10 filmaŭ pra Druhuju suśvietnuju vajnu, jakija aśviatlajuć padziei z roznych bakoŭ
Druhaja suśvietnaja vajna pakazana na ekranie ŭ sotniach filmaŭ — ad epičnych bajavych stužak da dram vajennapałonnych i trahiedyj u kancłahierach.
Niekatoryja filmy pakazvajuć hetuju vajnu nie ŭ tradycyjnym sensie, ale nadzvyčaj praniźliva pieradajuć asabistyja historyi i pohlad režysioraŭ na padziei. U materyjale Vogue Ukraine raspaviadaje pra 10 filmaŭ pra Druhuju suśvietnuju vajnu, jakija aśviatlajuć historyju z roznych bakoŭ.
«Śpis Šyndlera», 1993
Šedeŭr Styviena Śpiłbierha «Śpis Šyndlera» — adzin z najbolš kranalnych vajennych filmaŭ u historyi kino. Hetaja stužka raskazvaje pra vielmi śpiecyfičnuju historyju Druhoj suśvietnaj vajny. Jana abychodzić pali bitvaŭ, zamiest hetaha apisvaje baraćbu adnaho čałavieka za vyratavańnie polskich jaŭrejaŭ ad kancłahieraŭ.

Lijam Nisan hraje Oskara Šyndlera, uładalnika fabryki, jaki podkupami ŭhavorvaje nacysckich lidaraŭ nie adpraŭlać svaich rabotnikaŭ u łahiery śmierci i takim čynam ratuje bolš za 1100 žyćciaŭ.
«Anhlijski pacyjent», 1996
Vajenny čas redka pakazvajuć tak atmaśfierna, jak u dramie Entani Minhieły. U hetym ekranizavanym pavodle ramana Majkła Andatže luboŭnym epasie Rejf Fajns hraje nieviadomaha «anhlijskaha pacyjenta», abharełaha da niepaznavalnaści čałavieka, jaki raskazvaje svaju historyju maładoj miedsiastry.
Film atrymaŭ stanoŭčyja vodhuki jak ad hledačoŭ, tak i ad krytykaŭ, — byŭ naminavany 12 razoŭ na 69‑j cyrymonii ŭručeńnia premii «Oskar» i atrymaŭ dzieviać uznaharod.
«Vyratavać radavoha Rajana», 1998

Jašče adna vajennaja drama Styviena Śpiłbierha. Hety sapraŭdy epičny film raskazvaje historyju kapitana Džona Milera, jaki padčas Narmandskaj apieracyi z atradam z vaśmi čałaviek pavinien byŭ adpravicca ŭ tył voraha na pošuki radavoha Džejmsa Rajana.
Pavodle niekatorych danych, karcina zasnavanaja na realnych padziejach, što adbylisia z bratami Niłand paśla ŭviadzieńnia ŭ armii ZŠA palityki apošniaha vyžyłaha, jakaja praduhledžvała słužbu členaŭ adnoj siamji ŭ roznych vajskovych padraździaleńniach i, u pryvatnaści, adklikańnie z frontu ŭ vypadku hibieli inšych rodnych.
Epičnaści filmu, akramia vidoviščnych śpiecefiektaŭ i dekaracyj, dadaje padrychtoŭka i postpradakšn. Usie hałoŭnyja akciory abaviazkova prachodzili armiejskija treniroŭki na praciahu niekalkich dzion.
Vialikaja kolkaść fizičnych nahruzak pazbaviła patreby vykarystoŭvać śpiecyjalny hrym, bo akciory i tak mieli źniasileny vyhlad.
Padčas zdymkaŭ Śpiłbierh pakazvaŭ źniaty materyjał vieteranam vysadki ŭ Narmandyi, kab damahčysia najbolš dakładnaha adlustravańnia padziej. U mnohim mienavita ich kansultacyi dapamahli filmu stać vielmi praŭdapadobnym navat u detalach. Naprykład, ahłušanaja vybuchami ryba, vykinutaja na plaž «Amacha», — padkazka ŭdzielnikaŭ desantu.
«Pijanist», 2002
Zasnavany na ŭspaminach Uładzisłava Špilmana, jaki pieražyŭ Chałakost u Varšavie, hety film pakazvaje stan polskich jaŭrejaŭ, kali nacysty ŭvarvalisia ŭ ich krainu.

