Vospa mahła stać śmiarotnaj nie adrazu

Naturalnaja vospa ličycca adnoj z samych niebiaśpiečnych infiekcyj u historyi čałaviectva. Pavodle acenak, tolki ŭ XX stahodździ jana zabrała kala 300 miljonaŭ žyćciaŭ, pakul u 1970‑ch hadach jaje nie ŭdałosia całkam likvidavać. Ale, niahledziačy na heta, navukoŭcy dahetul drenna razumiejuć, kali ŭźnik virus i jak jon pieratvaryŭsia ŭ adnaho z samych śmiarotnych uzbudžalnikaŭ chvarob.

Jak piša The New York Times, doŭhi čas navukoŭcy šukali samyja rannija ślady vospy na mumijach, źviartajučy ŭvahu na charakternyja jazvy i rubcy. Najbolš viadomym prykładam była mumija jehipieckaha faraona Ramsiesa V, jaki žyŭ kala troch tysiač hadoŭ tamu. Šmat chto ličyŭ, što ślady na jaho tvary — heta najstaražytniejšaje śviedčańnie vospy ŭ historyi čałaviectva.

Adnak siońnia hetaja viersija ŭžo nie vyhladaje takoj pierakanaŭčaj. Akazałasia, što inšyja infiekcyi taksama mohuć pakidać vielmi padobnyja ślady. Naprykład, kali daśledčyki praanalizavali astanki dziciaci, jakoje pamierła ŭ Italii kala 500 hadoŭ tamu i doŭhi čas ličyłasia najstarejšym fizičnym śviedčańniem vospy ŭ hetaj krainie, zamiest virusa jany znajšli DNK hiepatytu B, jaki taksama moža vyklikać syp, padobnuju da vospavaj.

Mienavita tamu apošnija hady historyju vospy ŭsio čaściej vyvučajuć nie pa źniešnich prykmietach, a pa hienietyčnych śladach.

Staražytnyja hienomy vospy

Pieršyja hienietyčnyja dokazy staražytnaj vospy atrymali ŭ 2016 hodzie, kali ŭ astankach dziciaci XVII stahodździa ŭ Litvie vyjavili DNK virusa. Praź niekalki hadoŭ jašče adzin hienom znajšli ŭ ciele niemaŭlaci XVIII stahodździa, jakoje zachoŭvałasia ŭ muziei Łondana.

Jašče bolš niečakanaj stała znachodka čatyroch hienomaŭ vospy ŭ astankach ludziej epochi vikinhaŭ, jakija žyli kala 1000—1400 hadoŭ tamu. Heta adkryćcio pakazała, što virus isnavaŭ u Jeŭropie značna raniej, čym mierkavałasia, ale jaho staražytnyja formy istotna adroźnivalisia ad sučasnych.

Adnak usie hetyja znachodki byli zroblenyja ŭ Jeŭropie. Novaja praca, apublikavanaja ŭ časopisie Science, upieršyniu dadała da hetaj historyi amierykanski raździeł.

Daśledčyki praanalizavali DNK astankaŭ z mohilnika Kamaronies-9 na poŭnačy Čyli, jaki datujecca časami impieryi inkaŭ. Pieršapačatkova jany spadziavalisia znajści ślady suchotaŭ, jakija byli viadomyja ŭ Paŭdniovaj Amierycy jašče da prychodu jeŭrapiejcaŭ. Ale zamiest hetaha vyjavili hienietyčny materyjał vospy ŭ astankach mužčyny i žančyny, jakija žyli prykładna pamiž kancom XV i pačatkam XVII stahodździa.

Jany zapoŭnili važny prabieł pamiž najstaražytniejšymi i adnosna poźnimi ŭzorami virusa.

Evalucyja virusa

Paraŭnaŭšy čylijskija ŭzory ź inšymi viadomymi hienomami staražytnaj i sučasnaj vospy, aŭtary daśledavańnia ŭdakładnili evalucyjnaje dreva virusa. Analiz pakazaŭ, što ŭsie viadomyja siońnia štamy, imavierna, pachodziać ad ahulnaha prodka, jaki isnavaŭ kala paŭtary tysiačy hadoŭ tamu.

