NAŠ HOŚĆ ŽYRASIOŁ
Viktar Suprunčuk
Jon apetytna hryz lipu. Pačaŭ ad ziamli i ŭžo byŭ na vyšyni nia mienš majho plača. Jaho vialikija zuby bliščeli, pieražoŭvajučy śvietła-zialonuju karu. Ja śpiarša padumaŭ, što heta koń. Daŭno nia bačyŭ koniej. Pomniŭ, što niekali ichnyja jabłyki z achvotaju jeli śvińni, kali nie było inšaha kormu. Ich taksama nie vidać, bo zdali na słužbu dziaržavie. Tam jany bolš patrebnyja. Jany pry varcie.
Adnak heta byŭ nia koń i nie asioł. Ciapier ja zrazumieŭ. Heta byŭ syn žyrafy i asła. I jaho nazyvajuć Žyrasioł. Z doŭhaj šyjaj jamu daloka vidać. Čuŭ ja, što słužyć jon nibyta našaj dziaržavie i maje niejki važniecki prystupak. Bač, spadabałasia ž jamu lipa. A mo i klon, sasna ci biaroza? Ja padyšoŭ da jaho i spytaŭ, što tut robić. Pa-čałaviečy, spakojna skazaŭ. Jon viesieła zaržaŭ, pyrskajučy na mianie zialonaj ślinaj, i ŭzbryknuŭ zadnimi nahami. Nia jnakš chacieŭ mianie pakryŭdzić. I ja, kaniečnie ž, aburyŭsia. Staić žyviolina z vušami, by maich piać albo dziesiać, choć jany i razumnyja, jeść našu lipu i jašče ŭskidvaje svaje kapyty! Moža, u mianie ŭźniknie taki apetyt, što ja sam źjem hetuju karu. Niezdarma koliś ź jaje rabili abutak, jak i ź luboj skury. Dyk skuru ž jaduć. Značycca, i lipavuju karu čamu nielha. Travu ž jadzim, roznaje zielle...
Nie razumieje narmalnaj movy, dyk niama čaho ź im i bajać. Chaj sabie abažrecca lipaju, razam z usimi halinkami. A mnie što da hetaha. Kab ja naziraŭ jašče, jak brykajuć da maich noh čužyja kapyty! Nie na taho natrapili. Pajdu svajoj darohaju, bo chata maja z kraju. I vakoł jaje najbolš, čym dzie, lipaŭ. Na moj viek chopić. Dyj susiedzi — ludzi niebłahija. Ź miram žyviem, u cišy. Kožny dbaje pra svoj straŭnik i nikomu nia škodzić.
Tak prosta, na ŭsialaki vypadak, machnuŭ rukoju Žyrasłu, nibyta raźvitvajučysia. Z načalstvam treba vucha trymać vostra. Chto b jon ni byŭ, ale ž prystupku niedzie zajmaje naviersie. Lepš vykazać pačcivaść, čym paśla šukać, kudy schavać hałavu. U piasku dychać ciažkavata. Les śpiłavali. Pakul dabiažyš da bałota, jakoje niekali vysušyli, dyk i serca ŭžo budzie nižej piataŭ.
— Najlepšaha zdaroŭječka, tavaryš Žyrasioł, — skazaŭ ja i —dalej ad biady. Nia my prydumali: dzie načalstva, tam čakaj licha. Choć nami kirujuć ludzi z usimi nibyta klopkami, i mnie susiedzi čytali ŭ pazaletašniaj hazecie, što žyviem my nadzvyčaj bahata. I nie apošniuju skrypku tut zdolna hraje voś heny samy Žyrasioł. Značycca, nas niechta mocna apiakuje, kali nadaryła takoje ščaście bačyć jaho ŭ rodnaj vakolicy. Raskažu susiedziam, usim, kaho spatkaju, pra hetkaje śviata.
Žyvu ja ŭ čaćviertym kvadracie. Jon najbolšy, ludzi pasłuchmianyja. Havorać mała, jak u vadu apuščanyja. U našaj akruzie šmat kvadrataŭ. Usiudy panuje radaść i viesiałość. My ich atrymlivajem, pierajmianoŭvajučy kvadraty. Raniej naš byŭ Volny, a sioleta ŭžo Soniečny.
