***
“Katalicki hołas u tvajoj chacie!” — tak reprezentuje siabie hetaja stancyja, choć nivodzin kaścielny hijerarch nie ŭchvalaje jaje dziejnaści. Bolšaść słuchačoŭ “Radyjo Maryja” — ludzi, “pakryŭdžanyja kapitalizmam”.
U etery stancyi hučać antyeŭrapiejskija j antysemickija zakliki. Dyrektar radyjo padazrajecca ŭ niačystych aperacyjach, ale palicyja nie navažvajecca jaho kranać. Dalejšaja dziejnaść “Radyjo Maryja” moža vyklikać raskoł siarod polskich katalikoŭ.
| Fota radio.maryja.org |
Bolšaść stałych słuchačoŭ stavicca da “Radyjo Maryja” vielmi emacyjna, a inšych stancyjaŭ nia słuchaje: “Navošta nam reklama, hučnaja muzyka j infarmacyjnaja siečka? Heta nie naviny, kali nam paviedamlajuć, što ŭ niejkaj katastrofie zahinuła 40 čałaviek, a ŭ kotki halivudzkaj kinazorki prablemy sa straŭnikam. Tamu my j słuchajem “RM”.
“Katalicki hołas u tvajoj chacie!” — tak reprezentuje siabie hetaja stancyja, choć nivodzin kaścielny hijerarch nie ŭchvalaje jaje dziejnaści. U śviecie isnuje sietka “Radyjo Maryja”, ale tolki ŭ Polščy jano dasiahnuła takoha pośpiechu. Adno što papularnaść “RM” maje mocny prysmak skandału.
Kazać možna ŭsio
Šmat kamu “RM” zamianiaje kaścioł: 20% viaščańnia składajuć malitvy i tranślacyi imšy. Malitvy čytajucca z udziełam słuchačoŭ, jakija telefanujuć u studyju.
Ludziej pryciahvaje imknieńnie torunskaj radyjostancyi da dyjalohu sa słuchačami, što paprostu abryvajuć jaje telefony. Na hetkija hutarki sychodzić pałova eternaha času “RM”. Kazać pa radyjo možna ŭsio.
Prykładam, jaki-niebudź słuchač moža ŭ prostym etery rytaryčna zapytacca, čamu mienavita siem ministraŭ čarhovaha ŭradu źjaŭlajucca pradstaŭnikami Unii Svabody (liberalnaja polskaja partyja). I ŭśled patłumačyć: bo siem śviečak maje menora — žydoŭski rytualny padśviečnik. A chtości inšy moža, nie chavajučysia, vykazać svoj pohlad na Hałakost: “Duža škada, što Hitler nia vyniščyŭ hetych kryvasmokaŭ da apošniaha. Da apošniaha, nikoha nie škadujučy. Ni kabiet, ni dziaciej. Da apošniaha!”
Takoha kštałtu pramovy redakcyjaj nie asudžajucca, chutčej navat zaachvočvajucca. Kali słuchaješ, mižvoli ŭźnikaje asacyjacyja z sumnaviadomymi prajektami Niny Čajki. Samaja adyjoznaja pieradača “RM” — “Biaskoncyja razmovy”. Jana hučyć štodnia z 22.20, ciahniecca dźvie hadziny j składajecca z telefanavańniaŭ u studyju, jakija vyznačajuć temu dla abmierkavańnia.
Radyjoajciec
Pazycyju “RM” adnaasobna vyznačaje zasnavalnik i kiraŭnik radyjostancyi ajciec-redemptaryst Tadevuš Rydzyk. Bieź jaho radyjo nie isnavała b. Ajciec — mocny charyzmatyk i cudoŭny arhanizatar. U 1970-ja jon sabraŭ pry torunskim kaściole redemptarystaŭ muzyčny hurt moładzi, jaki hraŭ bih-bit. Na nabaženstvy prychodzili natoŭpy viernikaŭ. Rydzyk ładziŭ i papularny muzyčny fest “Sacro Song”. Na pačatku 90-ch jon zasnavaŭ “Radyjo Maryja”.
Z stvareńniem i dziejnaściu stancyi źviazana niamała ciomnych historyjaŭ. Upieršyniu prablemy z zakonam u “RM” źjavilisia jašče ŭ 1992 h., ale palicyja zaŭždy ličyła za lepšaje nia źviazvacca z radyjoajcom. Samym jaskravym prykładam nierašučaści ŭładaŭ staŭsia vypadak z “mersedesami”, jakija a.Tadevuš sprabavaŭ uvieźci ź Niamieččyny. U dakumentach mašyny byli zapisanyja jak “padaravanyja pradmiety kultu”. Na mytni ž vyśvietliłasia, što jany nie padaravanyja, a kuplenyja. Pačałosia śledztva. Ale nivodnaja prakuratura nie zhadziłasia zajmacca hetaj spravaj i nichto tak i nia byŭ pakarany.
