Apublikavany nacyjanalny indeks pravoŭ čałavieka za 2025 hoda. Jon upieršyniu za 7 hadoŭ nie źniziŭsia

Apublikavany Nacyjanalny indeks pravoŭ čałavieka za 2025 hod. U hetym Indeksie ekśpierty paraŭnoŭvajuć Biełaruś z samoj saboj, fiksujučy stan usiaho śpiektra pravoŭ čałavieka z hoda ŭ hod.

Upieršyniu za 7 hadoŭ acenka Indeksa nie źniziłasia ŭ paraŭnańni z papiarednim hodam. 

Pra Indeks

Nacyjanalny indeks pravoŭ čałavieka — heta štohadovaja acenka situacyi z pravami čałavieka ŭ Biełarusi. Jaho z 2019 hoda rychtuje hrupa ekśpiertaŭ biełaruskaj hramadzianskaj supolnaści pad ahulnaj kaardynacyjaj Biełaruskaha Chielsinkskaha Kamiteta. Nad Indeksam za 2025 hod pracavali bolš za 35 ekśpiertaŭ. 

Indeks źmiaščaje ahulnuju acenku situacyi, a taksama raźbiŭku pa troch katehoryjach — sacyjalnyja i ekanamičnyja pravy, hramadzianskija i palityčnyja pravy, a taksama ahulnyja miery ŭ halinie pravoŭ čałavieka. Aceńvajucca kankretnyja pravy, ich składniki i indykatary adpaviednaści idealnaj situacyi. Asnovu acenki składajuć 290 kolkasnych indykataraŭ pa 10‑balnaj škale, jakija supravadžajucca ekśpiertnymi kamientarami.

Indeks maje try mety:

• dać zacikaŭlenym śpiecyjalist:kam mahčymaść chutka acanić ahulnuju situacyju z pravami čałavieka ŭ Biełarusi, nie źbirajučy infarmacyju z razroźnienych krynic;
• pakazać, jak situacyja źmianiajecca z hoda ŭ hod;
• akreślić napramki reformaŭ u śfiery pravoŭ čałavieka, jakich patrabuje kraina.

U 2024 hodzie Indeks byŭ adznačany ŭ Štohadovaj spravazdačy Viarchoŭnaha kamisara AAN pa pravach čałavieka jak važny instrumient dla acenki adpaviednaści nacyjanalnaha zakanadaŭstva, palityk i praktyk mižnarodnym standartam u halinie pravoŭ čałavieka.

Vyniki 2025 hoda

Ahulny indeks u 2025 hodzie skłaŭ 2,4 bała z 10 — bieź źmienaŭ u paraŭnańni z 2024 hodam.

Upieršyniu za 7 hadoŭ acenka Indeksa nie źniziłasia ŭ paraŭnańni z papiarednim hodam: u 2019—2020 hadach Indeks hublaŭ pa 1 bale, u 2021 hodzie — 0,4 bała, u 2022‑m — 0,2 bała, u 2023‑m i 2024‑m — pa 0,1 bała.

Adnak heta nie aznačaje, što situacyja stabilizavałasia. Chutčej heta śviedčyć pra efiekt nabližeńnia da nižniaj miažy škały.

Kolkaść indykataraŭ, jakija znachodziacca na absalutnym minimumie (1 bał z 10), vyrasła amal u šeść razoŭ — z 6 u 2019 hodzie da 37 u 2025-m.

Ekśpiertnyja kamientary śviedčać pra pahłybleńnie represiŭnych praktyk i zvužeńnie prastory dla realizacyi navat bazavych pravoŭ.

Źnizilisia acenki piaci pravoŭ:

• prava na žyćcio;
• prava na svabodu dumki, sumleńnia i relihii;
• prava na adukacyju;
• prava na sacyjalnaje zabieśpiačeńnie;
• prava na ŭdzieł u kulturnym žyćci.

Najbolšaje padzieńnie ŭ 2025 hodzie zafiksavana ŭ śfiery kulturnych pravoŭ: indykatar niedyskryminacyjnaha dostupu da kulturnaha žyćcia straciŭ 0,5 bała — heta najbolšaje adnarazovaje źnižeńnie va ŭsim Indeksie. Acenka prava na adukacyju źniziłasia raŭnamierna pa ŭsich piaci svaich składnikach — heta nie łakalny zboj, a sistemnaja erozija.

Astatnija acenki pravoŭ farmalna nie źmianilisia, adnak unutry hetych pravoŭ pahoršylisia 98 z 290 indykataraŭ. Pry hetym praz raźlik siaredniaha značeńnia vynikovaja acenka prava moža zastavacca raniejšaj, navat kali pahoršyłasia tracina jaho składnikaŭ.

Kropkavyja palapšeńni asobnych indykataraŭ fiksujucca štohod — ad 3 da 15.

U 2025 hodzie ich było piać, u tym liku pašyreńnie vakcynacyi suprać VPČ i novyja miery pa abaronie prava na pracu ludziej ź invalidnaściu. Adnak nivodnaje z hetych palapšeńniaŭ nie akazałasia dastatkovym, kab źmianić vynikovuju acenku adpaviednaha prava.

Častka parušeńniaŭ zakranaje nie adno, a adrazu niekalki pravoŭ. Tak, prymusovaje vydvareńnie za miažu pamiłavanych palityčnych źniavolenych u 2025 hodzie adnačasova pahoršyła pakazčyki pa pravie na žyćcio, pravie nie padviarhacca katavańniam, pravie na svabodu i asabistuju niedatykalnaść, pravie na spraviadlivy sud i pravie na ŭdzieł u kulturnym žyćci.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 2
• 0
• 0