Nievierahodnaja karjera Lva Sapiehi

Kali my kažam «Sapieha» — u 90% vypadkaŭ majem na ŭvazie «Leŭ». Hety, bieź pierabolšańnia, vialiki čałaviek vyvieŭ svoj rod na pieršyja pazicyi ŭ dziaržavie, sam zrabiŭ fantastyčnuju karjeru, a svajoj krainie daŭ sud i Zakon na dva z pałovaj stahodździ.

Pravasłaŭny Sapieha atrymaŭ pieradavuju pratestackuju adukacyju: spačatku ŭ Niaśvižskaj škole, jakoj apiekavaŭsia sam Mikałaj Radzivił Čorny, a paśla — ad 13-hadovaha vieku — u Lejpcyhskim univiersitecie.

U 23-hadovym vieku Leŭ byŭ užo sakratarom haspadarskim, a praz hod — pisaram haspadarskim u Kancylaryi VKŁ.

Jon inicyjavaŭ stvareńnie Trybunała VKŁ — najvyšejšaha sudu krainy.

Prytym Sapieha nie byŭ «batanikam», kažučy siońniašnim słenham.

Mahutny intelekt znachodziŭ prymianieńnie nie tolki ŭ jurysprudencyi, ale i ŭ palitycy, finansach. Byŭ jon i vajarom:

Nastupny karol, Žyhimont Vaza, daručyŭ Sapiehu pracu nad treciaj redakcyjaj Statutu VKŁ — zvodu zakonaŭ krainy.

U 1588 — u 31-hadovym vieku — Sapieha vydaje za svaje hrošy Statut.

«Čałavieku hodnamu ničoha nie musić być daražejšym za volnaść», — pisaŭ Sapieha ŭ pradmovie da Statutu.

U 1589 Sapieha robicca kancleram VKŁ (prem'jer-ministram, kali možna tak umoŭna nakładać tahačasnyja pasady na siońniašnija realii) i zastaniecca im 34 hady. Paźniej Sapieha akumuluje ŭ rukach jašče bolšuju ŭładu: u 1621 jon zrobicca vajavodam vilenskim (h.zn. kiraŭnikom staličnaha rehijona VKŁ), a ad 1625 — i vialikim hietmanam litoŭskim (ministram abarony).

Łasosin, Ružany, Zelva, Aśvieja, Biešankovičy, Białyničy, Ciacieryn, Kruhłaje, Dziatłava, Čarnobyl, Ikazń, Druja, Słonim, Śvisłač, Mahiloŭ, Kuraniec, Markava, Miadzieł — i heta jašče nie poŭny pieralik uładańniaŭ Sapiehi.

Sapieha naradziŭsia pravasłaŭnym, pad upłyvam Mikałaja Radziviła pryniaŭ kalvinizm, a ŭ 1588 pierachryściŭsia ŭ katalictva.

Jon padtrymlivaŭ ideju carkoŭnaj uni, bo bačyŭ u joj srodak dasiahnuć relihijnaha miru.

Dypłamat Sapieha ŭznačalvaŭ dypłamatyčnyja misii VKŁ u Maskvie, miecenat Sapieha budavaŭ chramy — kaścioły (u t.ł. Vilenski kaścioł Sv. Michaiła, dzie paśla byŭ pachavany), unijackija i pravasłaŭnyja cerkvy, — adkryvaŭ škoły, špitali, prytułki,

knižnik Sapieha sabraŭ u svaich majontkach biblijateku z troch tysiač tamoŭ…

A najbolšym materyjalnym pomnikam Lvu Sapiehu možna ličyć vieličny Ružanski pałac, jaki pačaŭ stvaracca pry im.

* * *

Viktar Šnip. Bałada Lva Sapiehi

U Ružanach na vulicy viecier,
Niby voŭk, što ŭ načy zabłudziŭ,
La vakon, što da ranicy śvieciać,
Prypyniŭsia, svoj šlach prytaiŭ
I zacich… I prycišyŭ dychańnie
Pa-nad knihaju novaju jon,
Adzinoki, sivy, by ŭ tumanie,
I samotny, jak viečnaść, jak son,
Leŭ Sapieha, što siońnia načuje
Siarod knih, jak siarod cišyni,
U jakoj pa stahodździach vandruje
Bieły rycar na biełym kani.
I harać śviečki śvietła, by ŭ Chramie,
I pa knihach znoŭ cieni, jak dym,
Prapaŭzajuć, hublajucca z nami
U pavietry ad zor załatym.
I zapiša jon znoŭ, što spaznaje,
Zapisaŭšy, zakreślić iznoŭ.
Jon — Sapieha, Sapiehu śviet znaje,
Jak sam znaje Sapieha luboŭ
Da ziamli, na jakoj naradziŭsia,
Za jakuju maliŭsia i biŭsia…
I nazaŭtra jon siadzie ŭ karetu,
Znoŭ u Vilniu pajedzie, u śviet,
I za im, niby voŭk, na kraj śvietu
Budzie viecier lacieć śled u śled…

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0