Skarhaŭ na dyrektara “RM” nikoli nie brakavała. U asnoŭnym jany tyčacca stylu j źmiestu kamentaroŭ radyjostancyi. Tak, u časie viečarovaj pieradačy 24 kastryčnika 1996 h. Rydzyk prapanavaŭ “pahalić hałovy, jak kurvam, što ciahalisia ź niemcami”, pasłam Sojmu, jakija hałasavali za častkovuju lehalizacyju abortaŭ. Słovy ajca byli kvalifikavanyja jak “abraza viarchoŭnych orhanaŭ dziaržaŭnaj ułady Respubliki Polščy”, što praduhledžvaje da 8 hadoŭ turemnaha źniavoleńnia.
Ale navat hetaja sprava miortva lažała ŭ prakuratury miesiacami, bo Rydzyk ihnaravaŭ usie pozvy, i była ŭrešcie cicha zamiataja. Torunskija palicyjanty tolki razvodzili rukami: “Luboha inšaha ŭžo daŭno zatrymali b i pryviali siłaj, ale jaki prakuror navažycca dać kamandu schapić ksiandza R.? I jaki palicyjant navažycca vykanać toj zahad? Dy jaho tut ža zaklajmujuć u etery jak voraha Polščy j chryścijanstva”.
Medyja-imperyja
Siońnia “Radyjo Maryja” achoplivaje 80% terytoryi Polščy: u krainie stvoranaja sietka z bolš jak 100 stancyjaŭ. Praz spadarožnik pieradačy tranślujucca na Eŭropu, Ameryku i navat Rasieju. Stancyja pracuje na karotkich chvalach ad paniadziełka da suboty z 7:00 da 9:15, a ŭ niadzielu z 8:00 da 10:00 na 15455 kHc (19 m), z 17:00 da 19:00 jaje možna słuchać na 12010 kHc (25 m), a z 19:00 da 24:00 — na 7380 kHc (41 m) — čas usiudy polski.
Idei Rydzyka pašyraje taksama fundamentalisckaja hazeta “Nasz Dzieńnik” i štomiesiačnik “Rodzina Radio Maryja”.
Supraciŭlajučysia “zhubnamu zachodniamu ŭpłyvu”, ajciec karystajecca najnoŭšaj zachodniaj technikaj. Na jaje hrošy jość, bo “RM” vyzvalenaje ad padatkaŭ, mytaŭ i atrymlivaje achviaravańni. Katalicki etyk i filozaf Jozaf Tyšner śviedčyć: “Niadaŭna čuŭ, jak adzin biskup dakaraŭ padnačalenaha za padtrymku “Radyjo Maryja”. Toj baraniŭsia — maŭlaŭ, jamu tak zahadvaje hołas sumleńnia. Biskup adkazaŭ, što aprača sumleńnia treba mieć jašče j rozum”.
Časopis “Polityka” raspavioŭ pra słuchačku, što, majučy mizernuju pensiju, rehularna dasyłaje hrošy “RM”. Kaža, što dała b ich unuku, ale viedaje, što, kali ŭkładzie hrošy ŭ radyjo, unuku budzie bolš karyści, “iahonaje žyćcio palepšaje”.
Nazvać “RM” prosta zamšełym hniazdom fundamentalizmu nielha — heta niemałaja siła. U polskim parlamencie jość dva dziasiatki deputataŭ, abrańniu jakich spryjała radyjostancyja. Dyscyplinavanyja słuchačy ajca Rydzyka pasłuchmiana prahałasavali za ich. Pa pieršym zakliku dyrektara “RM” u Čanstachovie źbirajucca 150 tys. prychilnikaŭ, kolki tysiačaŭ jedzie ŭ Vatykan. Ładzić takija akcyi hramadzkaje abjadnańnie sympatyzantaŭ radyjostancyi — “Rodzina Radio Maryja”, jakoje dahetul nie pakazała kaścielnym orhanam svajho statutu.
