Ciažkaja navuka palitkarektnaści

U ciapierašnim režymie najbolš turbuje jaho kompleks niepaŭnavartaści — nacyjanalnaj i ahulnačałaviečaj, — piša žurnalist Alaksiej Znatkievič, — tym bolš što hety ž kompleks adabjecca i na nastupnych pakaleńniach. Kab zahaić rany minułaha, treba być hatovymi da kampramisaŭ.

Pry kancy 1980-ch u biełaruskija harady razam z džynsami-«varonkami» i adnolkavymi tureckimi švedrami pryjšli novyja cikavyja słovy — naprykład, «rekiet». Dahetul pamiataju svajo ŭražańnie 14-hadovaha chłopca ŭ mahiloŭskim DK «Chimvałakno», dzie ŭ 1988-m adbyvaŭsia pieršy ŭ Biełarusi «Vsiesojuznyj» rok-festyval. Razmalavany Lavon Volski na scenie rykaŭ u mikrafon: «A zaraz pieśnia, pryśviečanaja takoj sacyjalnaj źjavie, jak prastytucyja!» Što takoje prastytucyja, ja ŭžo viedaŭ.

1990-ja hady taksama prynieśli novyja pryhožyja słovy. Ale niekatoryja ź ich dahetul zastajucca małazrazumiełymi. Skažu bolej, na paru takich słoŭ adukavanyja ludzi ŭ našaj častcy śvietu časam reahujuć jak maładzieńkaja nastaŭnica, jakaja pabačyła na klasnaj došcy namalavanaje krejdaj «ch.j». Adno z takich słoŭ — palitkarektnaść.

Słova dla tych, chto jašče vučyŭsia ŭ SSSR, niečym duža padobnaje na leninski «Rabkryn». Usie viedajuć, što jaho treba rearhanizavać, niekatoryja navat viedajuć jak, ale nichto nie pacikaviŭsia, navošta heta treba.

Nakont palitkarektnaści ŭsie viedajuć, što prydumali jaje ŭ adnoj z zachodnich labaratoryj. Bolšaść zdahadvajecca, što jana padobnaja da kałaradzkaha žuka: tolki puści jaje ŭ krainu — pažare ŭsiu bulbu. Što praŭda, mała chto ciamić, čym jana adroznaja ad našych rodnych «talerantnaści», «pamiarkoŭnaści», «rachmanaści» dy «mlavaści» i ci roźniacca niečym apošnija čatyry miž saboj.

Krytykujuć palitkarektnaść biełarusy redka — važniejšych działoŭ chapaje. Chiba što «Sovietskaja Biełoruśsija» čas ad času pakpić na temu sałominy ŭ čužym voku i bierviana ŭ svaim.

Zatoje rasiejskija medyi ściabajucca jak tolki mohuć. «Jak tak — nehra nehram nazvać nielha?! Nas u škole vučyli, što Rasieja — radzima słanoŭ, na Čukotcy žyvuć čukčy, a ŭ Amerycy nehraŭ linčujuć», — ščyra padzivicca čarhovy Bratok-2, pryjechaŭšy ŭ ZŠA.

Kamentatary ŭ bolš respektabelnych «Iźviestijach» pa-siabroŭsku ŭščuvajuć svaich eŭrapiejskich i amerykanskich kaleh: vam niama čaho rabić? Ahulnyja vysnovy: «z raskošy šalejuć» i «ŭ nas hetaha niama».

Čarnaskuraja siastra

Palitkarektnaści ŭ sensie zdarovaha rozumu sapraŭdy časam nie staje. Pamiataju, jak niekalki hadoŭ tamu mianie paviesialiŭ u tych ža «Iźviestijach» artykuł pra niejkuju rasiejskuju tenisistku (nia Hannu Kurnikavu, klanusia!). Apaviadajučy pra jaje šlach šmatlikich pieramoh i redkich paraz, hazeta nazyvała rejtynhi supiernic. Ale raptam ja daviedaŭsia, što jana prajhrała «čiernokožiej Vinus Viljams». Dzie ŭ rejtynhu była hetaja čarnaskuraja łedzi, «Iźviestija» nie napisali.

Mahčyma, Vinus Uiljams tady była pieršym numaram, i hazetčyki vyrašyli, što kožny čytač heta viedaje. Mahčyma, ja byŭ adziny, chto nia viedaŭ rejtynhu i viedaŭ, što Vinus Uiljams — nehrycianka. Nakolki pamiataju, «Iźviestija» paviedamili pry kancy artykułu, što rasiejskuju tenisnuju zorku chutka čakaje zmahańnie ź siastroj Vinus — «čiernokožiej Sierienoj Viljams». Ja nie žartuju. Rejtynhu druhoj čarnaskuraj tut iznoŭ nie było, ale prynamsi ŭsie daviedalisia, što pamiž siostrami Ŭiljams niama rasavych kanfliktaŭ. Ci byli siarod supiernic rasiejskaj zorki inšyja «kalarovyja» i jakoha koleru jana sama, hazeta taksama nie napisała. Karaciej, palitkarektnaści na vas niama!

Jak vučyć psychalohija, my bolš zdolnyja ŭsprymać jak asob mienavita ludziej svajoj hrupy — rasavaj, etničnaj, sacyjalnaj, ekanamičnaj ci palityčnaj. Čym dalej ad ciabie hrupa — tym bolš padobnymi pamiž saboj zdajucca ludzi. Tolki pabačyŭšy niejkuju kolkaść azijataŭ, ja zaŭvažyŭ, što japoncy nie padobnyja da kitajcaŭ, a karejcy niečym adroźnivajucca ad pieršych i druhich. Ja mahu kolki chočacie spračacca z aktyvistam Kanservatyŭna-chryścijanskaj partyi — BNF, ale dla prychilnika «sajuznaj dziaržavy» my abodva zastaniemsia «nacyjanalistami».

Palitkarektnaść karysnaja, kali jana prymušaje pahladzieć na svaje stereatypy nibyta zboku.

Poŭnaściu hety artykuł možna pračytać u papiarovaj i pdf-versii "Našaj Nivy"

Alaksiej Znatkievič

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0