«Karatkievič byŭ by praryvam i siońnia»

Jakija knižki najbolš zapatrabavanyja? Što siońnia bolš pradajecca ŭ Biełarusi? Na pytańni adkazvaje dyrektarka vydaviectva «Łohvinaŭ» Alaksandra Dyńko.

— Jakija knižki najbolš zapatrabavanyja? Što siońnia bolš pradajecca ŭ Biełarusi?

— Jak i ŭ luboj inšaj krainie, najlepš pradajucca padručniki, navučalnaja litaratura. Najmienš pradajecca mastackaja litaratura. Nie dumaju, što naš vydaviecki rynak maje niejkija vyraznyja asablivaści.

Najbolš nas adroźnivajuć dźvie rečy. Biełaruskija knihavydaŭcy isnujuć u mocnym presinhu rasijskaha rynku, bo 95% knih u kramach i na knižnych kirmašach — rasijskich vydaviectvaŭ. Tam bolšaść vydaviectvaŭ pracuje na samaakupnaści, u nas siarod pryvatnych vydaviectvaŭ, na žal, niama takoha. I nam ciažka pracavać u takoj situacyi, bo ŭ aŭtaraŭ jość takoje pačućcio, što «jak heta tak! maje hienijalnyja tvory nie vydajucca tysiačnymi nakładami…». Ale nasamreč na našym biełaruskamoŭnym rynku nakład — heta nie pakazčyk.

U nas knihavydaviectva nie stała biźniesam. Tamu raźličvać aŭtaram i spažyŭcam na toje, što litaratura budzie kaliści prynosić vialiki prybytak — nie varta. A žyć u hetym viečnym kompleksie, pad viečnym ciskam rasijskaha rynku dalej — niemahčyma.

Druhaja asablivaść — isnavańnie dziaržaŭnych i niedziaržaŭnych vydaviectvaŭ. Voś heta sapraŭdy kankurencyja. Tamu što dziaržaŭnyja vydaviectvy majuć padtrymku ad dziaržavy. Jany najčaściej vydajuć knihi, jakija źjaŭlajucca ideałahičnaj litaraturaj. Heta adnačasova padtrymlivaje ich ekanamična, a ź inšaha boku — mocna padryvaje ich tvorčyja pazicyi.

Dziaržaŭnyja vydaviectvy majuć lepšyja palihrafičnyja mahčymaści. U pryvatnych vydaviectvaŭ takich mahčymaściaŭ niama, ale jany majuć našmat bolšuju svabodu ŭ vybary aŭtaraŭ i temaŭ. Jany sami vyrašajuć, što im drukavać, jak im drukavać, jakimi nakładami. I hetaj svabodaj treba daražyć, i treba daražyć navat tymi mizernymi nakładami, jakija my majem.

Tak, Bacharevič vychodzić nakładam 300 asobnikaŭ, ale hetyja 300 asobnikaŭ jak pierliny, jany traplajuć dakładna ŭ tyja ruki, jakija treba. Tak, heta mała, ale heta jość, i nijakaje inšaje vydaviectva — ni rasijskaje, ni dziaržaŭnaje — hetaha nie zrobić.

— 300 asobnikaŭ Bachareviča — heta sapraŭdny nakład? Heta stolki ŭ jaho čytačoŭ? Ci, moža, kali b nie było takoha cisku rasijskaha rynku i kankurencyi z boku dziaržaŭnych vydaviectvaŭ, Bacharevič moh by pradavacca tysiačnymi tyražami?

— Luby pradukt, a kniha — heta tavar, patrabuje rekłamy, patrabuje raskrutki. A Bacharevič vychodzić nakładam u 300 asobnikaŭ, tamu što stolki hrošaj na dadzieny momant možna ŭ jaho ŭkłaści.

U našym vydaviectvie niadaŭna vyjšła kniha «Naša strava» nakładam 1000 asobnikaŭ. Jany razyšlisia za try miesiacy, heta sapraŭdy kamiercyjny pośpiech: biezumoŭna, my budziem jaje dadrukoŭvać.

Našaja litaratura doŭhi čas raźvivałasia jak litaratura vielmi tradycyjnaja, kansiervatyŭnaja. I, z adnaho boku, jana spačatku absłuhoŭvała niejkija ideałahičnyja patreby savieckaj dziaržavy, ź inšaha — u nas ciapier vyrazny padzieł pamiž litaratarami, jakija za ciapierašni dziaržaŭny ład i suprać ciapierašniaha dziaržaŭnaha ładu. Prastora dla tvorčaści ŭ hetym nasamreč nie takaja vialikaja — ludzi albo sychodziać u luboŭnuju liryku, u hłybini siabie, u intymnaść… i ŭ ich nie chapaje siłaŭ i mahčymaściaŭ, kab analizavać toje, što adbyvajecca vakoł, jak raźvivajecca biełaruski śviet pa‑za ideałahičnymi płyniami.

