Prezentacyja knihi Artura Klinava

Son pra Horad

Čym jość Miensk? Kožny darosły miančuk moža raspavieści, dzie tut i što było. Źmianiłasia, zdajecca, usio, što mahło źmianicca. Ale ž u Miensku jano źmianiajecca nat i tady, kali j źmianiacca niby j niama čamu. Pra knihu Artura Klinava piša Siarhiej Chareŭski

Mastak, architektar, a ciapier i piśmieńnik Artur Klinaŭ prapanuje nam padarožža pa svaim Miensku. Pa tym horadzie, dzie jon naradziŭsia j pražyŭ usio žyćcio. Pa horadzie, jakoha bolš niama ŭ javie. Miensk Klinava — nia Dublin Džojsa ci, pahatoŭ, nie Stambuł Pamuka. Bo jon isnuje tolki ŭ soniečnych snach aŭtara…

Źnitavany z hetym horadam tysiačami pupavinaŭ kraj i sam nia moža siońnia vytłumačyć, čym Miensk nahetulki darahi jamu, kraju. Lubimy Miensk zastajecca ŭ snach, uspaminach i marach. Chiba možna vytłumačyć, čamu lubiš, kali nia błytać z mechaničnym «padabajecca»? Ci možna vytłumačyć lubaść da imia taho/čaho, chto/što tabie darahi/darahoje? Jak by jaho ni pramaŭlaŭ na roznyja łady, jano nie źmianiaje sutnaści, jakuju paznačaje. Luboŭju da Miensku i ahortvajecca hetaje niesupynnaje žadańnie Artura Klinava jaho viedać. Bo źviedaŭšy jaho, my adkazali b i na pytańnie, kim jość my sami.

Kałmatyja plamiony, źniknuŭšy dazvańnia, pakinuli nam bieźlič słovaŭ u našaj movie. Nazoŭ Miensku pachodzić ad taje račułki Mienki, na sutoku ź jakoju ručaja Dunaja (archietypovaje prasłavianskaje sakralnaje słova!) uźnik toj, pieršy horad. Siońnia nam pra jaho nahadvaje mahutnaje haradzišča la vioski Stročyca. «Mėnka» i ź siońniašniaje litoŭskaje movy pierakładajecca jak «druhasnaja», «maleńkaja», «niaznačnaja», što całkam adpaviadaje vyhladu j značeńniu hetaje račułki. U hetym razie semantyka nazovu Miensku stanovicca fatalnaju.

Kali kiravacca takoj schiemaj pachodžańnia nazvaŭ staražytnych haradoŭ, jak: Romuł zapačatkavaŭ Roma (Rym), Kij — Kijeŭ, tady Mianiesk zapačatkavaŭ Miensk. Romuła ŭzhadavała vaŭčyca, Kij łaviŭ źviaroŭ u barach. A naš Mianiesk žyŭ la vady i pastaviŭ młyn. I niesupynna kruciacca žaroncy, pieramołvajučy i čas i prastoru ŭ ništo. Pa‑nad suplotam žyłaŭ žyvoje i miortvaje vady. Nad Niamihaju. Niamiha, hetak ža sama jak i Miensk, lohka pierakładajecca z bałckich movaŭ i aznačaje «niaspańnie, biassońnica». Nie zasiejanaje dabrom hetaje miesca. Klinaŭ šukaje hłybinnych pieršavytokaŭ, i znachodzić ułasnyja adkazy, čamu z hetym miescam stałasia ŭsio hetak, a nia jnakš: «…Horad Sonca patrabavaŭ novaj žyćciovaj prastory. Pakul žyła Niamiha, jon nia byŭ adziny ŭ hetym horadzie. Niamiha — jaho daŭni kankurent dy supiernik. Pakul Jana była žyvaja, Jon nia moh pa‑sapraŭdnamu syści ŭ śviet sałodkich snoŭ, bo Jon — Soniečny Horad Mrojaŭ, a Jana była Biassońnica, Taja, jakaja nia śpić».

Napisańnie hetaje knihi prypała na vielmi składany čas žyćcia Artura Klinava. Zadumanaja jana była padčas žarściaŭ na zaśniežanaj Centralnaj płoščy ŭ sakaviku 2006 h.. Pakul kniha pisałasia, z hetaha śvietu zaŭčasna syšła jaho maci, a nieŭzabavie paśla taho i baćka. Jany paŭstajuć na staronkach knihi, jak viečnyja žychary Horadu Sonca. I hledziačy nazad, u minułaje stahodździe, aŭtar z peŭnaściu kaža: «Što ja dobra pamiataju ź dziacinstva, dyk heta toje, što my žyli ŭ ščaślivym hramadztvie».