Historyi Chałakostu zaŭsiody žudasnyja, i «Pijanist» — adzin z tych filmaŭ, jakim udałosia ŭłavić i pieradać atmaśfieru hetych trahičnych padziej. Edryjen Broŭdzi, jaki syhraŭ Špilmana, u svajoj roli vyhladaje nadzvyčaj praŭdapadobna, ščyra i samaaddana. Paćviardžeńnie tamu — premija «Oskar» za najlepšuju mužčynskuju rolu.
«Biassłaŭnyja vyradki», 2009
Ź filmam «Biassłaŭnyja vyradki» Kviencin Tarancina zamachnuŭsia na niedatykalnuju historyju i interpretavaŭ padziei Druhoj suśvietnaj tak, jak nichto b nie zmoh, pradstaviŭšy svajo bačańnie taho, jak pavinna była b skončycca vajna. U centry siužetu — hrupa jaŭrejskich amierykanskich sałdat, jakija pavinny zabić nacysckich lidaraŭ.

«Biassłaŭnyja vyradki» — jaskravaje adlustravańnie akupavanaj nacystami Francyi, jakaja słužyć idealnym pałatnom dla hrafičnaha hvałtu Tarancina. Akramia ŭsiaho inšaha, film zapomnicca vydatnaj hulnioj aŭstra-niamieckaha akciora Krystafa Valca ŭ roli nacysckaha aficera SS i absalutnaj nieardynarnaściu piersanaža Breda Pita — lejtenanta Alda Rejna.
«Lutaść», 2014
Heta drama časoŭ Druhoj suśvietnaj vajny apaviadaje pra hrupu ź piaci tankistaŭ, jakija zadziejničanyja ŭ niebiaśpiečnaj apieracyi — misii pa zryvie nacysckaha nastupu. Devid Ejer — režysior, apantany jak krajnim hvałtam, tak i suviaziami braterstva, i jaho «Lutaść» ujaŭlaje saboj najmahutniejšy sintez hetych dźviuch straściej.
Hałoŭnyja akciory filma — Bred Pit, Łohan Lerman, Majkł Pieńja, Džon Bierntał i Šaja Łabaf — biez namahańniaŭ uznaŭlajuć ahulnuju historyju, u toj čas jak hvałt va ŭsich kolerach demanstruje šok i trapiatańnie vajny.
Pachmurnaje i žorstkaje adlustravańnie bajoŭ (i kłaŭstrafobnaja intensiŭnaść znachodžańnia ŭnutry tanka padčas ich) zrabili «Lutaść» absalutna ŭnikalnym filmam pra vajnu na momant jaho vychadu.
«Niaskorany», 2014
Film «Niaskorany» nie adbyŭsia b biez hieroja, jaki pieražyŭ vyprabavańni, što vypali jamu padčas Druhoj suśvietnaj vajny.

Centram svajoj druhoj režysiorskaj pracy Andželina Džoli zrabiła historyju Łui Zampieryni — alimpijskaha čempijona, jaki padčas vajny staŭ kamandziram bambardziroŭščyka i paciarpieŭ katastrofu ŭ Cichim akijanie, trapiŭ u pałon da japoncaŭ i cudam vyžyŭ.
Devizam filma stała fraza «Kali vytrymaješ — ty pieramožaš» — praŭdzivyja słovy dla ŭsiaho śvietu, jakija nikoli nie hublajuć svajoj aktualnaści.
«Ź mierkavańniaŭ sumleńnia», 2016
Bijahrafičnaja vajennaja drama, jakuju źniaŭ Meł Hibsan, zasnavanaja na dakumientalnym filmie 2004 hoda The Conscientious Objector.