— Mahčyma, tut taksama moŭnaje pytańnie? Kali biełaruskamoŭnuju knižku pierakłaści na rasiejskuju movu, moža, jaje adrazu stanuć lepš kuplać i jaje pračytaje bolš ludziej?

— Kaniečnie, kali bolšaść čytaje pa‑rasiejsku, jany kupiać rasiejskuju knihu. Napeŭna, rasijskija knihi lahčej čytać, heta cikaviejšyja detektyvy. U nas sapraŭdy navat niama takoj tradycyi. Ci možam my ŭzhadać navat 50‑hadovaj daŭniny, 30‑hadovaj daŭniny jakuju‑niebudź litaraturu, jakuju b my mahli čytać prosta ŭ volny čas? Napeŭna, aproč Karatkieviča ničoha ŭ hałavu i nie pryjdzie.

Tamu heta jašče i pytańnie tradycyi: našaja litaratura nie raźvivałasia jak litaratura dla zabavy. Našaja litaratura raźvivałasia jak litaratura dla samaśviadomaści, dla taho ,kab čałavieka navučyć jak žyć, a nie dla taho, kab jamu hetaje žyćcio palehčyć.

Dziciačyja knihi, jakija ŭ nas vydajucca, jany nijak nie mohuć kankuravać z rasiejskamoŭnymi. Tamu što jany sapraŭdy niecikavyja, jany bolš pavučalnyja, niahiehłyja ŭ płanie movy, siužetu… Napeŭna, u nas zanadta surjoznaje staŭleńnie da žyćcia.

— A vy jak vydaviectva zamaŭlajecie aŭtaram peŭnuju litaraturu? Naprykład, kažacie, kab napisali detektyŭ albo kazki?

— My starajemsia heta rabić. Prykład dobraha lohkaha čytva — heta apošni raman Natałki Babinaj «Rybin horad». Jon sapraŭdy karystaŭsia papularnaściu, čytačy jaho dahetul pytajucca, jon jość u prodažy. Zdajecca, heta toje, što čytali roznyja ludzi, navat tyja, jakija stała nie čytajuć pa‑biełarusku.

— Čamu ŭ nas dziciačaja litaratura taksama nie vytrymlivaje kankurencyju z rasijskaj?

— Dziciačuju litaraturu vydavać vielmi doraha. Popyt na biełaruskamoŭnuju dziciačuju litaraturu nievialiki. Mienavita z‑za taho, što hetaja kniha musić być vielmi pryhožaja, jana patrabuje vialikich vydatkaŭ na palihrafiju, na jaje padrychtoŭku — na ilustracyi, jana musić być kalarovaja, pryvabnaja. Časta niezaležnym vydaŭcam nie pad siłu zrabić takuju knihu.

— Dyk čamu biełarusy pracujuć na rasijski rynak i nie pracujuć na biełaruski? Čamu tak skłałasia? Tut navat nie tolki pra «litaraturnych raboŭ» možna kazać. Biełaruskija piśmieńniki, jakija pišuć masavuju litaraturu, časta viadomyja ŭ Rasii, atrymoŭvajuć tam premii, ich tam viedajuć. I ŭ toj ža čas u Biełarusi jany zastajucca niezapatrabavanymi i nieviadomymi.

— Fakt našaha vydavieckaha rynku taki, što ŭsio napisanaje pa‑rasiejsku, navat kali jano napisana biełaruskim aŭtaram, aŭtamatyčna dałučajecca da rasijskaha knižnaha rynku. Tym, chto piša pa‑rasiejsku, ciažka siabie pazicyjanavać jak biełaruskich litarataraŭ.

— Za čyje hrošy vy drukujecie aŭtaraŭ — za ich ułasnyja albo za hrošy vydaviectva?

— Vialikaja častka aŭtaraŭ sapraŭdy drukujucca za svaje hrošy. Kali my bačym, što kniha budzie sapraŭdy pradavacca i pryniasie nam prybytak, to my ŭkładajem i svaje hrošy.

— A dla aŭtara nie soramna drukavacca za svaje hrošy?

— Nie, heta realnaść našaha vydavieckaha biźniesu. U nas tolki apošnija hady dva źjavilisia vydaviectvy, zdolnyja ŭkłaści svaje hrošy ŭ knihu. Zvyčajna aŭtary, navat samyja hienijalnyja, drukavalisia za svaje hrošy. Tamu kazać pra toje, što heta soramna… Nu, heta tak jość, nie varta heta aceńvać.

— Heta sprava samoha aŭtara — siabie raśpijaryć i pradać svaju knihu, albo heta sprava vydaviectva?

