Marnyja mary

Sproby dyjałohu ci dyskusii na temu historyka-kulturnaje spadčyny ŭ našaj krainie daŭno zrabilisia marnymi. Ale tut bolš za hod ajčynnyja ŚMI, dziaržaŭnyja i niedziaržaŭnyja, staličnyja i rajonnyja, pisali pra hetuju prablemu. Navat maryłasia pra niejkaje raptoŭnaje parazumieńnie z čynavienstvam. Dom Maksima Hareckaha ŭ Horkach staŭ znakam, simvałam niaroŭnaha zmahańnia z aficyjnym vandalizmam i simvałam hramadzianskaje salidarnaści cyvilizavanych ludziej nie zvažajučy na palityčnyja pohlady.

Nievialiki dvuchpaviarchovy žyły dom na terytoryi Biełaruskaj sielskahaspadarčaj akademii ŭ Horkach niečakana zrabiŭsia pradmietam hramadskaj dyskusii ŭ roznych ŚMI.

Toj dychtoŭny draŭlany dom № 3 pa vulicy Ahranamičnaj byŭ adzinym u Biełarusi aŭtentyčnym budynkam, źviazanym ź losam Maksima Hareckaha, dzie piśmieńnik žyŭ z 1926 pa 1928 hod.

Raniej, navat u savieckija časy, važnaść hetaha ŭnikalnaha pomnika dobra razumieli na ŭsich uzroŭniach.

Jašče ŭ 1986 hodzie dom, dzie žyŭ Harecki, pad numaram 868 jak elemient historyka-architekturnaha kompleksu Biełaruskaj sielhasakademii byŭ uniesieny ŭ «Zbor pomnikaŭ historyi i kultury Biełarusi», dzie napisana: «Pabudavany ŭ 1925 z dreva. Ścieny viertykalna ašalavanyja, padmurak z butavych kamianioŭ. Tut u 1926—1928 hh. žyŭ biełaruski piśmieńnik M. Harecki». Heta nasamreč byŭ cud, što draŭlany budynak acaleŭ u Horkach, pieražyŭšy vajnu, biez małoha 90 hadoŭ! Tym časam ciapierašniaje čynavienstva ŭpotaj vyklučyła pomnik sa śpisu kaštoŭnaściaŭ, a dakładniej, nie paćvierdziła statusu hetaha abjekta. A miascovyja kamunalniki na tutejšy hust abkłali draŭlany dom silikatnaj cehłaju. Zatym, u 1993 hodzie, na silikatnym užo mury źjaviłasia miemaryjalnaja tablica da stahodździa z dnia naradžeńnia piśmieńnika. U 1990-ja tut zadumvali stvaryć muziej-kvateru kłasika…

I raptam da «Dažynak-2012» hety dom pryznajuć avaryjnym i ŭnosiać jaho rujnavańnie ŭ płan.

«Jaho abśledavaŭ śpiecyjalny instytut, — rasstaviŭ usie kropki nad „i“ ŭ telefonnaj razmovie namieśnik dyrektara horackaha UKP „Kamunalnik“ Aram Siebajan. — Znošanaść usich kanstrukcyjnych elemientaŭ pieravyšaje 61%. Majucca na ŭvazie padmurak, ścieny, stol i ŭsio astatniaje», — cytuje važnaha čynoŭnika žurnalistka «Źviazdy» Iłona Ivanova. Jasna, što nijakaha «instytuta» tam nie było, a «znos» i «ekanamičnaja metazhodnaść» prykidvalisia na voka. Naturalna, dla kamunalnikaŭ metazhodna ŭziać pabolej hrošaj za najmienš kvalifikavanuju pracu — znos doma j vyvaz druzu na śmietnik. Admovicca ad hetych hrošaj jany nie mahli anijak. Tamu dom, dzie žyŭ Harecki, byŭ asudžany na źniščeńnie ad samaha pačatku.

U samich Horkach było sabrana šeść dziasiatkaŭ podpisaŭ pad zvarotam da tamtejšych uładaŭ z patrabavańniem znajści mahčymaść zachavać dom, dzie žyŭ hienijalny piśmieńnik i vybitny dziejač biełaruščyny.

