Francuzy addali pieravahu “Eŭropie Ajčyn” pierad “Złučanymi Štatami Eŭropy”. Heta prypynić pahłybleńnie eŭraintehracyi. Ale pavysić šancy Biełarusi dałučycca da eŭrasupolnaści biez abmiežavańnia suverenitetu.
Kamentuje Siaržuk Vinahradaŭ.
U hetaj krainie niešta jość. Miłahučnaja mova, daŭnija demakratyčnyja tradycyi, kultura, prasiaknutaja luboŭju da žyćcia… A jašče hetaja pryvabnaja schilnaść francuzaŭ da palityčnaje ščyraści i radykalnych zakałotaŭ, zdolnych na dziesiacihodździ vyznačyć budučyniu śvietu. Toje, što francuskaje “non” na referendumie pa novaj eŭrakanstytucyi aznačaje pavarot u eŭrapiejskaj palitycy, sumnievaŭ nie vyklikaje. Ideja stvareńnia eŭrafederacyi pachavanaja adnoj z krain-zasnavalnic i lideraŭ Eŭraźviazu. Pravał referendumu ŭ luboj inšaj krainie nia byŭ by takim biassprečnym i losavyznačalnym. Ale toje, što novy vitok eŭraintehracyi byŭ spynieny mienavita ŭ Francyi, stavić pad sumnieŭ ideju stvareńnia eŭrafederacyi. Niahledziačy na ŭsie ŭhavorvańni i zastrašeńni z boku miascovych i zamiežnych palitykaŭ, francuzy adchilili ideju eŭrazvyšdziaržavy. Za hetuju pryncypovaść — dziakuj, Francyja.
Eŭropa — tak, intehracyja — nie
Na francuskim referendumie pieramahła Eŭropa. Tamu što pahłybleńnie eŭraintehracyi supiarečyć intaresam eŭrapiejcaŭ. Z kolišniaje idei volnaha rynku tavaraŭ i pasłuh vyras biurakratyčny monstar, hałoŭnaja meta jakoha — apraŭdańnie ŭłasnaha isnavańnia.
Zirniem na stratehičnaje bačańnie Eŭropy eŭraintehratarami. Adzin z hałoŭnych ich prajektaŭ — harmanizacyja padatkovaha zakanadaŭstva, čytaj — unifikacyja padatkovych stavak, što dla Ŭschodu aznačaje niepaźbiežnaje pavyšeńnie padatkaŭ, a dla ŭsiaje Eŭropy — jašče mienš kankurencyi i volnaha rynku. Za hetym prajektam chavajecca pratekcyjaniscki plan staroje Eŭropy abmiežavać pieravahu ekanamičnych madelaŭ novych siabroŭ Eŭraźviazu. Jašče adzin plan — stvareńnie asobnaha vojska Eŭraźviazu, jakoje aznačała b dla asobnych krain albo vychad z NATO, albo paralelnaje isnavańnie dźviuch niezaležnych vajskovych struktur. Zatoje ŭ plany eŭraintehrataraŭ nie ŭvachodzić skasavańnie ahulnaje sielskahaspadarčaje palityki, jakaja štohod źjadaje amal pałovu eŭrabiudžetu (kala 40 młrd eŭra!) dy zmušaje spažyŭcoŭ ad Partuhalii da Estonii płacić padvojnyja ceny ŭ supermarkietach.
Adkazy na pytańni
Ale ž škoda hłybiejšaje eŭraintehracyi palahaje taksama ŭ adsoŭvańni na druhi plan nadzionnych prablem kantynentu. Takich, naprykład, jak pavolnaje, ale niaŭchilnaje kanańnie niamieckaje ekanomiki — kolišniaha lakamatyvu Eŭropy. Abo bieznadziejnaja adarvanaść francuskaje palityčnaje elity ad svajho narodu. Abo niazdolnaść Polščy spravicca z karupcyjaj. Abo niežadańnie italjancaŭ mieć dziaciej. Surjoznyja prablemy, jakija vymahajuć hłybokaha analizu, vysiłkaŭ sacyjalnych elit kankretnych krain, rašučaha palityčnaha liderstva, a hałoŭnaje — zadziejničańnia demakratyčnych mechanizmaŭ reprezentatyŭnaje ŭłady. Ci dapamoža dalejšaja eŭraintehracyja vyrašyć hetyja prablemy? Naŭrad ci. Chutčej, jana jašče dalej schavaje palityčnuju adkaznaść za niaŭciamnymi strukturami i biurakratyčnymi labiryntami. Vynik — adčužeńnie ŭłady, apatyja vybarščykaŭ i zaniapad demakratyi. Takim čynam, pahłybleńnie eŭraintehracyi aznačaje admovu ad padstavovych pryncypaŭ demakratyi i volnaha rynku — taho padmurku, na jakim paŭstała sučasnaja Eŭropa. Stanoviačysia na šlach stvareńnia superdziaržavy, Eŭropa zdradžvaje sabie.
Budučynia — za volnaj asacyjacyjaj
Ale što ž źjaŭlajecca alternatyvaj eŭrafederacyi? Ci mahčyma pryvieści intaresy dvuch tuzinaŭ małych i vialikich krain da ahulnaha nazoŭnika? I ci mahčyma znajści załatuju siaredzinu pamiž pryvatnym i ahulnym? Francuski referendum zmušaje da pošukaŭ bolš efektyŭnych madelaŭ eŭrapiejskaha supracoŭnictva. Adnoj z takich madelaŭ bačycca kancepcyja volnaje asacyjacyi krain, kožnaja ź jakich zachoŭvaje svoj suverenitet, ale biare na siabie abaviazacielstvy prytrymlivacca ahulnych palityčnych i ekanamičnych pryncypaŭ. Hetkaja ideja hruntujecca na pryncypie “Eŭropy Ajčyn”, dzie ŭźniknieńnie novaje eŭrapiejskaje identyčnaści nie supiarečyć zachavańniu identyčnaściaŭ nacyjanalnych. Takaja struktura praduhledžvała b bolš hnutkija mechanizmy pryniaćcia rašeńniaŭ na padstavie dobraachvotnaści (madel Eŭrazony), a taksama roznyja alternatyŭnyja madeli siabroŭstva dla novych krain. Voś u hetkaj eŭraasacyjacyi i znojdzie budučyniu volnaja Biełaruś.