Virusy epochi vikinhaŭ akazalisia pradstaŭnikami halin, što vymierli jašče šmat stahodździaŭ tamu. Hienomy z Kamaronies-9 zajmajuć pramiežkavaje miesca: jany ŭžo bližejšyja da sučasnych štamaŭ, ale taksama naležać da linii, jakaja źnikła. Zatoje ŭzory ź Litvy XVII stahodździa i Anhlii XVIII stahodździa hienietyčna ŭžo vielmi mała adroźnivajucca ad virusa, jaki byŭ viadomy čałaviectvu ŭ Novy čas.

Ale najbolš niečakanaja vysnova datyčyłasia nie ŭzrostu virusa, a taho, jak jon źmianiaŭsia z časam. Za stahodździ vospa prajšła praź dziŭnuju transfarmacyju. U DNK virusa ŭźnikali mutacyi, jakija całkam adklučali niekatoryja hieny. Pavodle acenak aŭtaraŭ, u siarednim adzin-dva za stahodździe. Da času, kali isnavali virusy epochi vikinhaŭ, užo byli inaktyvavanyja bolš za dva dziasiatki hienaŭ.

U hienomach z Kamaronies-9 hetych strat stała jašče bolš. Da XVII—XVIII stahodździaŭ virusy ź Litvy i Anhlii pazbavilisia jašče peŭnaj kolkaści hienaŭ.

Na pieršy pohlad heta zdajecca dziŭnym. Adnak, na dumku aŭtaraŭ daśledavańnia, mienavita strata hienaŭ mahła zrabić vospu bolš prystasavanaj da čałavieka. Vierahodna, virus pastupova pazbaŭlaŭsia funkcyj, nieabchodnych dla zaražeńnia inšych vidaŭ žyvioł, i ŭsio bolš efiektyŭna razmnažaŭsia ŭ čałaviečych kletkach. U vyniku praz pastupovaje spraščeńnie hienomu jon moh stać bolš zaraznym i bolš śmiarotnym.

Kali hetaja hipoteza słušnaja, to rannija formy vospy mahli być adnosna lohkimi. Heta taksama moža tłumačyć, čamu ŭ jeŭrapiejskich krynicach epochi vikinhaŭ niama vyraznych apisańniaŭ bujnych uspyšak hetaj chvaroby. Całkam mahčyma, što bolšaść ludziej tady paśpiachova vyžyvała paśla chvaroby i nabyvała imunitet.

Virus u Novym Śviecie

Čylijskija hienomy dapamahli adkazać jašče na adno pytańnie — kali vospa trapiła ŭ Amieryku. Jany paćviardžajuć, što virus pryjšoŭ tudy razam ź jeŭrapiejskimi kałanizatarami i ŭžo raspaŭsiudžvaŭsia siarod karennaha nasielnictva ŭ XVI stahodździ.

Choć dla samich jeŭrapiejcaŭ jon, mahčyma, byŭ mienš niebiaśpiečnym, čym paźniejšyja štamy, dla narodaŭ Amieryki, jakija nie mieli nijakaha imunitetu, hetaha chapiła, kab epidemii nabyli katastrafičnyja maštaby. Hoład, rabstva i biednaść, jakija pryniesła kałanizacyja, tolki ŭzmacnili ich nastupstvy.

Ale i paśla hetaha virus praciahvaŭ źmianiacca. Daśledčyki miarkujuć, što chvaroba dasiahnuła svajho sučasnaha ŭzroŭniu śmiarotnaści tolki ŭ 1700‑ch hadach. Mahčyma, hetamu paspryjaŭ rost nasielnictva ŭ Jeŭropie: navat kali virus čaściej zabivaŭ zaražanych ludziej, jamu było lahčej znachodzić novych haspadaroŭ i praciahvać raspaŭsiudžvacca.

Pakul heta tolki hipoteza, jakaja dobra stasujecca ź viadomymi siońnia hienietyčnymi danymi. Ale navukoŭcy pryznajuć, što vialikija raździeły historyi vospy zastajucca nieviadomymi. Bolšaść staražytnych hienomaŭ atrymana ŭ Jeŭropie, tady jak Afryka i Azija, dzie chvaroba taksama cyrkulavała stahodździami, daśledavanyja vielmi słaba. Mienavita hetyja rehijony mohuć dapamahčy zrazumieć, adkul uziaŭsia virus i jak jon pieratvaryŭsia ŭ adnu z samych śmiarotnych chvarob u historyi čałaviectva.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0