Symbal viery
Chto ž słuchaje “Radyjo Maryja”? Najpierš — “pakryŭdžanyja kapitalizmam”, tyja, chto prajhraŭ u pracesie demantažu polskaha sacyjalizmu. “RM” zabiaśpiečvaje im psychalahičnuju padtrymku, pakazvaje na “vinavatych” — zachodnich investaraŭ, kamunistaŭ, žydoŭ, Eŭraźviaz, ZŠA. Apytańni dazvalajuć namalavać nastupny partret typovaha słuchača: heta kabieta stałaha vieku ź nievialikaj adukacyjaj, małym prybytkam, jakaja ničym, aproč relihii, nie cikavicca, volny čas bavić pierad televizaram, hledziačy seryjały i šoŭ kštałtu “Adhadaj melodyju”.
Vielmi jomka patłumačyŭ kreda Rydzykavaj stancyi prymas Jozaf Hlemp: “Radyjo Maryja” stvaraje ŭłasnaje bačańnie hramadztva, niaźmienna zasnavanaje na baraćbie ź niekim, niečym, na prapahandzie. Miarkuju, što papularnaść “RM” — sprava časovaja, na niekalki hadoŭ. Taki styl, takija emocyi, lamant nia mohuć doŭha praciahvacca”.
“RM” viadzie vajnu na ŭsich frantach, davodziačy svaim prychilnikam: vy apošnija sapraŭdnyja vierniki i ŭ atačeńni siłaŭ zła pavinny baranicca da apošniaha.
Najbolš systematyčna pohlady Rydzyka vykładaje štomiesiačnik “Rodzina Radio Maryja”. Pačytaŭšy jaho, možna daviedacca, što palityčnyja systemy padzialajucca na zdarovyja i vyrodlivyja. Da apošnich zaličvajucca tyranija, aliharchija i... demakratyja. Palityki padzialajucca na “tych, chto duryć narod”, i “pradažnych”, hramadztva ž składajecca nia ź levych-pravych, a z pradstaŭnikoŭ chryścijanskich siłaŭ i liberałaŭ-sekularystaŭ. “Svaboda” — heta masonski ideał, a liberalizm — krynica ŭsialakaha licha. Karani eŭrapiejskich biedaŭ — liberalizmu, kamunizmu, nacyzmu — u pratestanctvie.
Rydzyk ličyć zahannymi sami asnovy zachodniaha hramadztva: “Paru hadoŭ pracavaŭ za miežami Polščy, bačyŭ, što tam i jak. Boža, barani Polšču ad hetaha liberalizmu, hetaj liberalnaj idealohii, horšaj za tatalitarnuju systemu kamunistyčnaha ci nacystoŭskaha kštałtu”.
Pavodle Rydzyka, “svajoj” ułady ŭ Polščy nikoli nie było: “Chaču źviarnuć uvahu na peŭny mit, prapahandavany ŭ ŚMI, što da 1990 h. byli ŭrady kamunistyčnyja, a paźniej užo pryjšli našyja. Heta zusim nia našyja ŭrady”. Siońnia prychilnikaŭ “RM” jadnaje nieluboŭ da kiroŭnaha Sajuzu lavicy demakratyčnaj — u ich ujaŭleńni hałoŭnaha voraha viery, palityčnaha antychrysta.
Praŭda, nia lubiačy levych partyjaŭ, sympatyzanty “RM” adnačasova padzialajuć u sacyjalnym planie levyja pohlady — chočuć, kab dziaržava apiekavałasia svaimi hramadzianami, davała datacyi vioscy, ratavała pradpryjemstvy, što zbankrutavali, i nie pradavała ničoha inšaziemcam. Rydzykaŭcy navat sprabujuć sioje-toje praktyčna rabić u hetym napramku — jany zładzili zbor hrošaj na Hdańskuju sudnavierf, kab taja nia trapiła ŭ ruki zachodnim kapitalistam. Ale marna: hrošaj nie chapiła.
U časie prezydenckaj kampanii 1995 h. radyjo padtrymlivała Lecha Vałensu i ŭsialak zmahałasia ź inšymi kandydatami. Rydzyk abvinavaciŭ kandydata ad Unii Svabody Kurania ŭ złačynstvach stalinizmu, a kab adhavaryć słuchačoŭ hałasavać za Hannu Hrankievič-Valc, abviaściŭ jaje “žydoŭkaj i masonkaj”. Abrańnie ž prezydentam Alaksandra Kvaśnieŭskaha torunskija fundamentalisty paličyli pakaźnikam taho, što ludzi “adviarnulisia ad Boha”. Kiraŭnictva Kaściołu sprabavała ŭziać stancyju pad apieku, ale Rydzyk ihnaravaŭ rašeńni biskupatu. Niaŭdałymi byli j inšyja sproby ŭtajmavać “Radyjo Maryja”.
