Puškin-mastak pravioŭ pierformans za biełaruskuju movu ŭ dzień naradžeńnia Puškina-paeta
U 220-ju hadavinu naradžeńnia rasiejskaha paeta Alaksandra Puškina jahony biełaruski ciozka mastak Aleś Puškin zładziŭ performans suprać dyskryminacyi biełaruskaj movy i rusifikacyi, piša «Radyjo Svaboda»
Pratestnaj placoŭkaj stała krama «Eŭraopt» u horadzie Krupki Mienskaj vobłaści, u jakoj 8 traŭnia ŭ Puškina adbyŭsia incydent na moŭnaj hlebie, tam jaho admovilisia absłuhoŭvać pa-biełarusku.
Mastak Aleś Puškin, jaki žyvie ŭ vioscy Bobr Krupskaha rajona, viadomy aktyŭnym adstojvańniem pravoŭ biełaruskamoŭnych.
Puškin časta źviartaje ŭvahu na dziejańni dziaržaŭnych słužboŭcaŭ, rabotnikaŭ pošty, kramaŭ, sielsavietu, ideolahaŭ, pravasłaŭnych śviataroŭ, jakija hrebujuć biełaruskaj movaj i kulturaj. U abaronu biełaruskaj movy jon nieadnarazova pisaŭ listy ŭładam, paśla jakich časam karali parušalnikaŭ. U traŭni chacieli pakarać jaho samoha za nastojlivaje patrabavańnie absłužyć pa-biełarusku.
6 červienia Aleś Puškin naładziŭ performans pierad kramaj sietki «Eŭraopt» u centry Krupak, dzie miesiac tamu ŭ jaho zdaryŭsia kanflikt na moŭnaj hlebie. Data była vybranaja nievypadkova: 6 červienia — dzień naradžeńnia rasiejskaha paeta Alaksandra Puškina.
Moŭny incydent u krupskim «Eŭraopcie»
«Usio zdaryłasia 8 traŭnia, — kaža Aleś Puškin pra incydent, jaki vyklikaŭ jahony pratest. — Nivodnaha nadpisu pa-biełarusku ŭ krupskim «Eŭraopcie» niama, dzie što lažyć — zdahadajsia. Zapytaŭsia ŭ supracoŭnicy pra šampińjony, taja pakazała. Idu dalej — baču, chłapiec u firmovaj vopratcy hetaj sietki. Dzie, kažu, kava raspuščalnaja, pakažycie paličku. I jaho paniesła: «Čio? Kakaja kakava? Da pošioł ty na…, normalno sprosi…» Naturalna, mianie začapiła: «Ničoha sabie, ty chto taki, čamu biaz bedžyka?» Na što byŭ pasłany jašče dalej, pačaŭ klikać administratarku, kab jaho vystaviła».
Niahledziačy na hradus napružanaści, kanflikt spačatku ŭdałosia ŭłahodzić — namieśnica dyrektara Maryna Zahrabalnaja vybačyłasia za niastrymanaść svajho supracoŭnika Paŭła Čyrkova. Jak kaža Aleś Puškin, ničoha pisać u knizie skarhaŭ tady jon nia staŭ, pajšoŭ zatarvacca dalej. I znoŭ natknuŭsia na taho samaha pracaŭnika.
«Jak byccam ničoha dahetul nie było, ja pacikaviŭsia: dzie ŭ vas kava raspuščalnaja? I znoŭ pačuŭ: «Ach, b…, ty jeŝie zdieś? Nu-ka pojdiem…» Paklikaŭ achoŭnika Vadzima Babkova. Vyvieli mianie pad videakamery i pačali pravakavać: «Movy zachotieł? Siejčas połučiš…» Pravakavali, kab ja razzłavaŭsia, pačaŭ machać rukami, jany mianie skrucili b i vyklikali milicyju. I zaraz byŭ by nie mastak Puškin, a chulihan, «kotoryj dierietsia s piersonałom, miešajet rabotať». Ja vytrymaŭ, tolki papiaredziŭ, što prablemy jany sabie zarabili surjoznyja».
Hetym razam Puškin pakinuŭ zapis u knizie skarhaŭ, znajšoŭ narešcie raspuščalnuju kavu, pamachaŭ čekam u videakameru i pajechaŭ dadomu ŭ Bobr.
Abvinavacili samoha Puškina
A ŭžo ŭviečary Alesia Puškina naviedaŭ učastkovy milicyjant Andrej Bielakoŭ: maŭlaŭ, pastupiła zajava na «ahresiŭnaha klijenta» z boku supracoŭnika «Eŭraopta» Paŭła Čyrkova.
Jašče praz tydzień načalnica adździełu idealohii Krupskaha rajvykankamu Alena Damaronak patelefanavała i zaprasiła Alesia Puškina na prafilaktyčnuju hutarku.
«Pavitaŭsia: cudoŭna vas viedaju. Heta vy zakryli nam tancy, heta vy nie chacieli davać biełaruskamoŭnyja padručniki majmu Mikołku, pakul nie pryhraziŭ, što sašturchnu pomnik Leninu. Sprava, kažu, navat nia ŭ tym. Vy voś mnie pa-rusku kličacie mianie. Ja nie razumieju. Skažycie pa-biełarusku, moža i pahadžusia. «U nas «dvujazyčije»», adkazvaje. Nu vy dajacie: chočacie, kab ja za niejkim licham da vas źjaviŭsia, i admaŭlajeciesia havaryć sa mnoj na adnoj movie? I adklučyŭsia. Paśla čaho jana napisała, što ja «kateharyčna admoviŭsia ad sustrečy».
