Kryter duchu

Kandydaty-2006 ź nieba nia padajuć. Ichny śpis akreślivajecca ŭsio dakładniej i pakul bieź niečakanaściaŭ.Pieršaj, jašče ŭ śniežni, svoj vybar paćvierdziła Kanservatyŭna-chryścijanskaja partyja BNF. Ad «platformy narodnaha jadnańnia «Biełaruskaja salidarnaść» kandyduje Zianon Paźniak. Abjadnanaja hramadzianskaja partyja prapanuje svajho niaźmiennaha lidera Anatola Labiedźku. Pavodle sacyjolahaŭ, jon samy viadomy z apazycyjnych palitykaŭ.

Partyja kamunistaŭ taksama stavić na svajho kiraŭnika ź dziesiacihadovym stažam Siarhieja Kalakina.

Čaćviertamu staršyniu nie chapiła pary tydniaŭ. Mikołu Statkieviča vyłučyła ŭžo nie jahonaja Narodnaja Hramada, a šmatkovaja kaalicyja «Svabodnaja Biełaruś», mocnaja ruchami moładzi «Zubr» i «Małady front». Vyłučeńnie «Svabodnaj Biełaruśsiu» Mikoły Statkieviča aznačaje, što Iryna Krasoŭskaja nia maje prezydenckich ambicyj i što «Zubr» z «Maładym frontam» hatovyja padtrymać luboha vyłučenca svaich staršych tavaryšaŭ.

Nie chavaje svaich ambicyj adstaŭny hienerał Valer Frałoŭ, a vysokaja vajskovaja pensija robić jaho amal aŭtanomnym palitykam.

Pakul maŭčyć tak zvanaja «hrupa Lavonava». Hetaje maŭčańnie možna interpretavać jak depresiju paśla niaŭdačaŭ 2001-ha i demanstratyŭnaje raspravy z Maryničam. Adnak ža, pra stvareńnie prarasiejskaje levacentrysckaje siły abvieściŭ były ministar zamiežnych spravaŭ Piatro Kraŭčanka. Peryjadyčna źjaŭlajucca ŭ «Narodnaj voli» i «Salidarnaści» adozvy Hramadzianskaha kamitetu ŭ abaronu Kanstytucyi Alaksandra Jarašuka. Uładzimier Kołas hurtuje vakoł siabie Radu intelihiencyi. Narešcie, z antyjadziernaj inicyjatyvaj aktualizavaŭsia alimpijski čempijon Uładzimier Parfianovič. Vobraz palityka, jaki šče nia ŭsio skazaŭ, lepić sabie Natalla Mašerava. Za dziesiacihodździe prajšoŭšy evalucyju ad zmaharki za adnaŭleńnie Savieckaha Sajuzu da respektabelna-sacyjał-demakratyčnaje prychilnicy ŭmacavańnia hramadzianskaje supolnaści, jana zastajecca viečnym abiacańniem. A jašče ž najaždžaje z Maskvy eks-rektar Kazulin, unikalny svaim vychadam na svabodu z prakuratury. Usich ich jadnaje kali nie prynaležnaść da alternatyŭnych centraŭ apazycyi, dyk, prynamsi, nieprynaležnaść da Narady demakratyčnych partyj.

Šerahi kandydataŭ na pasadu prezydenta daŭžejšyja za dyscyplinavanyja kare «Piaciorki+». Sustrakajucca navat takija boŭdziły, što nia vierać ni ŭ Boha ni ŭ čorta i čakajuć syhnału z Maskvy.

Niahledziačy na horki dośvied 2001-ha, demakratyčnyja partyi, zhurtavanyja ŭ «Piaciorku+» i šyrejšuju Naradu demakratyčnych siłaŭ, vierać, što ŭrešcie vybar «adzinaha» prypadzie na adnaho ź ich vyłučencaŭ.