Mo tamu akurat tyja staronki, što pryśviečanyja baćkam, napisanyja jasna i dakładna, jak samaja ščyraja epitafija… Ci jak spoviedź.

Architektar z adukacyi, Klinaŭ daje trapnyja j vymoŭnyja charaktarystyki architektury Horadu Sonca. Jon vydatna viedaje košt tych ci inšych ansamblaŭ i daje zrazumieć navat analfabetam, čamu varta vyšej trymać hałavu, idučy paŭz paradnyja bramy j kalanady. Bo idučy pa centry Miensku — idzieš niby na paradzie da samoha Ščaścia. «Kab dabracca da miažy Horadu Sonca, daviadziecca prajechać kilametraŭ dvaccać zabudovaju, što bolš‑mienš padobnaja ŭ lubym vialikim horadzie śvietu». Nie pašancavała budaŭnikam Miensku na miažy XX i XXI stahodździaŭ. Budavali, prajektavali, a ŭ vyniku — usio, jak niedaroblenaje. A voś u časy Krainy Ščaścia zadumaŭ byŭ Łanhbard Dom uradu ci Operu. I nie było prablemaŭ! Usie budoŭli zaniali tolki piać hadoŭ! Miensk staŭsia Horadam Sonca. I jon nikoli nia byŭ «šeraj myškaju». Ni histaryčna, ni architekturna. Prosta sama Biełaruś była šeraj plamaju ŭ šeraj zonie Pamiežža. Niedastupnaj zvonku j nieprydatnaj dla samaacenki. Bo była ŭ vializarnym cieni Bramaŭ Ščaścia vializarnaj krainy.

Krychu pryciahnutymi vyjšli kolki staronak historyi, vykładzienaj nadta sproščana j dydaktyčna. Ale jakija hieroi pierachodziać kalidorami, leśvicami dy kalanadami Horadu Sonca — Kiryko j Dali, Stalin i Li Charvi Osvald, Chruščoŭ i Kienedzi, vialikija kniazi Jahajła dy Žyhimont III, karali Karł CHII i Jan II Kazimier, imperatary Piotar i Pavał, abodva Pieršyja… Klinaŭ naŭmysna abraŭ u niekatorych miescach mentarska‑ekskursavodny ton. Bo hetuju knihu, što ŭžo pierakłali na niamieckuju, buduć pierakładać jašče. Zrešty, i ciapierašniaje pakaleńnie mienčukoŭ mała viedaje z taho, pra što napisaŭ Klinaŭ, aŭtar tekstaŭ i fotazdymkaŭ. Tamu hetyja ŭstaŭki nie parušajuć sensavaje cełasnaści apoviedu.

Hrafičnaja azdoba knihi, vokładka j zdymki — častka pradumanaj kancepcyi. Vydadzieny pazaletaś u Miensku vydaviectvam Łohvinava fotaalbom Artura Klinava «Horad SONca», byŭ pieršaj častkaj prajektu. Vizualnaj. Da jakoj niestavała adno «Małoj padarožnaj knižki pa Horadzie Sonca». Niečakana i dla aŭtara, i dla tych, chto čakaŭ hetaje knihi, tekst nabyŭ pačućciovuju ludzkuju hłybiniu j zažyŭ samadastatkovym žyćciom.

Biełarusy za pavajenny čas hetak i nia zdoleli asensavać ułasnuju haradzkuju prastoru. Siarod šmatlikich pseŭdafalklornych, pseŭdahistaryčnych, pseŭdamemuarnych siužetaŭ pra pseŭdaviosku biełaruskija litaratary, žyvučy ŭ haradach, nie kranali siužetaŭ samoha horadu. I tolki ŭ našym užo stahodździ, adčuvajučy hetuju pustatu, u pošukach samaści, aŭtary pačynajuć spakvala asensoŭvać realnaje svajo žyćcio. U hetym sensie kniha Klinava bližej za ŭsio staić da «Alboma siamiejnaha» Vincesia Mudrova. Jašče adna kniha pra minułaje stahodździe, napisanaja ŭ novych umovach novaje krainy.

«Małaja padarožnaja knižka pa Horadzie Sonca» — nie encyklapedyja ci, nasamreč, turystyčny daviednik. Nie. Heta ŭłasna mastacki tvor. Aŭtabijahrafičny raman.

«Ja spaznaŭ hety Son! Ja naradziŭsia ŭ Soniečnym Horadzie Mrojaŭ, dzie paŭstali dva Harady — Hramadztva Ščaścia, u jakoje vieryli, dy sam Horad… Utopija stała Realnaściu. Vostraŭ, jakoha niama, byŭ! Tamu jość dva śviedki: Horad Sonca — dy ja».

Hladzi jašče:
Prezentacyja knihi Klinava, fotarepartaž

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0