U svajoj apošniaj pracy prafiesar Styvien Chokinh śćviardžaje pra isnavańnie paralelnych suśvietaŭ, padobnych da našaha. Hetaja teoryja niabožčyka astrafizika dapamahaje vyrašyć vyviedzieny im ža kaśmičny paradoks i navodzić astranomaŭ na pošuk śviedčańniaŭ isnavańnia paralelnych suśvietaŭ, piša Ruskaja słužba Bi-bi-si.
Daśledavańnie było pieradadziena ŭ navukovaje vydańnie Journal of High-Energy Physics za dziesiać dzion da śmierci Chokinha.
Teoryja Chartł-Chokinha adchilała ŭnutranuju supiarečnaść teoryi Ejnštejna, u jakoj pastulavali, što naš Suśviet paŭstaŭ kala 14 miljardaŭ hadoŭ tamu, ale nie havaryłasia, jakim čynam heta adbyłosia.
Navukoŭcy źviarnulisia da kvantavaj miechaniki, kab rastłumačyć, jak Suśviet moh uźniknuć ź ničoha.
Hetaja teoryja vyrašyła adnu prablemu, ale stvaryła druhuju abo navat biaskoncuju kolkaść inšych.
Vybudoŭvajučy svaju teoryju, fiziki pryjšli da vysnovy, što Vialiki vybuch, chutčej za ŭsio, stvaryŭ nie adzin suśviet, a biaskoncuju ich kolkaść.
U adpaviednaści z teoryjaj Chartł-Chokinha niekatoryja z paralelnych suśvietaŭ padobnyja na naš: u ich isnujuć padobnyja na Ziamlu płaniety, hramadstvy, padobnyja na našy, i navat padobnyja z nami ludzi.
Inšyja suśviety mohuć być trochi inšymi — heta moža być płanieta, padobnaja na Ziamlu, jakaja zachavała papulacyju dynazaŭraŭ. Pa-treciaje, usio moža być zusim pa-inšamu: bieź Ziamli, mahčyma, navat biez zorak i hałaktyk, ź inšymi zakonami fiziki.
Moža być, heta hučyć jak fantastyka, ale ŭ adpaviednaści z matematyčnaj častkaj teoryi Chartł-Chokinha heta mahčyma.
Tut uźnikaje prablema, pakolki kali isnuje biaskoncaja kolkaść suśvietaŭ ź biaskoncymi varyjacyjami zakonaŭ fiziki, to teoryja nie moža spryjać razumieńniu taho, u jakim mienavita Suśviecie my znachodzimsia i jakija jaho asablivaści ŭ paraŭnańni ź inšymi.
Mienavita hety paradoks u svajoj apošniaj pracy sprabuje vyrašyć Chokinha sumiesna z prafiesaram Tomasam Chiertaham ź Levienskaha katalickaha ŭniviersiteta ŭ Bielhii.
«Ni Styvien, ni ja nie byli zadavolenyja takim stanoviščam spraŭ», — kaža Chiertah u hutarcy ź Bi-bi-si.
«Atrymlivajecca, što multysuśviet uźnik vypadkova, a bolš my amal ničoha skazać nie možam. My skazali adzin adnamu: «Mahčyma, z hetym pryjdziecca źmirycca». Ale zdavacca my nie chacieli», — raspaviadaje navukoviec.
Teoryja Chartł-Chokinha — vynik dvaccacihadovaj pracy dvuch navukoŭcaŭ. Paradoks u ramkach novaj teoryi vyrašajecca z dapamohaj matematyčnaha arsienała inšaj ekzatyčnaj teoryi — teoryi strun.
Hety padychod dazvoliŭ fizikam pa-inšamu zirnuć na navuku. A novaja acenka teoryi Chartł-Chokinha, jakaja źmiaščajecca ŭ pracy, adnaŭlaje paradak u multysuśviecie.
U adpaviednaści z teoryjaj Chokinha-Chiertaha paralelnyja suśviety isnujuć, ale zakony fiziki ŭ ich pavinny być takimi ž, jak u našym.
Heta značyć, što naš Suśviet typovy, a značyć, vysnovy, jakija my robim z nazirańniaŭ za im, prymianiajucca i da paralelnych śvietaŭ.
Usio heta moža zdacca mudrahielistym, ale hetyja idei buduć realnaj zapamohaj dla fizikaŭ, jakija imknucca raspracavać bolš poŭnuju teoryju ŭźniknieńnia Suśvietu, kaža prafiesar Chiertah.
«Zakony fiziki, jakija my praviarajem u našych łabaratoryjach, isnavali nie zaŭsiody. Jany vykryštalizavalisia paśla Vialikaha vybuchu, pa miery taho jak naš Suśviet pašyraŭsia i astyvaŭ. Toje, jakija mienavita zakony ŭźniknuć, u vialikaj stupieni zaležała ad fizičnych paramietraŭ Vialikaha vybuchu. Vyvučajučy ich, my spadziajemsia atrymać bolš hłybokaje razumieńnie taho, adkul biarucca našy teoryi pa fizicy, jak jany źjaŭlajucca i ci ŭnikalnyja jany», — kaža navukoviec.
Adna z chvalujučych vysnoŭ novaj teoryi ŭ tym, što, pa słovach Chiertaha, jana moža dapamahčy daśledčykam vyjavić ślady paralelnych Suśvietaŭ u našym. Heta možna zrabić, vyvučajučy mikrachvalevyja ślady Vialikaha vybuchu.
Ale niejkim čynam pieraskočyć z adnaho Suśvietu ŭ inšy naŭrad ci ŭdasca, udakładniaje navukoviec.
Ciapier čytajuć
Jak skłaŭsia los Jany Pačyckaj — dziaŭčyny, jakuju zatrymlivali razam z Kanavałavym i Kavalovym pa spravie ab terakcie ŭ mietro2
Kamientary