Siarhiej Paŭłoŭski. Barada Ščukina

Siarhiej Paŭłoŭski

Barada Ščukina

Symbal hvałtu nad asobaj u siońniašniaj Biełarusi — prymusova zholenaja barada Valerja Ščukina. 60-hadovamu dziedu siemiarych unukaŭ u Žodzinskaj katałažcy skrucili ruki i tupym halakom zrezali akładzistuju sivuju baradu. Hvałtam parušyli vobraz viadomaha na ŭsiu krainu dysydenta.

Va ŭspaminach pra adnu z svaich adsiedak palitviazień Ščukin pisaŭ: “U biełaruskaj “Bastylii” — specpryjomniku dla drobnych chulihanaŭ — vielmi ździvilisia, ubačyŭšy ŭ siabie pierad samym Novym hodam aryštavanaha “Dzieda Maroza”: u hetyja pieradśviatočnyja dni maja tradycyjnaja barada ŭsprymałasia adnaznačna jak dziedmarozaŭskaja”.

Možna skłaści cełuju antalohiju hetkaha “čornaha humaru” časoŭ Łukašenki, pačynajučy ad prastrelenaha loźnienskaha “mersedesu” i adbitku milicejskaha bota na śpinie budučaha prezydenta, ad źbitych pavietranych šaroŭ i pratakołu, pavodle jakoha hłuchaniamyja łajucca matam, i skančajučy zholenaj baradoj Ščukina. Heta ŭžo styl, dakładniej — žanr. Śmiešny anekdot, uvasobleny ŭ žyćcio na biełaruskaj scenie siem hadoŭ tamu, stanovicca trahiedyjaj. Publika ŭ masie svajoj nie pratestuje, jana navat užo i pryvykła.

Z adnym daŭnim maim znajomcam, jaki pačytvaje apazycyjnuju presu, zahavaryli my pra ščukinskuju baradu. Jon kaža: “Chiba ty nia viedaješ skandalista Ščukina? Peŭnie ž, sam padstroiŭ, kab jaho pahalili”.

Sapraŭdy, chto ž heta vieryć u anekdoty, navat uvasoblenyja ŭ žyćcio?

“Ale što treba, kab ty pavieryŭ?” — pytajusia ŭ znajomca.

Jon pačynaje razvažać pra toje, što niedavier jahony vyklikany presaj, jakaja nie adnojčy pierabirała mieru z apisańniem represijaŭ. Voś kab pra toj vypadak hvałtu jon pačuŭ nie ad žurnalistaŭ, a tak, dzie-niebudź u barysaŭskaj elektryčcy, ad jakoha mianta...

Vychodzić, milicyjanty i prostyja ludzi kažuć praŭdu, a hazety adlustroŭvajuć uvasoblenyja ŭ žyćcio anekdoty…

Valery Ščukin — daŭni hieroj hetych anekdotaŭ. To kašulu-vyšyvanku ŭ Viarchoŭnym Saviecie nasiŭ, to kiciel kapitanski; to jon kamunist, to pravaabaronca, na ŭsich demanstracyjach — u pieršym šerahu, jaho pieršaha amonaŭcy kruciać, jaho sudziać biaskonca i karajuć to štrafam, to sutkami. I paŭsiul — jahonaja barada. Słovam — čałaviek, nu zusim nie padobny da mianie. Asoba ŭ adnym šerahu z anekdatyčnymi Čapajevam, Štyrlicam ci Vovačkam. Kamu pryjdzie ŭ hałavu ŭsprymać ich surjozna i ź imi salidaryzavacca?

Sytuacyja, miž inšym, vielmi padobnaja da toj, što była ŭ Niamieččynie ŭ tryccatyja hady, kali pastar Nimeler napisaŭ svaje znakamityja słovy: “Kali jany pryjšli pa sacyjał-demakrataŭ, ja maŭčaŭ, bo nia byŭ sacyjał-demakratam. Kali jany pryjšli pa kamunistaŭ, ja maŭčaŭ, bo nia byŭ kamunistam. Kali jany pryjšli pa žydoŭ, ja maŭčaŭ, bo nia byŭ žydam. Kali jany pryjšli pa mianie, dyk nie zastałosia nikoha, chto moh by mianie abaranić”.

Dumajučy pra vypadak u Žodzinskaj katałažcy, ja razumieju, što styl žyćcia i palityčnyja pierakanańni Valerja Ščukina tut ni pry čym. Padabajecca tabie jon ci nie padabajecca, nieistotna. Bo toj vypadak — nie jahonaje dziejańnie, nie jahony vybar i ŭčynak. Heta dziejańnie suprać jaho. Pryčym, na maju dumku, heta samaje hvałtoŭnaje dziejańnie, jakoje tolki možna prydumać. Prymusovaja źmiena tvajoj samaidentyfikacyi. Pieratvareńnie čałavieka ŭ pradmiet — heta toje, što ŭ samych strašnych u śviecie kitajskich turmach nazyvajuć pieratvareńniem čałavieka ŭ žabu.

Śviedčańni pra Žodzinskuju katałažku — samuju žachlivuju ŭ Biełarusi — dachodzili i raniej. Ale mienavita ščukinskaja barada stała najmacniejšym dokazam taho, što ŭ nas dla palitviaźniaŭ jość svaja kitajskaja turma.

Horkaja kpina historyi — siłaju zholenaja barada byłoha kamunista Valerja Ščukina.