«Часам кажу, што працую ў б'юці-сферы»: як беларуска грыміруе памерлых
Ульяна Старычонак — танатапрактык. Яна робіць так, каб смерць выглядала менш страшнай: хавае сляды цяжкіх хвароб, раптоўных траўмаў і доўгай барацьбы за жыццё.
Ульяне 36 гадоў. У яе дзве вышэйшыя адукацыі — лагіста і эканаміста. Але гэта толькі дыпломы. На справе жанчына кіруе рытуальнай службай у Барысаве і робіць пасмяротны грым.
Пра сваю працу яна распавядае ў сацсетках — ролікі збіраюць сотні тысяч праглядаў. Пры гэтым прафесія па-ранейшаму выклікае ў многіх недаўменне і страх.
Журналісты Tochka.by пагаварылі з танатапрактыкам пра самыя складаныя выпадкі, просьбы сваякоў, на якія яна ніколі не пагодзіцца, містыку і пра тое, ці змяніла гэтая праца яе стаўленне да смерці.
У прафесію — праз асабістае гора
Ульяна адкрывае вялікую чорную сумку. Пэндзлі розных памераў, дзясяткі танальных асноў, столькі ж пудраў і незлічоная колькасць памад.
Гэты набор амаль не адрозніваецца ад касметычкі звычайнага візажыста. І часам, прызнаецца жанчына, каб не шакаваць людзей, пры знаёмстве яна так і кажа: працую ў б'юці-сферы.
«Шмат што ў маім арсенале — звычайная касметыка з мас-маркета. Так, ёсць і прафесійныя сродкі. Але з танатакасметыкай у Беларусі складана: у нас яе не робяць, а імпартная каштуе дорага. Пры гэтым у сферы звычайнага макіяжу мас-маркет так развіўся, што з перакрыццём плям і дэфектаў спраўляецца часам нават лепш за мае прафесійныя сродкі», — тлумачыць Ульяна.
У рытуальную сферу яна прыйшла праз асабістую страту — смерць дзядулі. Сям'я сутыкнулася з фармальным падыходам і адчуваннем, што іх гора для кагосьці — проста чарговы «заказ».
«Дзядуля быў звычайным збітым мужчынам, які насіў 54— 56‑ы памер. І мы проста не змаглі знайсці труну. Гэта быў 2008 год, не нейкія 90-я. Катафалк — заезджаная машына, капальнікі з перагарам. Усё выглядала настолькі непаважліва, што гэта немагчыма было прыняць», — згадвае жанчына.
Спачатку сям'я адкрыла краму рытуальных тавараў, затым — службу. А пасмяротны макіяж Ульяна пачала рабіць у 20 гадоў — без школы і настаўнікаў, па сутнасці, на практыцы.
«Помню сваю першую працу. Заходжу — ляжыць мужчына, увесь апельсінавы. У яго было анкалагічнае захворванне. Зараз я разумею: вынік быў жахлівы — проста танальнік, пудра не ў тон. Але сваякі ўсё роўна падзякавалі», — успамінае Ульяна.
У сферы яна развівалася самастойна: шукала інфармацыю, ездзіла на спецыялізаваныя выставы, праходзіла курсы ў расійскіх спецыялістаў.
«Сапраўдным прафесіяналам ты становішся ў складаных сітуацыях. Напрыклад, у мяне быў выпадак, калі чалавек упаў тварам на абагравальнік і праляжаў так, пакуль яго не знайшлі. І дзе ты а 8‑й вечара знойдзеш патрэбны тон? У выніку ўсё робіш з дапамогай падручных сродкаў — змешваеш, лепіш. У нейкай ступені выступаеш як творца ў гэты момант», — разважае суразмоўца.
Такія сітуацыі, прызнаецца жанчына, прымушаюць пастаянна вучыцца.
«Чалавека двойчы не пахаваеш»
За апошнія пяць гадоў, паводле слоў Ульяны, пасмяротны грым у Беларусі стаў заўважна больш запатрабаваным. Прычым часцей за ўсё з такім запытам прыходзяць не пажылыя сваякі, а людзі 30—40 гадоў — дзеці, якія хочуць бачыць бацькоў «такімі, якімі яны былі».