Tupaju pacichu damoŭ, miarkuju, što kinuć uviečary na zub. I toje niabłaha, i druhoje — taksama. Treciaje — zusim smakata. Adno nia važna, što ničoha z hetaha niama. Ładna, niešta prydumaju. Hałava — na plačach, ruki — la ich. Astatniaje, što mnie chočacca, znajdu ŭ svajoj siadzibie. Nie — dyk pazyču ŭ susiedziaŭ. Kali jany niešta znojduć. Pavietra choć i pachutkaje ad vodaru lip i biaroz, ale ž u im kaloryj nia duža. Im siłkavacca možna na śniadanak. Pad viečar nia škodzić kinuć na donca straŭnika štoś ciažkoje.
Jašče da chaty nie dajšoŭšy, baču: maje susiedzi na vulicy stoŭpilisia. Šapki ŭhoru kidajuć i halokajuć, niby hryby ŭ lesie źbirajučy. U moj bok hladziać. Za mianie radujucca. Dumajuć, ja vyjhraŭ pa ŭradavaj latarei stoł, na jakim zranku da nočy stajać ichnyja lubimyja prysmaki. Kali b tak i było. Dyk niaŭžo ž ja ich karmiŭ by i paiŭ. Ja nia durań, kab nia vykarystaŭ hetki momant na svaju karyść. U mianie nievialiki aharod za chataju. Voś chaj by jany ŭprehlisia ŭ płuh dyj ciahali pa majoj ziamlicy. Ja zzadu b chadziŭ i puhaju pahaniaŭ by. Paśla častavaŭ by za svaim stałom, jaki nia vyjhraŭ pa latarei... Nie, nie dla mianie ŭźniali susiedzi hvałt i halokańnie. Navat u rukach trymajuć ściahi našaha Soniečnaha kvadrata. Heta ž nadta mnie zajzdrosnaja miłaść.
Rozum padkazaŭ mnie azirnucca. Lepš by vočy nie hladzieli. Upotajku, ledź nia krok u krok za mnoj čepaŭ Žyrasioł. Musić, abjeŭsia lipaju, bo vočy byli paŭsonnyja i zialonyja. Jak i vušy. Moj baćka byŭ čałaviek nie apošni ŭ našym kvadracie. Ja ŭspaminaju jaho słovy: zališnie voźmieš, praz vušy palezie.
Voś kaho vitali susiedzi! Niechta im padkazaŭ, ja jašče i damoŭ nie dapiaŭ. Apiaredzili, adabrali ŭ mianie navinu, jakoj chacieŭ uskałychnuć rodnuju vakolicu. Jana ŭžo vahajecca... Na maich vačach... Mnie zastajecca tolki nia być lišnim na hetym śviacie. Ja padbiahaju da bližniaha susieda i siłkom biaru ŭ ruku partret Žyrasła. Uzmachvaju nad hałavoju i zahartavanym horłam uzvyšaju svoj hołas nad usim natoŭpam. Pobač sa mnoj skačuć žanki, dzieci, rasčyrvaniełyja, z badziorym pacham mužčyny. Jany, peŭna, čakajuć jašče pačastunak. Ad samich siabie. Nie ad mianie ž. Bo ja sam łasy na čužyja kiłbasy.
Matlajučy daŭžeznaj šyjaj i nataparyŭšy zialonyja vušy, Žyrasioł nabliziŭsia ŭščylnuju da nas. Uhladajecca, prymiarkoŭvaje, jak jaho spatkali ŭ Soniečnym. U znak zadavolenaści pachitaŭ hałavoju, vačmi pavadziŭ pa našych tvarach. Dasłuchaŭ usie vitańni, tolki raz-druhi pierakusiŭ ź biaremia duchmianaha siena, jakoje trymała pryhožaja susiedka, i lasnuŭ kapytom pa nazie mužčynu, što lez da jaho z abdymkami. Znajšoŭ sabie siabra. Kab heta byŭ ja. Inšaje. Maju prava na toje. Najpieršy ŭbačyŭ pavažanaha Žyrasła. Ja b, moža, i pacałavaŭ jaho, ale ž nie dastanu tvaru na takoj mahutnaj šyi. Mnie b jon daravaŭ prychilnaść.
