Šlach u Eŭropu

U Paŭła atrymałasia, što šlach Biełarusi ŭ Eŭropu idzie… praz Ameryku. I heta mała čym adroźnivajecca ad šlachu ŭ Eŭropu praz Rasieju. Abodva šlachi akolnyja.

Palityka tolki tady efektyŭnaja, kali jana paśladoŭnaja, jasnaja i zrazumiełaja. Jana patrabuje ad svaich adeptaŭ peŭnych abmiežavańniaŭ i samadyscypliny. U hetym džentelmenskim nabory niama nijakaj naviny. Jon byŭ sfarmulavany jašče Platonam dla asob, jakija imknucca i ličać siabie zdolnymi kiravać hramadztvam. Adnak z časoŭ viasiołaha marksizmu-leninizmu, što deklaravaŭ zdolnaść kucharak kiravać dziaržavaju, barjer, jaki musić prysutničać najpierš u samaśviadomaści, mocna paniziŭsia. Tamu infarmacyja, jakaja abvalvajecca na hałovy čytačoŭ, nahadvaje nie kryničnyja prazrystyja vody, a siel. Brudny i viazki.

BNF zaŭždy havaryŭ ludziam praŭdu. My vieryli, što praŭda raniej ci paźniej prakładzie darohu da sercaŭ ludziej. I tolki tady my staniem na šlach Adradžeńnia. Ciapier jakraz nabliziŭsia momant takoha etyčnaha i palityčnaha vyprabavańnia.

Tak, my pieršyja skazali, što histaryčny šlach Biełarusi — «u Eŭropu». Toje, što zdavałasia niejmaviernym u 1989 h., stanie našym praktyčnym lozunham užo ŭ pačatku 2003 h. Padčas vybarčaj kampanii my pavinny patłumačyć ludziam, što chočam, kab u Biełarusi byŭ eŭrapiejski dabrabyt, eŭrapiejskaja kultura — palityčnaja, vytvorčaja, pobytavaja. Što dabrabyt i pieraličanyja składniki kultury ŭtvarajuć adziny sacyjalna-palityčny kompleks, jaki moža być realizavany tolki razam. Što spačatku my musim dasiahnuć demakratyi. Potym — pravieści ekanamičnyja reformy. Advarotny paradak pieraŭtvareńniaŭ — pamyłkovy. Jon moža skončycca tolki «łacinaamerykanskim tupikom». Ź jaho majomasnaj niaroŭnaściu, zapavolenaściu raźvićcia i biaskoncymi sacyjalnymi kanfliktami. A paśla taho jak Biełaruś pačnie bahacieć, najbolš aktualnym stanie ŭzdym pobytavaj kultury. Tady ŭ nas stanuć pić mienš, siamja budzie bolš mocnaj, staŭleńnie da pryrody — bolš aščadnym, a padjezdy — čystymi.

Usie hetyja zruchi i eŭrapiejskija standarty buduć dasiahnuty tolki tady, kali my budziem paŭnavartasnymi hramadzianami, jakija pavažajuć u sabie čałaviečuju i nacyjanalnuju hodnaść.

Palaki i litoŭcy ŭžo iduć hetym šlacham. Chutka im ža rušyć i Ŭkraina. Ja chaču, kab hetki varyjant raźvićcia vybrała i Rasieja.

Ale pakul zanadta mała prykmiet hetaha vybaru. Demakratyja ŭ našych susiedziaŭ mała lepšaja za biełaruskuju. Ekanamičny šlach — typova łacinaamerykanski. A idealohija nahadvaje padvojnuju, savieckuju madel. Toje, što U.Pucin padtrymaŭ antyterarystyčnuju kampaniju ZŠA, pravilna. Ale za hetaj padtrymkaju prahladajecca namier damahčysia ad ZŠA zhody na praciah razboju ŭ Čačenii.

I pakul Rasieja, jak spadkajemca SSSR, nie admovicca ad padvojnych standartaŭ, nichto nia puścić jaje ŭ Eŭropu. Tamu lozunh «U Eŭropu razam z Rasiejaj» — pamyłkovy. My zaŭsiody vystupali za dobrasusiedzkija adnosiny z RF. Ale ŭ Eŭropu kožnaja kraina pavinna ruchacca samastojna. Stvareńnie lubych nadździaržaŭnych struktur — niepatrebnaja sprava, jakaja tolki dezaryjentuje hramadztva.

I tut ja pavinien zhadać artykuł svajho kalehi, namieśnika staršyni Partyi BNF P.Sieviarynca ŭ «NN» ad 6 śniežnia «Biełaruś źmienić Eŭropu». Artykuł supiarečlivy. Pavał maje racyju, kali piša «Nam treba ideja nie partyzanki, nie padpolla abo teroru — a ideja pieramohi». Ale słušnuju ideju pieramohi nad saboju, nad našaj hramadzkaj nieŭładkavanaściu jon zvodzić da pieramohi nad Rasiejaj. Praśpiavaŭšy chvału (zasłužana) A.Łukašenku jak «nacyjanalnamu resursu», jon pasypaje hałavu popiełam, śćviardžajučy, što Biełaruś «nia maje realnaj hramadzka-palityčnaj siły nacyjanalnaha ŭzroŭniu, hatovaj stać alternatyvaj Łukašenku i pieramahčy imperyju». Vychad z «apatyi i biaźvierja» jon bačyć u «chryścijanskim abudžeńni», zdolnym «pieratvaryć stomlenych, razdražnionych i sumiatlivych dziejačoŭ u poŭnych siłaŭ pravadyroŭ ź blaskam u vačach dy lvinaj rašučaściu», zabyvajučy, što blask u vačach moža być i šalonym. Jak čaściej za ŭsio i byvaje.