Miarkujučy pa zajavie Jurja Chadyki, što «najchutčej padtrymku demakratyčnych siłaŭ atrymaje pazapartyjny palityk», Partyja BNF i, biary šyrej, niedziaržaŭnyja arhanizacyi, što vyraśli z Narodnaha Frontu pačatku 90-ch, padtrymajuć Alesia Milinkieviča — bo ž jon, badaj, adziny toj pazapartyjny ŭ «Piaciorcy». Hety navukoviec-fizyk, krajaznaviec, a na pačatku 90-ch namieśnik staršyni haradzienskaha harvykankamu, u 2001 hodzie kiravaŭ pieradvybarnym štabam Siamiona Domaša, zabiaśpiečyŭšy jamu ścipłuju, ale najbolšuju kolkaść podpisaŭ. Praŭda, padtrymka «trecim sektaram» Domaša čatyry hady tamu skončyłasia niazdolnaściu nastajać na jahonaj kandydatury. A Milinkievič na siońnia vyhladaje jak ścipły paŭtor «viadoma ž, Domaša».

Druhi «pazapartyjny» biełaruskamoŭny — heta Kołas. Nia ŭsie viedajuć, što jon niadaŭna krasamoŭna pakinuŭ šerahi Partyi BNF.

U nacyjanał-kamunistaŭ vybaru mienš, čym u nacyjanał-liberałaŭ. Imionami, šyroka viadomymi choć by ŭ vuzkich kołach, jany pachvalicca nia mohuć. Vyniatak — Siarhiej Kalakin ź jahonaj dobraj słavaj maralnaha palityka.

Kalakin sumlenna pahadziŭsia ŭdzielničać u pieradvybarach. Adnak u šancy Kalakina stać «adzinym», zdajecca, nia vierać navat tyja, chto jaho vyłučyŭ. Bo šarahovyja aktyvisty demakratyčnaje apazycyi ŭ rehijonach jašče nie hatovyja pracavać na kamunista. Što datyčyć Statkieviča, dyk jon nie z abojmy «Piaciorki+» i dahetul vybivaŭsia z kamandnaje hulni.

Z najciažejšych pazycyj pryjdziecca startavać Zianonu Paźniaku. Siabie jon padaje jak kandydata antyimperskaha i praciŭnika «liberakamuny», sprava ad Kołasa j Milinkieviča. Čatyry hady tamu kamanda sabrała jamu ŭsiaho 70 tysiač podpisaŭ. U 2005 hod jon vychodzić z toj ža kamandaj, tolki za praminułyja ž hady jaje patencyjał, zdajecca, jašče padupaŭ.

Były redaktar «NN» Siarhiej Dubaviec adnojčy zaŭvažyŭ, što zabrać uładu ŭ Łukašenki moža tolki kandydat «ni ad ułady i ni ad apazycyi». Pad apazycyjaj jon mieŭ na ŭvazie demakratyčny isteblišment. Taki kandydat maje šancy parušyć praviły hulni, źmiašać karty, syhrać na iracyjanalnych pačućciach. Urešcie, taki palezie, kab bicca da kanca. U adroźnieńnie ad techničnych kandydataŭ patentavanaje apazycyi. I choć u krainach našaha rehijonu pazasystemnyja kandydaty nie dasiahali pośpiechu, u Biełarusi tolki taki kandydat i moža prahučać, voś jahonaja dumka.

Heta i tak, i nia tak. Vybarčaja kampanija va ŭmovach aŭtarytaryzmu — nia proba siłaŭ ułady i apazycyi ŭ ramkach žorstkich pisanych praviłaŭ. Adnak hetkaja kampanija palityčna adukoŭvaje, farmuje i refarmuje śviadomaść ludziej. Adbyvajecca niepaźbiežnaja palityzacyja hramadztva, jano robicca ŭsprymalnym na novyja idei.

Kandydactva Ŭładzimiera Hančaryka nie było bahataje idejami. U hetym sensie jano zdavałasia dla niezaležnaha hramadztva nonsensam i skončyłasia pravalna. Toj havaryŭ pa-rasiejsku, i toj. Toj byŭ za Rasieju, i hety. Času na palityčnyja debaty va ŭmovach abmiežavanaj demakratyi tak mała, što treba mieć talent, kab danieści svajo pasłańnie da ludziej.

Palitolahi apazycyi nie čakajuć, što vybary buduć svabodnymi, bo nia bačać mahutnych hrupaŭ upłyvu ŭnutry krainy, hatovych pastavić na demakratyzacyju. Jany padazrajuć, što realna niebiaśpiečnyja kandydaty nia buduć navat zarehistravanyja. Z hetaha vynikaje ichnaja staŭka na nazapašvańnie siłaŭ dla budučych palityčnych batalijaŭ, abo kuluarnuju baraćbu, abo na vulicu, na mirnuju revalucyju. Spynimsia padrabiaźniej na apošnim. Chto ž najlepš adpaviadaje hetaj patrebie? Chto zdolny natchniać ludziej?