My družna razyšlisia ŭbaki, vyzvalajučy Žyrasłu hanarovy šlach. Mabyć, kožny maryŭ pryniać jaho ŭ svaim padvor'i. U mianie takoj dumki nie było. Mnie budzie radasna za ich. Ja chacieŭ pahladzieć, jak pavažanaha hościa sustrenuć susiedzi. Adstaŭ ad ich. Platusia naha za nahu, pradčuvaju niešta pryjemnaje. Ale čamuś lud spyniŭsia la majoj chaty. Dačakaŭsia taho, što i pryśnić nia moh. Tak i jość. U maim dvary, navat u rodnaj chałabudzie —Žyrasioł. Užo vinšujuć, ledź nia ŭ nohi padajuć. Taki honar: Žyrasioł nie abykaho naviedaŭ, a mianie. Prymaj, jak darahoha hościa, z usioj pašanotaj i pryjaznaściu.
Pasłaŭ siarod chaty duchmianaha siena, nakryŭ najlepšaju kapaju. Kab nie paškodzić jamu adpačyvać, my z žonkaju i dziećmi prylehli ŭ siencach. Ja ŭnačy zredź mahu i zachrapieć. Vušy ŭ Žyrasła vielmi čujnyja. Navošta niepryjemnaści. Niejak pierapakutujem u imia važnaha načalstva. Moža, potym za heta čymś uznaharodziać.
Dzień jon prabyŭ u mianie, druhi. Chodzić pa dvary, prysłuchoŭvajecca, uzirajecca ŭdalečyniu. Važnyja spravy abdumvaje. Maŭčyć, ničoha nia kaža. Choć i čakaju pačuć jakoje słoŭca. Skalić svaje biełyja pryhožyja zuby. I miž inšym častujecca karoju z maich lipaŭ. Hryzie načysta. Chacieŭ by hetak vyskablić, nia zmoh by. Łasujecca siencam z kaniušyny, jakoha ja nakasiŭ, miarkujučy prydbać karoŭku, kali naša rečka paviernie svaju płyń u procilehły bok. Ciapier baču, što raniej. Jak tolki Žyrasioł narešcie zahamonić sa mnoju. Kab jašče raskazaŭ, na jakoj prystupcy staić u našaj dziaržavie. Dyk ja viedaŭ by, što ŭ jaho prasić.
Susiedzi nie naradujucca majmu ščaściu. Usie vinšujuć. Praročać niejkuju karjeru, pośpiech va ŭsim i bahaćcie. Śmiajacca mnie ci płakać? Siadžu na łavačcy ŭ dvary i razvažaju, spadyłba hledziačy, jak Žyrasioł dajadaje krajniuju lipu. Hałasy susiedziaŭ spyniajuć rozdum. Mianie iznoŭ napaŭniaje chvala honaru. Źniaŭšy šapki, nabližajucca najmudrejšyja dziady kvadrata. Sivyja, z barodami, biez vałasoŭ. Usie jak maje być. Schilajuć hałovy pierada mnoju.
— Darahi susiedzie, — kaža adzin, — nielha stracić ščaście. Niachaj naš Saviet dziadoŭ budzie pry pavažanym Žyrasłu. Jamu daspadoby tvaja chata. Dyk i my siadziem u joj.
Ja zapratestavaŭ, palcami pravaj ruki pavarušyŭ. Dzie ž mnie z žonkaju i dziećmi dniavać, načavać. Adčuŭšy pilny pozirk majho darahoha hościa, zhadziŭsia. Admoviŭsia navat ad siencaŭ, pierajšoŭ u chlavok dla budučaj karovy.