Biełaruś u Eŭropie Ajčyn
Pytańnie, ci treba Biełarusi intehravacca ŭ Eŭropu, nasamreč nie vymahaje dyskusii, bo maje stanoŭčy adkaz. Inšaja reč — šlachi biełaruska-eŭrapiejskaje intehracyi i mahčymaści jaje paskareńnia. U hetym sensie francuski referendum doryć biełarusam nadzieju na adnosna chutkaje viartańnie ŭ eŭrapiejski dom. Tak ci inakš, pry spryjalnym źbiehu palityčnych akaličnaściaŭ uvachodžańnie Biełarusi ŭ eŭrastruktury adbudziecca nie raniej jak praz vosiem-dziesiać hod. Całkam mahčyma, što Biełaruś jak novaja eŭrapiejskaja demakratyja budzie stajać poruč z Ukrainaj. Takim tandemam lahčej vieści pieramovy z eŭrastrukturami i zajaŭlać pra svaje intaresy. Vidavočna, što šancy Biełarusi i Ŭkrainy ŭvajści ŭ eŭrafederacyju ŭsialakaha typu byli b minimalnyja. Staraja Eŭropa aścierahałasia b značnych hieapalityčnych zruchaŭ praź vialikija pamiery Ŭkrainy. Z druhoha boku, bolš volnaja eŭraasacyjacyja daje Biełarusi šanc na ŭvachodžańnie ŭ supolny rynak, biaźvizavy režym z usimi krainami Eŭropy i ŭraŭnavańnie pravoŭ biełarusaŭ z pravami hramadzian inšych eŭrapiejskich krain — jakraz toje, što źjaŭlajecca najpilniejšaj nieabchodnaściu dla budučaha raźvićcia Biełarusi. Jašče bolej pavysić šancy na ŭvachodžańnie Biełarusi ŭ eŭrastruktury moža realizacyja madeli tak zvanaha “pryvilejavanaha partnerstva” (privilegierte Partnerschaft), jakaja prapanujecca niamieckimi kanservatarami dla Turcyi. Takaja madel palehčyła b zhodu Eŭraźviazu na biełaruskuju prysutnaść, a taksama vyzvaliła b Biełaruś ad nieabchodnaści rezkaha abmiežavańnia ŭłasnaha suverenitetu. Što ž da poŭnaje intehracyi Biełarusi ŭ Eŭraźviaz, to heta nie źjaŭlajecca biassprečna realnaj i metazhodnaj madellu i adnosicca, chutčej, da hipatetyčnych scenaroŭ. Takim čynam, raspracoŭka realnaje madeli eŭrapiejska-biełaruskaha supracoŭnictva — adna z hałoŭnych zadač biełaruskaje sacyjalna-palityčnaje dumki na bližejšaje dziesiacihodździe.
Ćviordaje francuskaje “non”
taryja bahatyja siabry EZ padazrajuć, što ich abjadajuć novyja biednyja svajaki. Tyja, naadvarot, ličać, što ich ekspluatujuć. Chiba moža i adno, i druhoje być praŭdaj? A moža, i adnych, i druhich doić mahutnaja kasta eŭračynoŭnikaŭ, admysłoŭcaŭ pieraraźmierkavańnia?
Što takoje “Eŭropa”? Transnacyjanalnaja karparacyja abo supolnaść nacyj, źviazanych supolnaj historyjaj i kulturaj? Ahulnaj relihijaj, miž inšym? Pytańnie, na jakoje daviadziecca davać kankretny adkaz nia tolki hramadzianam krain EZ, ale i tym biełarusam, jaki prahnuć “viartańnia ŭ Eŭropu”, ale nadzvyčaj ćmiana ŭjaŭlajuć, jakaja kankretna Eŭropa majecca na ŭvazie.
Viadoma, nia varta kryčać “Vive la France!”. Pry lubym vyniku referendumu hetaja kraina zastałasia b nadzvyčaj dalokaj ad Biełarusi. Adnak varta ctrymana padziakavać francuzam za chałodny duš, jaki vyliŭsia nia tolki na hałovy bruselskich čynoŭnikaŭ. Ciapier i našym nacyjanalistam-letucieńnikam daviadziecca revizavać svaje iluzii nakont “abjektyŭna-zakanamiernaha” pracesu źlićcia ŭsich eŭrapiejskich narodaŭ u adnu zvyšdziaržavu, miesca ŭ jakoj nibyta harantavanaje Biełarusi samoj chadoj historyi. Francuzy hałasavali suprać nas, suprać palakaŭ i ŭkraincaŭ. Jany nam nie daviarajuć i majuć na heta poŭnaje prava. U nas bolš niama padstaŭ padmanvać siabie, byccam zachodniaja palitkarektnaja vietlivaść tojesnaja pryznańniu paŭnavartasnaści našaj kultury. Svaju rodnaść z Eŭropaj my zmožam davieści, tolki ciažka pracujučy nad saboj.
Byłoha supracoŭnika kontrraźviedki KDB aryštavali za zdradu dziaržavie9
Kamientary