U Niamieččynie pamior były achoŭnik nacysckaha kancłahiera Jozef Šutc, jaki atrymaŭ turemny termin u rekordnym uzroście: jamu było 102 hady, a prysud jamu byŭ vyniesieny ŭ minułym hodzie. U turmu Šutc, zrešty, tak i nie trapiŭ — čakaŭ razhladu apielacyi, piša Bi-bi-si.
Sam Šutc da kanca admaŭlaŭ, što byŭ esesaŭcam i achoŭnikam łahiera.
Tym nie mienš, u minułym červieni sud prysudziŭ jaho da piaci hadoŭ turmy, paličyŭšy dakazanym, što jon u 1942-1945 hadach słužyŭ achoŭnikam łahiera Zaksienchaŭzien pad Bierlinam i dapamahaŭ u zabojstvie troch z pałovaj tysiač čałaviek.
Šutc padaŭ apielacyju ŭ Fiederalny sud Hiermanii.
U hady Druhoj suśvietnaj vajny nacysty adpravili ŭ Zaksienchaŭzien bolš za 200 tysiač čałaviek — palityčnych źniavolenych, savieckich vajennapałonnych, habrejaŭ, cyhan.
Dziasiatki tysiač ź ich zahinuli. Chtości pamior ad hoładu i niepasilnaj pracy, kahości zabili padčas miedycynskich ekśpierymientaŭ, kahości ŭ hazavych kamierach abo prosta zastrelili.
Imia i data naradžeńnia Šutca byli znojdzienyja ŭ dakumientach SS, ale jon usio roŭna śćviardžaŭ, što nie byŭ esesaŭcam i nie słužyŭ u achovie łahiera, a pracavaŭ padčas vajny na fiermie.
«Ja nie viedaju, čamu ja siadžu tut, na łavie padsudnych. Ja nie mieŭ da ŭsiaho hetaha nijakaha dačynieńnia», — zajaviŭ Šutc u sudzie.
Sud, adnak, pryjšoŭ da vysnovy, što Šutc usio ž słužyŭ u kancłahiery i śviadoma i dobraachvotna ŭdzielničaŭ u masavym źniščeńni ludziej.
Hiermanija aktyvizavała pošuk nacysckich złačyncaŭ paśla hučnaj spravy Ivana (Džona) Dziemjaniuka, jaki byŭ ekstradavany ŭ Hiermaniju z ZŠA i ŭ 2011 hodzie asudžany na piać hadoŭ turmy jak były achoŭnik kancłahieraŭ Sabibor i Fłosienbiurh i saŭdzielnik masavaha zabojstva źniavolenych.
Dziemjaniuk, jakomu na momant prysudu byŭ 91 hod, taksama nie trapiŭ u turmu, bo taksama padaŭ apielacyju i pamior u domie sastarełych da taho, jak pa joj było pryniataje rašeńnie, u 2012 hodzie.
Praz čatyry hady paśla suda nad Dziemjaniukom da čatyroch hadoŭ turmy byŭ asudžany «buchhałtar Aŭšvica» Oskar Hreninh. Jon taksama dziakujučy apielacyi tak i nie adpraviŭsia za kraty da samaj śmierci ŭ 2018 hodzie.
U śniežni da dvuch hadoŭ turmy z adterminoŭkaj była asudžanaja pieršaja za dziasiatki hadoŭ žančyna, abvinavačanaja ŭ saŭdziele ŭ nacysckich złačynstvach, 97-hadovaja Irmhard Furchnier, jakaja słužyła sakratarkaj kamiendanta kancłahiera Štuttchof pad Dancyham (ciapier polski Hdańsk).
Kamientary
27.04.2023
Pra sakratarku byŭ adźniaty film, na sapraŭdnych padziejach, jak śćviardžałasia. Ja jaho prahledzieŭ, i kali tam sapraŭdy pakazanyja realnyja padziei, dyk ja sumniajusia, što prysud spraviadlivy, a sam sud mieŭ abasnovu.