Літва спыніла транзіт беларускага алею, вырабленага з украінскага рапсу
Праз Літву чыгуначным шляхам перавозіліся тысячы тон рапсавага алею беларускай кампаніі «Аграпрадукт», паведаміў партал 15min, які правёў расследаванне сумесна з Беларускім расследавальніцкім цэнтрам і камандай праграмістаў з Украіны «KiBorg».
Пасля таго, як журналісты пачалі высвятляць паходжанне сыравіны для прадукцыі «Аграпрадукт», кампанія «LTG Cargo», што ўваходзіць у групу LTG (Літоўская чыгунка), абвясціла пра ўнутранае расследаванне і прыпыніла перавозкі.
На мінулым тыдні на станцыі Кяна былі затрыманыя восем вагонаў з рапсавым алеем, якія накіроўваліся ў порт Клайпеды.
Беларускі расследавальніцкі цэнтр (БРЦ), літоўскі партал 15min і ўкраінскія актывістамі «KiBorg» высветлілі, што «Аграпрадукт» з’яўляецца адным з беларускіх заводаў, куды з 2023 года пастаўляўся рапс з акупаваных тэрыторый Украіны, галоўным чынам з Херсонскай вобласці.
Беларускі алей транзітам праз Літву адпраўляўся ў Нарвегію, Ізраіль, Кітай, ААЭ і В’етнам.
Пры гэтым кампанія «Аграпрадукт» пакуль не ўключаная ні ў адзін міжнародны санкцыйны спіс, таму літоўскія ўлады раней не звярталі на яе ўвагі. Паводле звестак «LTG Cargo», у 2024 годзе транзітам праз Літву ўжо прайшло амаль 50 тысяч тон алею «Аграпрадукт». Аднак згодна з уцечкай даных «Беларускай чыгункi», гэты аб’ём аказаўся значна большым.
У мінулым годзе транспарціроўкай гэтых грузаў у Літве займаліся тры кампаніі: «Gen Cargo», «Baltijos Pervežimai» і «Baltic Cargo Agent». Кампаніі заявілі, што не ведалі пра паходжанне сыравіны з акупаваных тэрыторый. Акрамя таго, «Аграпрадукт» не знаходзіцца ў санкцыйных спісах, а грузы праходзілі ўсе неабходныя мытныя праверкі і фільтры LTG.
Міністэрства сельскай гаспадаркі Літвы патлумачыла, што ЕС не забараняў імпарт харчовых прадуктаў, а ў дачыненні да рапсавага алею не ўводзіліся падвышаныя пошліны. Адзіны магчымы спосаб абмежаваць увоз расійскай і беларускай прадукцыі — стварыць умовы, пры якіх яна стане неканкурэнтаздольнай, але такія рашэнні павінны прымацца на ўзроўні Еўрасаюза.
У чэрвені 2024 года, калі Літва ўвяла дадатковыя забароны на імпарт сельгаспрадукцыі з Расіі і Беларусі, рапсавы алей быў ўключаны ў гэты спіс. Аднак забарона не распаўсюджвалася на транзітныя грузы.
Кіраўнік Беларускага расследавальніцкага цэнтра (БРЦ) Станіслаў Івашкевіч у каментары для LRT.lt адзначыў аператыўнасць рэакцыі Літвы на расследаванне журналістаў.
«Мы прызвычаіліся да таго, што Літва даволі аператыўна рэагуе на журналісцкія расследаванні ў пытаннях абыходу санкцый, але я б сказаў, што гэта адзін з самых хуткіх эфектаў, які быў. Мы чакалі рэакцыі, але нас здзівіла хуткасць», — кажа С. Івашкевіч.
Расследавальнікі высветлілі, што ўкраінскае збожжа з акупаваных Расіяй тэрыторый Украіны вывозіцца ў Беларусь, у тым ліку пад ціскам на ўкраінскіх фермераў.
«Уладальнікі як мінімум адной фермерскай гаспадаркі, якіх мы знайшлі, былі рэпрэсаваныя акупацыйнымі расійскімі ўладамі. Сам уладальнік і яго сын былі ў турме, пасля іх выпусцілі, і пасля гэтага іх гаспадарка была зарэгістраваная ў расійскім рэестры. Хоць у самым пачатку расійскага ўварвання бацька быў актывістам, удзельнічаў у розных акцыях грамадзянскай салідарнасці ўкраінцаў супраць расійскага ўварвання і бясплатна раздаваў малако ўкраінскім вайскоўцам», — адзначае кіраўнік БРЦ.
Акрамя таго, расійскія акупацыйныя ўлады закупаюць рапс «як мінімум на 30 % ніжэй за рынкавы кошт», што таксама можа сведчыць пра ціск на ўкраінскіх фермераў.
С. Івашкевіч указвае і на тое, што алей з Беларусі паступае на сусветны рынак і праз Латвію, але Літва застаецца асноўным маршрутам.
«У Літве прадстаўнікі некаторых фірмаў, з якімі мы размаўлялі пад выглядам зацікаўленых пакупнікоў, расказвалі, што Літва, напрыклад, ужо забараніла імпарт рапсу з Беларусі, але транзіт заставаўся дазволеным. Яны таксама казалі, што ёсць схемы для таго, каб імпартаваць рапс у Літву, але тады яго трэба, па іх словах, завозіць праз Латвію або Польшчу», — працягвае журналіст-расследавальнік.
Адзін з гульцоў у схеме перавозкі прадукцыі беларускага рапсавага алею ў Літве — кампанія «Gen Cargo», якая не першы год вядзе бізнэс з Беларуссю.
«Гэтая кампанія мае вялікія сувязі з Беларуссю, [раней] займалася, як мінімум, экспартам сельскагаспадарчай беларускай тэхнікі ў Афрыку», — кажа С. Івашкевіч.
Паводле яго слоў, у кампаніі ёсць і літоўскі, і беларускі капітал, але падчас перавозак праз Літву, верагодна, гэта замоўчвалася.
«І яны карыстаюцца паслугамі афіцыйнага перавозчыка літоўскіх чыгунак «LTG Cargo», але ў «LTG Cargo» нам сказалі, што не маюць прамых сувязяў з беларускімі суб’ектамі. То бок, відаць, яны проста прадстаўляюць паслугі гэтай кампаніі «Gen Cargo»», — падсумоўвае кіраўнік БРЦ.
Каментары