Zachopleny idejaj «abudžeńnia», P.Sieviaryniec nieŭprykmiet mianiaje aryjenciry. U Eŭropie jon bačyć spažyvieckaje hramadztva, panavańnie materyjalizmu, šmat raspusty, zakaścianieńnie biurakratyi i h.d. A ZŠA vyklikajuć u jaho zachapleńnie. Bo «98% amerykancaŭ vierać u Boha. Ameryka — adna ź niamnohich krainaŭ, dzie ŭ apošnija dziesiacihodździ źnižałasia kolkaść kryminalnych złačynstvaŭ, užyvańnie alkaholu, tytuniu i narkotykaŭ». Chacia Amerycy ŭłaściva «prahresujučaja razbeščanaść i prahavitaść da hrošaj, imknieńnie da siłavoha kantrolu ŭ zamiežnych dačynieńniach».

Niachaj na sumleńni P.Sieviarynca zastaniecca jahonaje ćvierdžańnie ab «prahresujučaj razbeščanaści», jakaja spałučajecca amal sa stopracentovaj vieraju ŭ Boha i «źnižeńniem kolkaści kryminalnych złačynstvaŭ». Važna, što fenomen ZŠA, na jaho dumku, maje šmat padabienstva ź biełaruskim. Z pryčyny «ciažkaści etničnaje samaidentyfikacyi i polikulturnaha, polikanfesijnaha fokusnaha syntezu»! Ale my ŭsio-taki na inšym kantynencie. Tamu «hotyka kaściołaŭ, kryžy kirchaŭ, melodyja arhanaŭ i chor malitvy — heta i jość šlach u Eŭropu».

Padadzienych cytat dastatkova, kab pabačyć dźvie słabaści ŭ Paŭłavych razvažańniach. Nia dumaju, što ŭ Biełarusi mnoha prychilnikaŭ klerykalnaha hramadztva. Nia dumaju, što Pavał viedaje i razumieje sutnaść biełaruskaj kulturnaj tradycyi. Jaje asablivaść zusim nia ŭ «polikulturnaści». Tak jašče možna skazać pra sytuacyju ŭ ZŠA — krainie emihrantaŭ, dzie «čajna-taŭny», murynskija dy łacinaamerykanskija rajony sustrakajucca ŭ miežach adnaho horadu. Tam možna bačyć adšturchoŭvańnie lakalnych kompleksaŭ. A nie ŭzajemapraniknieńnie i syntez, jak u Biełarusi. Kali A.Łukašenka abviaściŭ «pravasłaŭny ateizm», jahonymi vusnami havaryła biełaruskaja kulturnaja tradycyja — tradycyja pošuku syntezu. A nie mechaničnaha abjadnańnia. Amerykaniec skazaŭ by: «U nas i pravasłaŭje, i ateizm».

Biełaruś zaŭsiody była biełaruskaj. Emihranty nie viali reju ŭ kulturatvorčaści. Tamu my nia polikanfesijnaje hramadztva, a talerantnaje. I našaja duchoŭnaja svaboda i ciarpimaść jość plonam našaj historyi. A francuski termin, jakim adznačajecca hetaja jakaść nacyjanalnaj kultury, śviedčyć pra jaje padabienstva na adpaviednuju jakaść francuskaj i naahuł eŭrapiejskaj duchoŭnaj tradycyi.

Zdavałasia b — drobiaź. Błytanina ŭ asablivaściach kulturnaj tradycyi. Ale za joj vyrazna paŭstaje zachapleńnie P.Sieviarynca «evanhielizacyjaj». Ja za prava luboj kanfesii na ahitacyju za svaje kaštoŭnaści. Ale suprać źmiešvańnia prapaviednickaj dziejnaści z palitykaj. Bo heta padmianiaje palityčnyja aryjenciry. U Paŭła atrymałasia, što šlach Biełarusi ŭ Eŭropu idzie… praz Ameryku. I heta mała čym adroźnivajecca ad šlachu ŭ Eŭropu praz Rasieju. Abodva šlachi akolnyja. Hetyja lozunhi zamutniajuć, skažajuć prostuju iścinu: Biełaruś — eŭrapiejskaja kraina. Biełarusy majuć prava i abaviazany žyć pa-eŭrapiejsku. Dla hetaha nie patrebna ni pierachryščvacca, ni varahavać z usim śvietam za svaju bohaabranaść. Treba bierahčy i baranić svajo — ziamlu, kulturu, movu. I iści da eŭrapiejskich standartaŭ u palitycy dy ekanomicy.

Jury Chadyka,

namieśnik staršyni Partyi BNF, prafesar

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0