Ale administracyjnaja sprava suprać Puškina praz paru dzion była zakrytaja.
«Dasyłajuć papierku: možna aznajomicca z vynikami pravierki. Pahladzieŭ, jak vyvučali videazapisy z kameraŭ, jak apytvali pradavačak, jak brali pakazańni z maich kryŭdzicielaŭ. I ŭsio stała na svaje miescy: «Ja — Rośsijanin (ź vialikaj litary), počiemu obiazan znať biełorusskij?» — pisaŭ u tłumačeńni Pavieł Čyrkoŭ. Prabačcie, čamu ŭ Biełarusi pracuje čałaviek, jaki nami hrebuje? Niaŭžo «Eŭraoptu» ŭsio roŭna? Heta stała apošniaj kroplaj!»
Što kažuć u kramie
U krupskim «Eŭraopcie» karespandenta Svabody zapeŭnili: pa vynikach incydentu praviedzienaje ŭnutranaje raśśledavańnie. Vyjaŭlena, što fakty niepravamiernych dziejańniaŭ supracoŭnikaŭ kramy — abraza dziaržaŭnaj movy, užyvańnie niecenzurnych vyrazaŭ, pravakacyja i h.d. — nie znajšli paćvierdžańnia.
«Pry naviedvańni kramy Alaksandar Mikałajevič źviarnuŭsia nakont raspuščalnaj kavy da pradaŭca Paŭła Čyrkova. U suviazi z tym, što pytańnie nie było pačutaje, jon paprasiŭ jaho paŭtaryć. Na žal, pakupnik pačaŭ prajaŭlać hrubaść i niepavahu da našaha supracoŭnika, chapaŭ jaho za pracoŭnuju kurtku… Što tyčycca znosinaŭ z pakupnikami, zhodna z artykułam 13 zakonu «Ab movach Respubliki Biełaruś» handlovaja arhanizacyja maje prava vykarystoŭvać adnu ź dziaržaŭnych movaŭ — biełaruskuju abo rasiejskuju», — patłumačyŭ Svabodzie aperacyjny dyrektar Uładlen Atroškin.
Adkaz prakuratury i rajvykankamu
Nie znajšła padstavaŭ dla chvalavańnia i prakuratura Krupskaha rajonu. Prakuror Dźmitry Makarevič na zapyt Alesia Puškina adkazaŭ, što dla pryniaćcia rašeńnia adnosna najaŭnaści ŭ dziejańniach supracoŭnikaŭ kramy «Eŭraopt» prykmietaŭ parušeńnia zakanadaŭstva ab movach jahonaja zajava nakiravanaja ŭ miascovy rajvykankam.
Tam, u svaju čarhu, adznačyli, što byli apytanyja pradaviec-kamplektoŭščyk Čyrkoŭ i achoŭnik Babkoŭ, jakija «nie paćvierdzili źnievažalnych adnosinaŭ ź ich boku da biełaruskaj movy i kultury». Z hetaha była zroblenaja vysnova, što padstavy dla pačatku administracyjnaha pracesu adsutničajuć.
«Ja dačakaŭsia adkazaŭ z «Eŭraoptu», prakuratury, rajvykankamu — usie stali na bok rasiejcaŭ, — kaža Aleś Puškin. — Što zastajecca rabić? U mianie svaja zbroja — palitra, pracy. Tamu vyrašyŭ 6 červienia, u dzień źjaŭleńnia na śviet vialikaha syna ruskaha narodu Alaksandra Puškina, zrabić performans. Zahadzia sakrety nie adkryvaŭ, kab dačasna nie neŭtralizavali. Naiŭna było spadziavacca, što doŭha la kramy prastaju: klasyfikujuć jak pikiet, vykličuć milicyju, zatrymajuć. Sam u pastarunak iści nie źbiraŭsia, chaj nosiać na rukach, kali im patrebna».
Rusyfikacyja «nabyła imklivyja tempy»
Aleś Puškin kaža, što kali paśla Viciebska ŭ 1997 hodzie viarnuŭsia na radzimu ŭ Bobr, moŭnaja sytuacyja ŭ miastečku była našmat lepšaja. Ale ad pačatku 2000-ch rusyfikacyja pačała nabyvać imklivyja tempy.
«Ja kali pryjechaŭ i paviesiŭ nad chataj bieł-čyrvona-bieły ściah, my ź Janačkaj (žonkaj — RS) raspačali kulturnaje žyćcio: ładzili Kupalle, Kalady, vystavy, — zhadvaje jon. — Kali naradzilisia dzietki, vadzili da lahapeda, psycholaha, tyja pierachodzili na biełaruskuju movu. A ŭ nulavych sytuacyja źmianiłasia: «Hovori normalno, da broś, čieho ty vyjo…». I na 2019-y mahu kanstatavać: ahresija prosta złaja. Vielmi pakazalnaja reč dla ŭschodu Biełarusi. Što budzie, kali takim ludziam paabiacać rasiejskija pašparty? Zialonyja čałaviečki, svaje daniecka-łuhanskija «Mataroły», jakija śviadoma pojduć za «vielikuju Rośsiju»».
Aleś Puškin — aŭtar i hałoŭny hieroj šerahu hučnych performansaŭ. Adzin z samych viadomych — «Padziaka prezydentu». 20 hadoŭ tamu jon vyvaliŭ tačku hnoju pierad prezydenckaj administracyjaj i prabiŭ viłami partret Alaksandra Łukašenki, u jakoha skončyŭsia kanstytucyjny termin na vyšejšaj pasadzie, ale novych vybaraŭ tak i nie adbyłosia.
Kamientary