— Aŭtary vielmi časta skardziacca, što knihi kiepska raspaŭsiudžvajucca, nie dachodziać da čytača, što jany lažać na składach. Heta sapraŭdy tak jość. U nas jość dziaržaŭnaja manapolija na raspaŭsiud. «Biełkniha» zaklučaje damovu z tym ci inšym vydaviectvam, i pavodle hetaj damovy my majem prava raspaŭsiudžvać knihi ŭ tych kniharniach, jakija naležać da hetaj sietki. I heta, biezumoŭna, abmiažoŭvaje raspaŭsiud knih. Tamu što faktyčna heta zaležyć ad tavaraznaŭcy toj kniharni, jaki knihu biare.

A prapanova nasamreč vielizarnaja. I, kaniečnie, jany lepš voźmuć kulinarnuju knihu rasijskaha vydaviectva, jakaja pryhožaja, dobra aformlenaja i, moža być, tannaja, bo jany viedajuć, što jany jaje pradaduć i za heta buduć hrošy — čym jany voźmuć knihu nieviadomaha biełaruskaha paeta, i jana budzie lažać u ich doŭhija hady. U ich jość arhumientavany strach pierad hetym. Heta pytańnie ekanamičnaj vyhady.

Ź inšaha boku, hetaja sietka maje resurs abmiažoŭvać prodaž niepažadanaj litaratury ŭ dziaržaŭnych kramach. Tamu kožnaje vydaviectva imkniecca stvaryć svaju niezaležnuju sietku raspaŭsiudu. My vielmi časta vyjazdžajem na prezientacyju ŭ rehijony, heta adbyvajecca prykładna dva razy na miesiac. Faktyčna — kab aktyvizavać niejkaje kulturnaje žyćcio ŭ rehijonach. Tamu što, na žal, tam knižnaja krama nie jość centram žyćcia.

Paradoks našaha vydavieckaha rynku ŭ tym, što, naprykład, Andrej Chadanovič, čyje knihi stabilna pradajucca vielmi dobra — na prezientacyjach, u minskich kniharniach, praź niezaležnych raspaŭsiudnikaŭ... tym nie mienš u dziaržaŭnaj kniharni ŭ Horadni jaho pieršyja knihi stajać i nie raspaŭsiudžvajucca hadami. Čamu heta tak adbyvajecca? Heta sapraŭdy dziŭna…

— Moža, tudy zachodziać inšyja ludzi?

— Mahčyma, i sapraŭdy tak.

Siońnia sučasny aŭtar nie moža być tolki piśmieńnikam. Jon pavinien być asobaj, jaki pryciahvaje da siabie ŭvahu. Hetamu spryjajuć i intervju, i prezientacyi… Toj ža Andrej Chadanovič i Ŭładzimir Arłoŭ bolšuju častku svaich knih pieradajuć z ruk u ruki. Jany bačać svajho čytača naŭprost — tvar u tvar. Taksama hetamu ŭ vialikaj stupieni spryjajuć błohi, jakija viaduć litaratary. ŽŽ — heta taksama sposab raspaŭsiudu litaratury. Tamu što aŭtar tam užo piša, jaho ŭžo čytajuć. Heta takaja sama forma isnavańnia tekstu, jak i drukavanaja kniha.

— Jak vy acharaktaryzujecie padbor siońniašniaj školnaj litaratury?

— Tut ciažka skazać štości dobraje. Ja jak maci mahu skazać, što navat z pačatkovaj škoły toje, što jość u našych knihach dla čytańnia, ciažka prykłaści da žyćcia, a pa‑druhoje — heta prosta niecikava.

— Kali b siońnia ŭpieršyniu vyjšaŭ «Čorny zamak» Karatkieviča, jon staŭ by takim ža papularnym i pradavanym?

— Karatkievič pradajecca i dahetul. I kali b jana vyjšła ŭpieršyniu — heta, biezumoŭna, byŭ by praryŭ u vydavieckim rynku.

— Jakija knižki ŭ vašym vydaviectvie pradajucca lepš za ŭsio?

— Najlepš pradajecca histaryčnaja litaratura. Heta mohuć być histaryčnyja esei Ŭładzimira Arłova — heta adzin z najbolš pradavanych aŭtaraŭ, usio, što źviazanaje ź biełaruskaj historyjaj, suśvietnaj historyjaj. Dobra pradajecca fiłasofija.

— Ci pradajecca paezija?

— Jak ni dziŭna, paezija pradajecca vielmi dobra. Sam fakt isnavańnia ŭ našaj litaraturnaj prastory takoj postaci, jak Andrej Chadanovič, šmat pra što kaža — heta takaja šoŭ‑fihura. Jaho čytajuć ludzi roznych uzrostaŭ, roznaj adukacyi, roznych žyćciovych pierakanańniaŭ.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0