Калі чалавек памірае ў бальніцы, яго, як правіла, падрыхтоўваюць у моргу. А тых, хто памёр дома, да развітання часта рыхтуюць супрацоўнікі рытуальных службаў. Перад пачаткам працы цела старанна чысцяць антысептычнымі сродкамі. Гэты працэс патрабуе акуратнасці і захавання мер бяспекі.
Што тычыцца візуалу, то запыты бываюць рознымі: укладка, афарбоўванне валасоў, манікюр, педыкюр, бровы, вейкі.
«Так, вейкі таксама падклейваем, часцей за ўсё ў анкахворых. Была 28‑гадовая дзяўчына — па фатаграфіі зрабілі ўкладку, як яна насіла пры жыцці, і вейкі. Для родных было важна выканаць яе апошнюю волю — яна казала, што хоча быць прыгожай», — успамінае суразмоўца.
Але пры гэтым ёсць просьбы, на якія яна адказвае пераканана «не».
«Быў запыт на smoky eyes для жанчыны 75 гадоў. Я адмовілася. Сказала: хочаце — рабіце самі, але я не буду — лічу гэта недарэчным. У выніку мы выканалі спакойны, эстэтычны варыянт, і родныя пагадзіліся, што так лепш», — згадвае танатапрактык.
Галоўны камплімент яе працы — «быццам спіць» і «як жывы». Бо сваякі, лічыць Ульяна, запамінаюць не труну, а тое, як іх блізкі выглядаў апошнім разам.
«Мне насамрэч здаецца, што гэта крыху палегчыць развітанне, дапаможа прыняць страту. Можна яшчэ раз выйсці замуж, а чалавека другі раз не пахаваеш», — разважае Ульяна.
«Не цела, а паважаны»
Памерлых яна ніколі не баялася. Ставіцца да іх спакойна і з павагай.
«У мяне няма гідлівасці. Так, смерці бываюць розныя, і пахі ў смерці таксама розныя. Не скажу, што да гэтага прывыкаеш, але пачынаеш разумець. Па паху цела я магу вызначыць, як яно павядзе сябе далей. І адразу ясна: ці ёсць у нас два-тры дні, ці хаваць трэба зараз», — тлумачыць жанчына.
У працы, кажа Ульяна, яна заўсёды стараецца «дамовіцца» — нават калі гэта гучыць дзіўна.
«Часам прагаворваю ўслых: трэба пацярпець, трэба дачакацца, не пацячы, даехаць да могілак. Разумею, як гэта гучыць, але для мяне гэта не глупства. Ці там, напрыклад, трэба зубы паставіць ці недзе падлезці, нешта падправіць, я кажу «прабачце, але я зараз гэта зраблю», — распавядае суразмоўца.
Гэты падыход адчуваецца нават у словах. У рытуальнай службе Ульяны кажуць не цела, а «паважаны», морг называюць «інтэрнатам», а труну — «домікам».
«Мы не грабём грошы лапатай»
Размову раз-пораз перарываюць тэлефонныя званкі. Жанчына просіць прабачэння і падымае трубку.
«Так, я працую кругласутачна. Такі вось у мяне графік. Я магу паехаць на выклік і а 4‑й раніцы, і позна ўвечары. Я да гэтага прывыкла — гэта маё жыццё», — кажа Ульяна.
Працаваць даводзіцца ў самых розных умовах — часам літаральна на хаду, у машыне. Сам грым займае ад 15—30 хвілін да трох гадзін — усё залежыць ад складанасці выпадку.
Адзін з самых устойлівых міфаў пра рытуальную сферу — што тут «грабуць грошы лапатай» і карыстаюцца чужым горам. Ульяна чуе гэта рэгулярна, але кажа, што можа адказваць толькі за сябе і стараецца весці бізнэс па-чалавечы.
«Быў выпадак: мяне паклікалі ўвечары, тэрмінова. Я прыехала і адразу зразумела: зараз грым рабіць нельга, там павінны папрацаваць пэўныя саставы. Мне кажуць: мы заплацім хоць 300 долараў. А я тлумачу: мне гэта не трэба. Мне важна, каб чалавек выглядаў годна. І гэта, дарэчы, многіх здзіўляе больш за ўсё», — запэўнівае жанчына.
Кошт працы вар'іруецца і залежыць ад стану чалавека. Максімальна Ульяна атрымлівала за паслугі каля 200 рублёў.