Tut varta zaznačyć, što ŭbaku nie zastalisia abodva piśmieńnickija sajuzy, TBM, Tavarystva achovy pomnikaŭ, roznyja hramadskija i palityčnyja arhanizacyi… Treba adciemić vyklučnuju salidarnaść ludziej roznych pohladaŭ i žurnalistaŭ z zusim roznych ŚMI. Kampietentna i padrabiazna aśviatlała prablemu nie tolki «Źviazda», supracoŭnikam jakoj u svoj čas byŭ Maksim Harecki, ale i «Naša Niva», «Sovietskaja Biełoruśsija», «Narodnaja vola», «Novy Čas» dy inšyja. Navat u aficyjoznych ŚMI hučali adčajnyja zakliki dać šaniec na toje, kab Horki prydbali jašče adzin abjekt kultury j aśviety.

Časam navat zdavałasia, što mary ludziej, nieabyjakavych da biełaruskaj kultury, mohuć ździejśnicca.

Pytańnie niby navat razhladałasia ŭ roznych słajach čynavienstva. Hramadskaść niastomna pisała listy, zvaroty, daviedki pa viartańni pomniku raniejšaha statusu. Zdavałasia, kali jość hrošy na toje, kab usio rujnavać, to peŭna ž možna znajści sposab, kab i niešta ŭratavać. Kampanija pa ratavańni pomnika biełaruskaje kultury ŭ Horkach była biesprecedentna mahutnaj. Horackija rupliŭcy kultury, jak i bolšaść biełaruskich intelihientaŭ, byli pierakananyja, što ŭ domie možna było b stvaryć kvateru-muziej Hareckaha, a ŭ astatnich pamiaškańniach zrabić choć kramy, choć ofisy, aby zachavaŭsia aŭtentyčny asiarodak… Mary hetyja akazalisia marnymi.

Ale ŭ tym i palahaje pryroda ciapierašniaje ŭłady — na demanstratyŭnym i cyničnym ihnaravańni hramadskaje dumki.

Niekatoryja čynoŭniki z entuzijazmam napinali na toj fakt, što hety abjekt nie ŭ śpisie pomnikaŭ. Nahadaju, jak i dom siamji Janki Kupały ŭ Minsku, i dom Maksima Bahdanoviča ŭ Viaźzi Asipovickaha rajona, i pomniki ŭ dziasiatkach inšych miaścin, jakim było admoŭlena ŭ statusie pomnikaŭ RB. Ale j toj status ni na što nikoha nie abaviazvaje! Tamu całkam naturalna, što ŭ rečyščy ciapierašniaje dziaržaŭnaje palityki «hramadski saviet pa zachavańniu i prymnažeńniu historyka-kulturnych kaštoŭnaściaŭ, dobraŭparadkavańni i sacyjalnamu raźvićciu Horak i Horackaha rajona» (!) prapanavaŭ vyklučyć sa śpisu historyka-kulturnaj spadčyny j niekalki damoŭ pa vulicach Cimirazieva i Mičuryna! To bok zapuščany uładaju miechanizm hreblivaści da histaryčnaj pamiaci spynić užo niemahčyma. Praktyka, kali niščacca pomniki, źviazanyja mienavita ź biełaruskaj kulturaju, stała składnikam aficyjnaj palityki. U krainie, dzie staviać biusty stalinym dy rasiejskim caram…

Miarkujučy pa apošnich fotazdymkach, dom Maksima Hareckaha, byŭ nie truchlavy j nie avaryjny.

Čaho byŭ varty choć by hranitny padmurak z sutareńniami! Takoha siońnia ŭ Horkach užo nie ŭbačyš. A tyja padziełki, što panastaŭlali ŭ rajcentry da «Dažynak», vidavočna nie prastajać 90 hadoŭ, jak toj dom. Abiacanki-cacanki pra toje, što niešta tam pastaviać na miescy aŭtentyčnaha pomnika daŭniny, — pustaparožnija. Bo anijaki znak ci navat naviutki biust Hareckaha nie zamienić sapraŭdnaści. I my nazaŭždy raźvitalisia ź jašče adnoj maraju.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0