* * *
Z Alaksandram Łukašenkam (staršyniom saŭhasu) i Zianonam Paźniakom (navukoŭcam) ja paznajomiŭsia ŭ rozny čas, ale ŭ adnym miescy: na studyi telebačańnia. Z Paźniakom - na prahramie pra zachavańnie staroha Miensku (pry budaŭnictvie metro), z Łukašenkam - na prahramie pra vyniki Čarnobylu.
Miarkuju, mienavita na telebačańni paznajomilisia my nia stolki tamu, što ja tam pracavaŭ, kolki praz toje, što Paźniak i Łukašenka ŭžo tady byli publičnymi asobami - i šukali publičnaści.
U prahramie z udziełam Paźniaka brali ŭdzieł ludzi kazionnyja (z harvykankamu, Saŭminu), jakija, jak ni namahaŭsia ja vypravić sytuacyju, Paźniaku amal ničoha nie dali skazać. I jon, adsunuŭšy mikrafon, zamaŭčaŭ demanstratyŭna…
U prahramie z udziełam Łukašenki taksama brali ŭdzieł kazionnyja ludzi (z Saŭminu, z Akademii navuk), jakim, jak ni namahaŭsia ja vypravić sytuacyju, Łukašenka amal ničoha nia daŭ skazać. Zachapiŭšy mikrafon, jon havaryŭ i havaryŭ niesupynna…
Paśla prahramy pra vyniki Čarnobylu staršynia Dziaržteleradyjo Hienadź Buraŭkin skazaŭ mnie: "Hladzi, kab hetaha (nienarmatyŭnaja leksyka) ani ŭ jakaj prahramie bolej nie było, jon usio telebačańnie zamudazvonić…"
Niejak ja napomniŭ pra toje Buraŭkinu - jon zapiarečyŭ: "Niešta ty błytaješ, nie kazaŭ ja takoha".
Mahčyma, błytaju: nia jon kazaŭ… Ale ž niechta kazaŭ… I nie mahu ŭspomnić: chto heta ŭžo tady byŭ taki pradbačlivy?
* * *
Krymskija škoły pieravodziacca na ŭkrainskuju movu. Pra heta - pa ŭsich rasiejskich infarmacyjnych kanałach, i paralelna z hetym - pra Sievastopal, Krym i valuntarysta Chruščova…
Chruščoŭ pracavaŭ va Ŭkrainie ŭ Juzaŭcy (Daniecku), Charkavie, Kijevie… U Kijevie ja spytaŭsia ŭ funkcyjanera ź viedamstva kultury, jaki za manumentalnaje mastactva adkazvaŭ: "Čamu pomnik Mikitu Siarhiejeviču ni ŭ adnym z ukrainskich haradoŭ nie staić?.." Toj ździviŭsia: "A za što? Jon ža maskal, kamuniaka…"
Takaja vo chachlackaja niaŭdziačnaść… Rasieja kolki vojnaŭ za Krym pravajavała, naśmierć z turkami biłasia, a Chruščoŭ padpisaŭ papieru - i kali łaska: voś vam, druzi, Krym. Dałučaju…
Da Biełarusi, miž inšym, taksama što-kolviečy mahło dałučycca. Pavodle bajek, jakija čuŭ ja ŭ Maskvie, Stalin naprykancy vajny mieŭ namier dałučyć Kionihsberh da BSSR, kab paźbiehnuć pamiežnaj piarervy ŭ kamunikacyjach - i naahuł z ekanamičnaj metazhodnaści. Ale ŭ takim razie treba było pakidać za Biełaruśsiu i Biełastoččynu. Tamu ŭmiašaŭsia ŭ stalinskija namiery palak Rakasoŭski, jaki ŭhavaryŭ pajści razam ź im da Stalina maršała Žukava: "Po našiemu mnieniju, tovariŝ Stalin, ziemla Pruśsii, politaja krov́ju russkich sołdat, dołžna byť tolko russkoj ziemlej - i nikakoj druhoj".
Takaja vo pšeckaja skvapnaść…
Kali ŭjavić (kab palakam motašna stała), što Rakasoŭski Stalina ź biełarusami nie abduryŭ i Biełaruś - marskaja dziaržava, ci paŭstaŭ by siońnia ŭ Miensku pomnik pravadyru? Nu choć by tam, dzie jon niekali ŭžo stajaŭ, - na Kastryčnickaj płoščy (kolišniaj płoščy imia Stalina) - zadam da Pałacu Respubliki i pieradam da rezydencyi Łukašenki…
Adnym z aŭtaraŭ pomnika (kolišniaha) tavaryšu Stalinu byŭ skulptar Zair Azhur. Niejak u majsterni jahonaj, zabitaj Leninami, Stalinami i mienš bujnymi pravadyrami, krytyk Ryhor Biarozkin, jaki paadpačyvaŭ u stalinskich lahierach i da vajny, i paśla jaje, na Azhura, što nazyvajecca, najechaŭ. Jakraz za toje, što toj rabiŭ stalinski pomnik. "Kiń ty, Hryša, - admachvaŭsia Azhur. - Stalina inšyja rabili, ja tolki huziki na im lapiŭ".
Takaja vo žydoŭskaja chitraść…
"Stalinski huzik!" - nazyvaŭ niejki čas Ryhor Sałamonavič Zaira Isakaviča.
Bajku ž pra toje, čamu i jak z maskalskaha Krym chachlackim staŭ, pačuŭ ja ad ukrainskaha litaratara, jakoha časova (i vyklučna za vysokamastackija zasłuhi, jak raniej jano i ŭ nas byvała) zapisali ŭ dyplamaty. I davodziŭ jon mnie ŭ Varšavie, što maskali naŭmysna (dziela hłybinnaj histaryčnaj kanśpiracyi) brešuć i brešuć, nibyta Krym byŭ dałučany da Ŭkrainy praz durnotu Chruščova, praź niejkija chachlackija jahonyja (jakich być nie mahło!) sympatyi i suviazi, i što naahuł padaravana była Krymskaja paŭvyspa ŭ imia braterstva savieckich narodaŭ ledźvie nie pa pjancy. A nasamreč, u čym dasiul, maŭlaŭ, maskalam soramna pryznacca, Krym byŭ zakładzieny pad kaštoŭnyja savieckija papiery, jakija tolki pad hetuju harantyju na Zachadzie, najpierš u Amerycy, i kuplalisia. U 1960 h. nastaŭ čas abmieńvać papiery na realnyja hrošy dy jašče płacić pracenty. Ni pieršaje, ni druhoje, zrazumieła, navat nia miełasia na ŭvazie, kali papiery vypuskalisia. Ale pazyka jość pazyka, a pad joju - Krym. Voś tady i prydumali pieradać paŭvyspu Ŭkrainie, na ŭsialaki vypadak. Kali abydziecca dyk abydziecca, a kali nie, dyk Ukraina - samastojnaja dziaržava z pradstaŭnictvam u AAN, i jana vam ničoha nia vinna.
Takoje vo jano ŭsio, razam uziataje…
Z adnaho boku - aby-što. Z druhoha boku, historyja nia toje, što było, a toje, što pra heta nabajana, napisana, źleplena… Stalinski huzik.
Pratasievič znoŭ ženicca — ciapier z tarołaham Nastaśsiaj, jakaja pracavała ŭ elitnym miedcentry «Miersi»40
Kamientary