U centry siužetu filma historyja vajennaha miedyka Desmanda Dosa, chryścijanina-advientysta siomaha dnia, jaki admoviŭsia nasić abo vykarystoŭvać zbroju luboha vidu. Dos staŭ pieršym «admoŭščykam ad vajennaj słužby pa mierkavańniach sumleńnia», jakoha adznačyli Miedalom Pašany za słužbu padčas bitvy za Akinavu.
Unikalnaja i kranalnaja historyja pra advahu i maral, jakaja, biezumoŭna, zasłuhoŭvaje ŭvahi.
«Dziunkierk», 2017
Adna z samych vidoviščnych karcin Krystafiera Nołana — «Dziunkierk» — heta praca biezkampramisnaj surjoznaści, jakaja razhortvajecca vielmi imkliva, uzdymaje składanyja pytańni i vyklikaje muraški pa ciele na praciahu ŭsiaho filma.
Apovied Nołana pra evakuacyju ź Dziunkierka — uražalnaja stužka, jakaja adrazu paśla vychadu ŭvajšła ŭ panteon vialikich vajennych filmaŭ.
«Trusik Džodža», 2019

Adnoj z samych niezvyčajnych karcin u śpisie stała «Trusik Džodža» Tajka Vajcici — satyryčnaja historyja, jakaja pakazvaje vajenny čas vačyma 10‑hadovaha chłopčyka Jochanesa (jon ža Džodža).
Jochanes — člen «Hitleriuhienda», jaki daviedvajecca, što jaho maci (Skarlet Jochansan) chavaje doma jaŭrejskuju dziaŭčynku (Tamasin Makienzi). Džodža stavić pad sumnieŭ svaje pierakanańni, spračajučysia z ujaŭnym siabram, chimiernaj viersijaj Adolfa Hitlera.
Hety film vyłučajecca kamiedyjnaj pazicyjaj adnosna palityki vajny, za jakuju jaho mnohija raskrytykavali. Adnak jon varty ŭvahi za maralnyja kaštoŭnaści, jakija vyniesieny na pieršy płan.
Kamientary
Čamu u aśviatleńni z "roznych bakoŭ" niama ni vodnaha savieckaha, polskaha, vienhierskaha, anhielskaha, francuzskaha, narviežskaha ci italjanskaha filmaŭ?
Ja nie kažu navat pra hust. Jakiści padletak ź ciktoku składaŭ. Filmy z Bretam Pitam tut nie pra Druhuju Suśvietnuju, a zvyčajnyja bajeviki, jakija možna było źniać pra luby inšy čas.
Dzie Kanał Andžieja Vajdy? Dzie hałandski Black Book? Dzie lehiendarny epas Tieriensa Malika The Thin Red Line? Hdie japonskaja kłasika "Mahiła Śviatlačkoŭ"? Dzie "Miunchien"? Dzie The Darkest Hour z hienijalnym Hari Ołdmenam u roli sera Uinstana. Heta stužka daje šmat bolš zrazumieć pra vajnu, čym vizualny šedeŭr Diunkierk.
Dzie "Letiat Žuravli" i "Idi i Smotri" ? Dzie "Sotnikaŭ"?
Dzie, **** ****, choć adno kino pra apovieściach Vasila Bykava? Dzie "v Tumanie" Łoźnicy? Dzie apošnija admietnyja stužki "The zone of Interest" i "Niurnbierh"?
Dzie choć by adna niamieckaja stužka? Das Boot ci Downfall?
Pa vašaj vybarkie pra vajnu "z roznych bakoŭ" možna padumać, što zmahalisia ŭ Druhoj Suśvietnaj tolki amierykancy, a pakutvali tolki habrei...