Hutarka z ajcom Alaksandram Nadsanam
"NN": Pačatki kožnaha čałavieka ŭ jaho dziacinstvie, u tym liku tam farmujecca śviadomaść prynaležnaści da svajho narodu. Ci mahli b Vy krychu raskazać pra svajo dziacinstva?
Alaksandar Nadsan: Ja naradziŭsia ŭ Haradziei - nievialikim miastečku ź miašanym nasielnictvam. Maje baćki byli nastaŭnikami, ale ŭsie maje siabry byli zvyčajnyja viaskovyja dzieci, tamu pamiž saboju my razmaŭlali pa-biełarusku, choć u škole havaryli na inšaj movie. Pamiataju, jak adnojčy, kali byŭ jašče mały, baćka paprasiŭ mianie ŭ publičnych miescach havaryć ź im pa-polsku, kab nie zrabić jamu prykraści, bo jamu źviartali na heta ŭvahu. My byli małyja i nie zadumvalisia, chto my takija. Pieršy raz paŭstała hetaje pytańnie tolki ŭ pieršaj klasie himnazii ŭ Baranavičach. Pryjšoŭ klasny nastaŭnik, kab zapisać nas, i treba było adkazać na pytańnie pra nacyjanalnaść. Dla nas heta było naturalna, što my biełarusy, nijakaha hierojstva, kab heta skazać, nie było.
"NN": Kali Vy ŭśviadomili pa-sapraŭdnamu, što Vy biełarus?
AN: Niedzie pierad pačatkam vajny, paśla niekalkich prykrych sutyknieńniaŭ, kali mnie było hadoŭ 10-12. Užo tady my adčuvali, što my nie palaki. Kali ž pačałasia vajna ŭ 1939 h., dla nas tady ŭžo nie było nijakich sumnieńniaŭ, nijakich vahańniaŭ. Miž inšym, kali pryjšli kamunisty, pieršy hod navučańnia ŭ škole byŭ tolki na biełaruskaj movie, rasiejskaj movy navat jak pradmietu nie było. Ale ŭ nastupnym hodzie raptam u biełaruskuju škołu prysyłajuć dyrektarku z Maskvy, jakaja pa-biełarusku słova nia viedała. My pamiž saboju havaryli pa-biełarusku, dyk jana nam zabaraniła havaryć tak, na što my ŭsie ŭzburylisia: jakim pravam, heta ž biełaruskaja škoła. My byli ŭžo vialikija, niešta razumieli i skazali joj, što savieckaja kanstytucyja daje ŭsim prava vučycca na svajoj movie i my budziem skardzicca. Jana spałochałasia i apraŭdvałasia, što chacieła, kab my lepš navučylisia rasiejskaj movy. Mahčyma, što jaje sapraŭdy mahli b za heta pakarać, bo kali balšaviki pryjšli, to chacieli pakazać, što ŭsie narody ŭ Savieckim Sajuzie roŭnyja.
"NN": Što mieła najbolšy ŭpłyŭ na Vašu śviadomaść?
AN: Jak ni dziŭna, ale pieršy hod savieckaj škoły daŭ najbolš. Heta było niešta novaje, što ŭsio pa-biełarusku. Dahetul ža škoła była polskaja, my tolki na pierapynkach havaryli pa-biełarusku. Taksama roznyja maleńkija epizody, maleńkija zdareńni mieli svoj upłyŭ. Naša nastaŭnica biełaruskaj movy Ludmiła Žuraŭlova jašče da vajny skončyła biełaruskuju himnaziju ŭ Navahradku, a potym u polskaj pačatkovaj škole była nastaŭnicaj. Kali rabilisia śviaty pieśni, dyk pieravažna byli polskija pieśni, a jana aśmieliłasia i zrabiła insceniroŭku, dzie była taksama naša pieśnia. Usie adrazu pačali plaskać. Jana potym atrymała zbučku za heta ad dyrektara škoły, jaki byŭ palak.
"NN": Jakaja była Vaša daroha da relihii, da Boha?
AN: U polskaj škole była navuka "relihija", ale niejkaha asablivaha ŭražańnia jana nie zrabiła, pakolki dla nas heta było niecikava. Heta było niešta ciažkaje, što treba było adbyć jak najchutčej, kab paśla zabycca. Užo paśla vajny pryjšło razumieńnie, kali sutyknuŭsia ź Sipovičam. Śviatar - heta zaŭsiody było niešta dalokaje, a tut sustreŭsia z maładym śviatarom, dy jašče j svaim. Jon zrabiŭ vialikaje ŭražańnie na mianie. Ale nie adrazu pryjšło razumieńnie, prajšło niekalki hadoŭ, pierš čym pačaŭ zadumvacca nad hetym, čytać, źjaviłasia patreba malitvy.
"NN": Ci spadziavalisia Vy, kali apynulisia na Zachadzie, što viernieciesia ŭ Biełaruś?
Poŭny varyjant artykułu čytajcie ŭ papiarovaj i pdf-versii "Našaj Nivy"
Hutaryŭ Aleś Trafimienka
Što za Dźmitryj Skindzieraŭ, jaki abviaściŭ vajnu Cichanoŭskaj? Supracoŭnictva z HUBAZiKam, daŭhi ŭ Biełarusi, daŭhi ŭ Litvie37
Kamientary