Maksymalny subjektyvizm

Minsk: putievoditiel po horodu. Ukł. Źmicier Vajciachovič.

Cienkaja brašurka nie adrazu traplaje na vočy ŭ šapikach dy kniharniach, choć i maje jarka-čyrvonuju vokładku. Sam žanr pravadnikoŭ pa horadzie ŭ Biełarusi daŭno staŭ reliktavym. Pieradusim za niepatrebaju. Dziesiacihodździami nichto tut nie čakaŭ čužych turystaŭ. A svaim dyk niby i tak usio jasna.

Miensk moža pachvalicca dvuma klasyčnymi pravadnikami — Špileŭskaha j Syrakomli. Napisanyja ź pijetetam da staražytnaha horadu, jany danieśli da nas jahony kalaryt i vodar pazaminułaha stahodździa. U stahodździ minułym najlepšyja knihi pra Miensk ukłali Kalada, Dzianisaŭ, Paźniak, Cieleš, Šybieka i Čarniaŭskaja ź Piatrosavaj. Ale to byli histaryčnyja vydańni, tam nia staviłasia meta stvaryć adaptavany, cikavy dla šyrokaha čytača tekst pra siońniašni horad i jaho cikavostki. Takaja knižka źjaviłasia tolki ŭ XXI st.

Źmicier Vajciachovič prapanuje čytaču niby pašpacyravać biełaruskaj stalicaj, kab spraŭdzić, što z pamiatak minuŭščyny jašče zachavałasia. U knihu ŭžo nia trapili zrujnavanyja za apošnija hady vulicy Zamkavaja j Dzimitrava, damy №19 i 21 na placy Voli dy mnohaje inšaje, što jašče było ŭ «Zbory pomnikaŭ» 1988 h. Zatoje možna pabačyć, jak niepaznavalna źmianilisia paśla restaŭracyj i rekanstrukcyj apošnich hadoŭ niekatoryja bažnicy j staraśvieckija damy, padzivicca na novyja memaryjały j pomniki.

Subjektyvizm układalnika robić pravadnik samakaštoŭnym. Vajciachovič moža zhadać pra kompleks NKUS na Hrušaŭcy albo źviarnuć uvahu na valjer dla vaviorak u dvary ŭniversytetu, parekamendavać, dzie lepiej adpačyć (u skvery ŭ dvarach kala płoščy Niezaležnaści), a kudy nia varta navat i sunucca (u Suvoraŭskuju vučelniu, bo «ŭsio adno nia puściać.»), urešcie, uvieści ŭ novy ŭžytak staryja nazvy vulicaŭ i skveraŭ. Aŭtar piša volnym, amal razmoŭnym stylem, nibyta viadzie ekskursiju. Jon žartuje ź ciapierašniaha statusu Piščałaŭskaha zamku, nahadvaje bajku pra staraśvieckuju prybiralniu ŭ Alaksandraŭskim skvery, ale časam «pierabiraje». Naprykład, piša pra Kupałaŭski teatar, što jahony budynak «byŭ lubimym miescam praviadzieńnia savieckimi partyzanami teraktaŭ, asabliva ŭ časie, kali ŭ teatry stavilisia biełaruskija spektakli». Albo što sučasnaja architektura Miensku śviedama nia ŭklučanaja ŭ hety pravadnik, bo «za vielmi redkimi vyklučeńniami heta vartaje žalu vidovišča».

Nia mienšy subjektyvizm vyjaŭlaje aŭtar i ŭ dačynieńni da samoj historyi horadu, jakuju jon ścisła raspaviadaje ŭ kantekście historyi ŭsioj Biełarusi. Jość u histaryčnym narysie bahata rečaŭ, pra jakija toj, chto čytaje tolki pa-rasiejsku, daviedajecca ŭpieršyniu. Čytač daznajecca, čym roźniłasia biełaruskaja pravasłaŭnaja carkva ad rasiejskaj, uviedaje, što napaleonaŭskuju Vialikuju armiju «vyjšli sustrakać usie mieścičy» albo što Juzaf Piłsudzki, jak byŭ u 1920 h. u Miensku, paabiacaŭ «stvaryć usie ŭmovy dla raźvićcia biełaruskaj kultury j dziaržaŭnaści».

Navat pry vialikaj lubovi da svajho horadu j pamknieńni pakazać maksymalna ŭsie pomniki, aŭtaru heta nie ŭdałosia. Nie zhadanymi zastalisia damy pačatku XX st. u styli «madern» na vuł.Haradzki Vał, u adnym ź jakich mieścicca muzej milicyi, — choć u knizie pišacca j pra byłuju elektrastancyju la cyrku, i pra «tralejbusny» dom. Całkam praihnaravanaja pavajennaja architektura 40—50-ch, choć mienavita jana vyznačaje voblik centru stalicy j pra jaje možna było b raspavieści niamała cikavaha. Abo hadzińnik nad hastranomam, nasuprać KDB, što byŭ źniaty sa zvanicy ŭ Kionihsberhu. A jak možna ihnaravać ansambli płoščaŭ Pieramohi, Jakuba Kołasa... Ale hetkaja ŭžo aŭtarskaja kancepcyja.

Aŭtar nie rastłumačyŭ, kali kaścioł Śviatoha Rocha byŭ novaaśviečany pad najmieńniem Śviatoje Trojcy, — u vyniku składajecca ŭražańnie, što hutarka viadziecca pra roznyja śviatyni. Pałacyk ChVIII st. pa Rakaŭskaj, 17, dzie j nasamreč była tancavalnaja zala, a zatym kinateatar, synahohaj nia byŭ. Jana mieściłasia ŭ budynku №20/15 na druhim baku vulicy, a judejskaj hramadzie naležaŭ dom №24. Karmelicki ž klaštar mieściŭsia nie na rahu Ŭvaskrasienskaj, a pry samym pačatku Rakaŭskaj, dzie jana rabiła pieršy pavarot, kala Pietrapaŭłaŭskaj carkvy na Niamizie. Na miescy taho klaštaru ciapier častkova pustka, a častkova prajezd u padziemnyja haražy.

Adnak hetyja niedakładnaści nie źmianšajuć kaštoŭnaści vydańnia. Niemaviedama, ci dobraje ŭražańnie zastaniecca ŭ haściej biełaruskaje stalicy, jakija paznajomiacca ź joju pry dapamozie knižki Źmitra Vajciachoviča, ale što jano budzie niezabyŭnym, heta peŭna. Puciavodnik, napisany ŭ klasyčnych tradycyjach Syrakomli j Špileŭskaha, zmusić ich pa-inšamu ŭbačyć historyju Miensku i ŭsiaje Biełarusi.

Siarhiej Chareŭski, Vilnia

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0