Z ranku da nočy ŭ majoj chacie Saviet dziadoŭ. Niešta vyrašaje. Musić, kłapocicca pra aŭtarytet Žyrasła. Ja b i pasłuchaŭ, pra što tam hamana. Dy vokny pazačyniali. Firankami adharadzilisia. Tajamnicaj navat na vulicy pachnie. Susiedzi zajzdrościać. Prosiać pachadajničać za ich. Ja kapialuš zabyŭ u siencach, zabrać nie mahu. Raptam doždž, što z majoj hałavoj budzie. Pramoknu, zachvareju. Chto dziaciej z žonkaju nakormić? Mo Saviet dziadoŭ i moj hość?
Jon chodzić pa dvary, uvažna naziraje za mnoj. Napeŭna, čuje svaimi bahatymi vušami maje dumki. Adnak što mnie rabić? Žonka płača, dzieci piščać, nibyta ptušaniaty, jakich ja daŭno nia bačyŭ.
Zaŭsiody lubiŭ i šanavaŭ haściej. A tut niejkaja złość apanavała ad piataŭ da makaŭki. I voś-voś mnoju zakiruje. Uchapiŭsia rukami za płot i trymajusia. Malusia, kab balaska nie złamałasia. Vyčvaru jakuju-niebudź niepatrebščynu, lišnicu. Potym da skonu dzion ničym siabie nie apraŭdaju. I što ž heta dziady ŭ majoj chacie ŭsio jašče abmiarkoŭvajuć? Chaj by Žyrasła puścili na paściel adpačyć, a to, harotny, nachadziŭsia, pryloh pad płotam. Ciažka ŭzdychaje. Mabyć, taksama złość u im kipić, by vada ŭ čyhunie.
Narešcie vyjšła kolki dziadoŭ na hanak. Pierad dvarom, ličy, uvieś kvadrat sabraŭsia. Hudzie, čakaje navinaŭ. Starejšy dziadok abjaŭlaje pieršuju navinu. Z hetaj chviliny naš kvadrat užo nia Soniečny, a Žyrasłovy. Z takoj nazvaju žyćcio pojdzie ščaślivaje i sytaje. Dzieci pataŭściejuć, žančyny papryhažejuć. Mužčyny ad puza vypjuć i pajaduć. Možna nie pracavać. Novy kiraŭnik na svajoj prystupcy zdoleje ŭziać usio. Dziadok padniaŭ uharu palec. Ale, kab heta ažyćciavić, treba nam vyznačycca.
Žyrasioł zadumienna pakusvaŭ travu, sa zhodaju chitaŭ hałavoju. Mnie čamuści stała jaho škada. Vysachłaja trava bieź vitaminaŭ — nia ježa. Na vyškach u chlavie jašče zastałosia siena z kaniušyny. Usio-tki jon moj hość. Da karoŭki daloka. Boh daść, nastupnym letam nakašu. Nabraŭ biaremia siena, choć žonka i svaryłasia, pakłaŭ pad nos. Chaj usie hladziać i biaruć prykład ź mianie, jak prymać i častavać pavažanaha hościa. Moža, abrydnie maja chata, i Saviet dziadoŭ pryznačyć jaki pałac jamu. Adpaviedny načalniku. Nia ŭvieś čas lažać pad płotam...
Znoŭ hukaje starejšy dzied. Niejak cicha. Navat muchi nad hościem nie šumiać. Ja ŭžo mierkavaŭ syna pastavić nad im z abmiatajłam. Sami ścichli, spałochalisia. Voś i nastupnaja navina. Usie žychary našaha kvadrata abvieščanyja žyrasłami. Tolki ŭ kožnaha svoj hatunak: pieršy, druhi ci treci. Heta apošni. Mianie pračytali ŭ śpisie treciaha hatunku. Usie dziady, kaniečnie, pieršaha. Akramia ich, tam nikoha. Učora mianie nazyvali hramadzianinam. Zaraz budu žyrasłom treciaha hatunku. Vielmi cikava. Niaŭžo ja za svaju dziejnaść pa ŭšanavańni našaha kiraŭnika nie zasłužyŭ choć druhi hatunak? Užo nie kažu pra pieršy. Mnie da dziadoŭ — jak da nieba. Siena amal skarmiŭ Žyrasłu. Lipy jon abjeŭ. Z chaty mianie vyžyŭ, ź siencaŭ — taksama. I ja za svaju dabryniu tolki žyrasioł treciaha hatunku? Boža, dzie tvaja miłaść, udziačnaść za maju słužbu... Jak heta? Uspomniŭ. Žyrasłovamu kvadratu. Žyrasłam usich hatunkaŭ...
