Na Dzień Voli, na hetaje śviata błakitnaha nieba, mokraha vietru j nadziei na pieramieny, zaŭsiody čakajem ad losu niejkaha znaku. Znaku, jaki b pradkazvaŭ źmieny da lepšaha i natchniaŭ na pieramohi. Ale čaściej los padaje znaki taho, što treba być padrychtavanym da ciažkaściaŭ, nie zvažać na parazy j pieraškody dy imknucca dalej, davodziačy ŭsim, što Biełaruś — žyvie.
Takim znakam źjaviŭsia vializny kryž, jaki bieraściejskija maładafrontaŭcy ŭstalavali ŭ honar paŭstancaŭ Kaściuški napiaredadni Dnia Voli (24 sakavika jakraz minuła 210 hadoŭ z paŭstańnia 1794 h.).
Na hetuju akcyju ŭ Kosava bieraściejcy zaprasili mienskich «kalehaŭ», jakija pryjechali nadzvyčaj šmatlikim składam. Da pryjezdu mienčukoŭ bieraściejcy trochi prybrali pałac Pusłoŭskich, što kala siadziby Kaściuškaŭ. Darečy, sama siadziba ciapier budujecca nanava adpaviedna vyhladu staroj, sapraŭdnaj (cikava, što budaŭniki vykarystoŭvajuć tahačasnyja technalohii — navat pamiž doškami kładuć moch, jak rabili majstry ŭ tyja časy). Što da samoha pałacu, to znachodzicca jon u žachliva zaniadbanym stanie. Zachavaŭsia dobra, ale ž amatary adpačynku «na natury» papsavali. Na ścienach niama žyvoha miesca — spres śpisanyja dy razmalavanyja, a ŭnutry ažno chrumścić pad nahami ad bitaha škła i śmiećcia. Maładafrontaŭcy paźbirali ŭ pałacy j navokał bityja butelki, kanservavyja blašanki dy inšyja ślady «kulturnaha adpačynku», padrychtavali jaminu dla kryža, jaki mieŭsia być ustalavany pa pryjeździe mienčukoŭ.
Ale ž kali la pałacu sabrałasia davoli vialikaja kampanija, bolš za siemdziesiat čałaviek, u samy adkazny momant źjaviłasia pradstaŭnička harsavietu, papytała, u čym reč, i paviedamiła, što kryž stavić nia treba: palana pierad pałacam pavinna baranavacca i kryž budzie zaminać. I ŭvohule, vałanciorstva sprava dobraja, a voś kryžoŭ nijakich nia treba.
Ale kryž usio-taki zaniaŭ svajo naležnaje j pačesnaje miesca, pa čym mieli słova pradstaŭniki BNF i maładafrontaŭcy ź Miensku. Paśla da prysutnych źviarnuŭsia arhanizatar akcyi Siaržuk Bachun (čyimi vysiłkami byŭ nabyty kryž) i padziakavaŭ usim za ŭdzieł. Praśpiavaŭšy «Mahutny Boža», narod pacichu pačaŭ razychodzicca.
A piacimetrovy kryž zastaŭsia samotna stajać pamiž zaniadbanym pałacam i niedabudavanaj siadzibaj pad šerym i ciažkim niebam. Pomnik paŭstancam 1794 h., jakija mužna zmahalisia za Radzimu.
Na nastupny dzień, 25 Sakavika, miascovy harsaviet paviedamiŭ, što kryž buduć znosić u suviazi z rabotami, jakija majuć pravieści znadvorku pałacu. Cikava tolki, čamu ž vyrašyli tak rupliva j terminova ŭziacca za hetyja raboty adrazu paśla ŭstalavańnia kryža ŭ honar paŭstancam Kaściuški? Znak losu?
Hanna Źnička, Bieraście
Ciapier čytajuć
Jak skłaŭsia los Jany Pačyckaj — dziaŭčyny, jakuju zatrymlivali razam z Kanavałavym i Kavalovym pa spravie ab terakcie ŭ mietro9
Kamientary