležnaści. A jakoje Vaša razumieńnie niezaležnaści?

— Lepš za Ŭładzimiera Arłova na hetaje pytańnie ja nie adkažu. Usio napisana ŭ jahonym ese «Niezaležnaść — heta...». Što da razumieńnia niezaležnaści peŭnymi asobami z uradu, dyk ja dumaju, što tam havorka idzie prosta pra padmienu paniaćciaŭ.

— Što ŭdajecca, a čaho nie ŭdajecca na etapie padrychtoŭki Źjezdu? Čym mohuć dapamahčy čytačy «NN»?

— Padrychtoŭka Źjezdu viadziecca ŭžo piać miesiacaŭ, i chto chacieŭ dałučycca, toj dałučyŭsia. Systema vyłučeńnia na źjezd maksymalna sproščanaja — heta nia vybary, a vyłučeńnie, ja heta padkreślivaju. Źbirajucca aktyŭnyja ludzi. Chaj niedzie źbiarucca sto, niedzie dźvieście čałaviek. Ale dzie vy bačyli, kab niedzie sabralisia — sa svajoj voli, a nie sahnanyja ŭładami — choć sto čałaviek u padtrymku sajuzu z Rasiejaj? Takoha nie było, jak nie było nijakich pratestaŭ hramadzkaści, kali razvalvaŭsia SSSR. Tak što pradstaŭničaść Źjezdu nie takaja ŭžo małaja, jak dla čysta hramadzkaj, nie palityčnaj inicyjatyvy, što idzie źnizu. Vaha rašeńniaŭ źjezdu zaležyć nie ad taho, kolki čałaviek vyłučać delehataŭ, dvaccać ci dźvie tysiačy (a my razumiejem, što paŭnavartasnyja vybary z udziełam bolš za 50% vybarcaŭ siońnia pravieści niemahčyma), a ad taho, nakolki jany buduć padtrymanyja ŭ hramadztvie paśla pryniaćcia. My mo j sami chacieli bolšaha ŭdziełu roznych ludziej, ale majem toje, što majem. Zrešty, u kampanii pa vyłučeńni delehataŭ na Źjezd biare ŭdzieł bolš ludziej, čym u «hramadzka-palityčnym dyjalohu».

— Jak, pa-Vašamu, ci budzie patreba ŭ sklikańni druhoj sesii Źjezdu ŭvosieni?

— U mianie takoje niepryjemnaje ŭražańnie, što sioleta padziei buduć razhortvacca pavodle scenaru 96-ha hodu. Da niejkaha pryncypovaha momantu demakratyčnyja siły zastajucca niepadrychtavanymi. Tłumačeńniaŭ nakont taho, što rabić paśla vosieńskich parlamenckich vybaraŭ, paśla taho, jak na ich pojdzie ci nia pojdzie apazycyja, ja ni ad kaho nie pačuŭ. Tryvožyć, što ŭ nas, zdajecca, nichto nie praličvaje sytuacyju na krok napierad.

Nieabchodnaść praviadzieńnia druhoj sesii vyrašyć Źjezd 29 lipienia.

Hutaryŭ Andrej Dyńko