Dziejačy apazycyi dzielacca na tych, chto budzie realna zmahacca za pieramohu-2006, i tych, chto ŭ dušy nia źviazvaje z hetym hodam nijakich spadziavańniaŭ. Druhich bolšaść, i jany patajemna spadziajucca na nierehistracyju. I z kankurentaŭ Łukašenki pieratvarajucca ŭ jahonych mižvolnych chaŭruśnikaŭ.

Duch nacyi padymajuć lidery, mocnyja ducham. Ale heta toj kryter, jaki nia źmieraješ sacyjalahičnymi apytańniami. Navat klasyčnym: kaho b vy chacieli bačyć u siabie ŭ chacie ŭ haściach?

Tolki tady, kali Łukašenku budzie supraćstajać palityk, jaki ŭvasablaje jasnuju nacyjanalnuju alternatyvu, naša palityka stanie narmalnaj eŭrapiejskaj palitykaj ź jaje masavaj mabilizacyjaj ludziej pry dapamozie nacyjanalnych lozunhaŭ i mahnetyčnym spabornictvam idejaŭ. Tady samo saboj adbudziecca sutyknieńnie dvuch bačańniaŭ budučyni krainy, dźviuch racyjaŭ śvietu, dźviuch kulturaŭ, jakoje adno tolki i zdolnaje vybić iskru z našaha hramadztva.

Pry ŭsich inšych raskładach nas čakaje nudny paŭtor 2001 i 2004 hadoŭ, ź mlavym adkazam na falšavańnie i nierehistracyi ŭžo na rańnich etapach kampanii, a dalej praciahłaja palityčnaja depresija.

Nacyjanał-kanservatar ci nacyjanał-liberał, kreatura demakratyčnaje «Piaciorki» ci pazasystemny dziajač? Nia maje značeńnia, kali heta palityk biełaruskamoŭny, nośbit biełaruskaha duchu.

Z 2006 hodu Biełaruś musić vyjści kali nie z alternatyŭnym lideram — u sensach maralnym, intelektualnym i palityčnym, — to ź jasnym uśviedamleńniem, jakoha kštałtu palityk moža stvaryć sapraŭdnuju alternatyvu Łukašenku. Kali takoha nia vyjavicca, budzie vialikaja prykraść. Heta budzie znak, što klub ciapierašniaj apazycyjnaj palityčnaj elity nie jadnaje nacyjanalnych lideraŭ, jak heta musiła b być, jak heta jość va Ŭkrainie ci Polščy. Tady ciapierašniamu vierchniamu ešalonu apazycyi nieŭzabavie daviadziecca sastupić miesca maładziejšamu pakaleńniu. Ci maralny instynkt, ci choć pačućcie samazachavańnia padkaža im, što ŭviazvacca ŭ vybary-2006 z dumkaju tolki pra vybary-2011 samahubna.

Dyk chto ž toj samaachviarny, što staŭ by nacyjanalnaju alternatyvaju? Niama sensu spyniacca na proźviščy, pakul nia ŭsie patencyjnyja kandydaty pierajšli Rubikon.

Ciapier modna brać prykład ź Juščanki. Jak zaŭvažyŭ u svaim artykule ŭ «Narodnaj voli» Nił Hilevič, ciažka ŭjavić, kab demakratyčnym kandydatam va Ŭkrainie staŭ rasiejskamoŭny palityk, a tym bolš asoba, jakaja nia viedaje ŭkrainskaje movy. I heta kaža toj samy narodny paet, jaki čatyry hady tamu padtrymlivaŭ Hančaryka. Što heta, kali nie vyjava tendencyi?

Kryter biełaruskaha duchu stanie vyznačalnym dla pośpiechu kandydata-2006 na etapie pieradvybaraŭ. Kali, viadoma, jany nia buduć pieratvoranyja ŭ prafanacyju, šyrmu dla pieradvyznačanaha rašeńnia kabinetnych stratehaŭ.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0