Zalez ja ŭ chlavie ŭ kut. Schavaŭ vočy ŭ sałomu i, kab dzieci z žonkaju nia bačyli, płaču. By ščaniuk, u jakoha zabrali kostku. I takaja achapiła mianie kryŭda, što dzień i noč nie vychodžu na vulicu. Žonka pieražyvaje za mianie. Raić: ty ž adukavany, napišy petycyju ŭ Saviet dziadoŭ. Jość siarod ich taktoŭnyja, surjoznyja ludzi. Prysudziać druhi hatunak. Kali ja addam im svaju chatu, chleŭ i dvor i zabudu, jak mianie zvać, — pryznačać i pieršy. Pahadziŭsia ź joju. Vycier sałomaju vočy, vyjšaŭ na śviatło. Ničoha nie źmianiłasia za hety čas. U majoj chacie na voknach firanki. Niečaha ŭsio čakajuć na vulicy susiedzi. A Žyrasioł truščyć, što trapić na zub.
Była ŭ mianie ŭ aharodzie jabłyńka, maładzieńkaja, hnutkaja, z dalikatnymi halinkami. Ja tak jaje šanavaŭ, dahladaŭ. Zimoju pa načach vartavaŭ ad zaklatych vorahaŭ, zajcoŭ. Vyžyła, nie skaryłasia ni vietru, ni marozu. Nie ŭratavaŭ ad nienajednaj paščy, ad jakoj niama spasu. Schiliŭsia nad pahryzienym, zhvałtavanym dreŭcam, pacałavaŭ, by raźvitvajučysia ź niabožčykam. Byvaj, daražeńkaja jabłyńka, maja pryhažunia!
Usio, niama mnie čym bolš častavać svajho hościa. Chaj idzie Žyrasioł da inšych. Nie zastałosia i siena dla karoŭki, jakuju nie prydbaju. Maja haścinnaść skončyłasia! I niespadzieŭki ja ŭspomniŭ, jak niekali razmaŭlali z upartymi śvińniami, što zabrali ŭ dziaržavu. Adłamaŭ ładnaha dubca i, užo nie źviartajučysia ź nijakim słovam, ściebanuŭ im z vyciaham pa zadniaj pavažanaj častcy Žyrasła. Jon zafyrkaŭ, vyskaliŭ zialonyja ad majoj jabłyńki zuby, zamałaciŭ pa ziamli kapytami. Saviet dziadoŭ, trymajučysia ad staraści adzin za adnaho, z hanka zapahražaŭ mnie pazbavić honaru ich prymać u siabie. Ale ja ščyravaŭ dubcom sa svaim hościem. Jon bieh lohka, źniavažliva pazirajučy na prysutnych. Jaho pravaje voka pahražała niejkaju karaju. Tolki ja nia moh daravać jabłyńki. I Saviet dziadoŭ nia vytrymaŭ hetkaha haniebnaha malunka. Porstka dla stałych hadoŭ zyšoŭ z hanku i padaŭsia śledam za Žyrasłom.
Žančyny ad majoj rašučaści płakali. Mužčyny družna rahatali. Dzieci skakali i viščali.
Pierad maimi vačyma matlaŭsia chudy brudny chvost, na jaki apuskaŭ i apuskaŭ dubiec. Niby źviazanyja, my z Žyrasłom vyskačyli na vulicu. U haračcy ja addaliŭsia trochi ad chaty. Mianie spyniŭ voklič:
— O!
Heta pramoviŭ mužčyna, jaki stajaŭ la vialikaj mašyny z nadpisam «Cyrk». U jaho byŭ radasna ździŭleny tvar, a ŭ rukach — puha.
— O! — skazaŭ ja.
— O! — tolki j zdoleli vymavić maje susiedzi.
Ciapier čytajuć
Byłoha supracoŭnika kontrraźviedki KDB aryštavali za zdradu dziaržavie6
Kamientary