«Там была складаная гісторыя: пасляаперацыйныя моманты, праца з галавой, ілбом. Але такая сума — гэта мая столь. А так наогул існуюць паслугі, якія каштуюць тысячы долараў. Але ў маёй практыцы іх няма. І, вядома, такія грошы мала хто гатовы плаціць — гэта ўжо аб'ёмныя рэстаўрацыйныя работы», — распавядае танатапрактык.
За гады ў рытуальнай справе Ульяна бачыла многае: ДТЗ, суіцыды, гібель падлеткаў і зусім маленькіх дзяцей. Менавіта дзіцячыя пахаванні яна называе самымі цяжкімі.
«Гэта альбо пастаянны крык, альбо такая цішыня, што ў цябе звініць у вушах. І ўсё роўна прапускаеш гэта праз сябе, які б шчыт ні ставіў», — кажа Ульяна.
Адным з самых складаных выпадкаў у яе практыцы стала гісторыя 13‑гадовай дзяўчынкі, якая загінула пад коламі цягніка. Бацькі прынялі рашэнне аб крэмацыі, але папрасілі адкрыць труну і ўбачыць дачку.
«Па сутнасці гэта было немагчыма, але мы зрабілі ўсё, што змаглі: стварылі візуалізацыю, дзе бацькі бачылі толькі рукі. Усё астатняе было закрыта. Яны разумелі, што гэта яе цела, але маглі дакрануцца хоць да рук», — успамінае Ульяна.
Спраўляцца з такой эмацыйнай нагрузкай ёй дапамагае адчуванне, што яе праца сапраўды палягчае людзям развітанне з блізкімі. Яшчэ адна форма «разгрузкі» — выпечка. Чым цяжэйшы дзень, тым больш складаны торт з'яўляецца на кухні.
Не так даўно Ульяна сама перажыла цяжкія асабістыя страты: у адзін год памерлі бабуля і мама. Гэты вопыт канчаткова сфармаваў яе стаўленне і да прафесіі, і да жыцця ў цэлым.
Цяпер могілкі — месца сілы, а не страху.
«Я езджу тады, калі хачу. Часам увечары, позна. Муж смяецца, а я кажу: я да сваіх, туды і назад, нікога турбаваць не буду. Пасяджу, пагавару. Ніхто мне адказу не дае, але я выходжу — і разумею: дакладна, можна ж зрабіць вось так», — дзеліцца жанчына.
Рылсы-мільённікі і містыка
Некалькі гадоў таму Ульяна пачала распавядаць пра сваю працу ў сацсетках. Не дзеля рэкламы — рытуальную службу ў Барысаве і так добра ведаюць. Хутчэй з жадання растлумачыць, што і гэты бок жыцця можа быць «чалавечным».
Яе рылсы ў Instagram набіраюць сотні тысяч праглядаў, некаторыя — мільёны.
Са смерцю звязана мноства забабонаў і містыкі. Ульяна ставіцца да гэтага спакойна — без фанатызму, але і без адмаўлення.
Часам на развітанні прыходзяць жывёлы. Аднойчы ў зале лёг незнаёмы сабака — спакойна, пасярод памяшкання. Ён праляжаў там да самага ад'езду катафалка, а потым проста сышоў.
Бывае і рэзкая змена надвор'я: лівень падчас развітання і яснае неба адразу пасля.
«Хтосьці бачыць у гэтым знакі. Калі людзям ад гэтага лягчэй — хай так і будзе», — кажа Ульяна.
Часта сваякі пытаюцца, ці можна пакласці любімыя рэчы ў труну. Яе адказ адназначны: можна і трэба. Кладуць тэлефоны, упрыгажэнні, парфуму, аднойчы — нават банку згушчонкі.
А вось купляць новае адзенне, лічыць Ульяна, неабавязкова. Лепш выбраць тое, што чалавек сапраўды любіў насіць пры жыцці.
Да смерці жанчына стараецца ставіцца без страху і вучыць гэтаму дзвюх дочак. Лічыць, чым менш табу, тым менш трывогі. Пра ўласны сыход кажа спакойна — хоча быць крэміраванай.
Смерць, кажа Ульяна, нікуды не знікне, колькі б мы пра яе ні маўчалі. Але калі прыняць яе як частку жыцця, яна перастае быць такой страшнай.
Каментары
[Зрэдагавана]