U mižnarodnaj palitycy hałoŭnymi vorahami “RM” źjaŭlajucca niemcy, ad jakich “palaki ciarpieli i ciarpiećmuć zaŭždy” (praŭda, svaje padazronyja kamercyjnyja hiešefty Rydzyk ładziŭ jakraz u Niamieččynie). “Radyjo Maryja” zmročna paviedamlaje: niemcy ŭžo vykupili tracinu polskaj ziamli, pačaŭsia piaty padzieł Rečy Paspalitaj, Polšča pamiraje, a nieŭzabavie jašče dziesiać miljonaŭ vyhnanych niekali niemcaŭ skupiać astatniuju palituju polskaj kryvioj i potam rallu. Nievypadkova naščadki kryžakoŭ pieranieśli svaju stalicu ŭ Berlin. Nieŭzabavie ad eŭrapiejskaj navały słavianie vyratujucca tolki va Ŭkrainie…
“Jozaf” suprać “Maryi”
Ustupleńnie Polščy ŭ Eŭraźviaz — ci nie hałoŭnaje pytańnie ŭ sprečcy pamiž kaścielnymi hijerarchami j radyjo. Kiraŭniki kaściołu — za, a Rydzyk — suprać, bo, maŭlaŭ, uvachod u EZ raŭnaznačny stracie nacyjanalnaje tojesnaści, tradycyjnych katalickich kaštoŭnaściaŭ i źniščeńniu kraju.
Hazeta “Rzeczpospolita” tłumačyć takija pohlady “kompleksam horšaści ŭ dačynieńni da Eŭropy”, na jaki pakutujuć torunskija fundamentalisty. Paćviardžaje hetuju teoryju adsutnaść varožaści da Rasiei: ubohaj Maskovii Rydzykavy adepty nie bajacca.
Prymas Jozaf Hlemp adhuknuŭsia na antyeŭrapiejskija zajavy Rydzyka i pasprabavaŭ zhulać na misijanerskich nastrojach słuchačoŭ “RM”: “Lohka abvieścić — pakiniem ich, bo heta pahancy. Ale ž našaja zadača — iści tudy, dzie treba siejać dabro”.
Stamiŭšysia papiaredžvać, Jo.Hlemp adkryta źvinavaciŭ “RM” u “niepadparadkavańni i palityzacyi”, bo torunskija fundamentalisty nie padparadkoŭvajucca ni biskupu adpaviednaj dyjacezii, ni pravincyjału redemptarystaŭ, ni biskupatu. Palityzacyjaj radyjo Hlemp ličyć ździeki z hramadzkich aŭtarytetaŭ i pahardu da zakonaŭ, abaviazkovych dla ŭsich hramadzianaŭ.
Ajciec Rydzyk pavodzicca tak, niby nad im staić tolki Boh i Papa, kažuć biskupy. Hetkaja niepadkantrolnaja dziejnaść moža vyklikać źjaŭleńnie paralelnych kaścielnych strukturaŭ, niezaležnych ad aficyjnaha biskupatu. “Radziny” “RM” ciapier isnujuć u absalutnaj bolšaści parafijaŭ, ich čalcy mała słuchajuć kiraŭnikoŭ Kaściołu, kali ichnyja słovy supiarečać kazaniam z Toruniu.
Ruch polskich fundamentalistaŭ čymści nahadvaje kamunistyčna-pensijanerskuju aktyŭnaść na abšarach byłoha SSSR. Mnohija, jak Alaksandar Łukašenka, skarystali jaje ŭ svaich metach, pakul taja chvala nia schłynuła. Toje samaje čakaje i polski ruch pensijaneraŭ za śvietłuju katalickuju budučyniu. Stały viek balšyni fundamentalistaŭ i adsutnaść surjoznaha idealahičnaha padmurku prarakuje jamu sumny finał. Ale pakul rydzykaŭcy mocnyja i mohuć narabić kłopatu dziaržavie. Razumiejučy heta, prymas Jozaf Hlemp abvieściŭ viernikam: aficyjnaj radyjostancyjaj varšaŭskaj arcydyjacezii źjaŭlajecca “Radyjo Jozaf”, słuchajcie jaho. Čarhovy raz nahadaŭšy, što vysłoŭi a.Rydzyka nie adlustroŭvajuć pazycyi Kaściołu, prymas zaznačyŭ: “Nia kožny maje prava viaščać słova Božaje dzie choča i jak choča”.
Siarhiej Rak
Kamientary