Раскамнагляд: Блакаванне «Твітару» ў РФ практычна непазбежнае

З 1 жніўня ў Расіі пачне дзейнічаць закон, згодна з якім блогеры, інтэрнэт-публікацыі якіх чытаюць больш за 3 тысяч карыстальнікаў у суткі, абавязаны будуць зарэгістравацца ў Раскамнаглядзе. Папулярныя блогеры, або, як іх ужо ахрысцілі ў сектах, «блогеры-СМІ», пачынаючы з гэтай даты не змогуць распаўсюджваць дзяржтаямніцы, выкарыстоўваць нецэнзурную лексіку і публікаваць забаронены ў РФ кантэнт. Яны будуць абавязаны правяраць праўдзівасць інфармацыі, якая размяшчаецца, у фізічных і юрыдычных асоб, а таксама мець права на размяшчэнне на сваёй інтэрнэт-старонцы платнай рэкламы.

Дзеянне закона распаўсюдзіцца не толькі на расійскія рэсурсы, якія пры неабходнасці павінны будуць падаць інфармацыю пра «сваіх блогераў», але і на замежныя інтэрнэт-пляцоўкі, у тым ліку беларускія, даступныя на тэрыторыі Расіі. Пра тое, як нагляднае ведамства рыхтуецца да рэалізацыі закона і на што Федэральная служба па наглядзе ў сферы сувязі, інфармацыйных тэхналогій і масавых камунікацый гатовая пайсці, калі замежныя інтэрнэт-пляцоўкі будуць грэбаваць расійскімі законамі, «Ізвестіям» распавёў намеснік кіраўніка Раскамнагляду Максім Ксянзоў.

— З 1 жніўня ў Расіі пачне дзейнічаць так званы закон аб блогерах. Да гэтага часу шмат хто ўпэўнены, што гэты закон прыраўноўвае блогераў да СМІ. Ці так гэта на самай справе?

— Не, такая трактоўка прынятага ў пачатку траўня федэральнага закона не зусім дакладная. Дадзены закон упершыню ўводзіць у прававое поле паняцце «блогер» і адносіць блогераў да катэгорыі суб'ектаў, якія, распаўсюджваючы масавую інфармацыю, надзеленыя не толькі првамі, але і павінны выконваць пэўныя патрабаванні. Гэтыя патрабаванні падобныя з патрабаваннямі да СМІ. Але гэта не азначае, што паміж блогерам і прафесійным журналістам можна паставіць юрыдычны знак роўнасці.

— Тады ў чым адрозненне?

— Наборы правоў прафесійных журналістаў і блогераў крыху адрозніваюцца. Блогеры атрымліваюць замацаванае ў законе права свабодна шукаць і распаўсюджваць інфармацыю, і ў гэтым плане становяцца суб'ектамі ўзаемадзеяння, напрыклад, з дзяржаўнымі органамі. Але сфера гэтага ўзаемадзеяння больш вузкая, чым у прадстаўнікоў СМІ. У законе нічога не сказана пра абавязак акрэдытоўваць блогераў на прэс-канферэнцыі, у вызначаны тэрмін перадаваць ім інфармацыю аб дзейнасці арганізацый і г.д. Пры гэтым блогер ў новай прававой рэальнасці — гэта адасобленая асоба, яго адказнасць за ўтрыманне і распаўсюджванне інфармацыі — персанальная. Значную ж частку адказнасці журналіста бяруць на сябе рэдакцыя і галоўны рэдактар. Спіс абавязкаў блогера таксама не супадае на 100 % з абавязкамі журналіста. Ён хутчэй ўяўляе сабой даволі шырокі мікс патрабаванняў, што выстаўляюцца да журналіста як прадстаўніка сацыяльна адказнай прафесіі і да рэдакцыі як арганізацыі, што распаўсюджвае масавую інфармацыю. Розніца вельмі вялікая.

— Ці будзе створана пры Раскамнаглядзе спецыяльная служба, якая стане займацца блогерамі?

— Законам не прадугледжваецца выдзялення дадатковых фінансавых сродкаў і спецыялістаў для рэалізацыі гэтага закона. Будзем дзейнічаць у межах наяўных рэсурсаў, якія мы ў дадзены момант арганізацыйна перагрупоўваем і імкнемся максімальна адаптаваць пад новыя задачы.

— Да ўступленне ў сілу закона засталося фактычна 2 месяцы. Як будзе арганізавана падрыхтоўка да яго рэалізацыі?

— Да 10 чэрвеня павінна быць падрыхтавана 13 праектаў падзаконных актаў. 10 з іх — гэта Урадавыя акты, частка з якіх адносіцца да нашай кампетэнцыі, а частка — да кампетэнцыі ФСБ, паколькі частка норм закона носіць антытэрарыстычны характар. Плюс адзін загад Міністэрства сувязі і масавых камунікацый і два ведамасныя загады Раскамнагляду. Мы маем намер правесці гэтую працу ў максімальна шчыльным узаемадзеянні з галіной і ўсімі ўдзельнікамі працэсу. Я ўжо правёў папярэднія рабочыя сустрэчы з прадстаўнікамі не самых буйных, але прыкметных інтэрнэт-пляцовак. Яны, можа быць, не ўваходзяць у топ-ліст удзельнікаў рынку, але і іх меркаванне нам таксама неабходна ўлічваць. У найбліжэйшыя дні адбудзецца пашыраная сустрэча, дзе мы маем намер сабраць наш інтэрнэт-авангард — «Яндэкс», Google, ЖЖ, Mail.ru і іншых буйных гульцоў. Таксама запрошаныя Facebook і Twitter.

— Калі казаць аб расійскіх папулярных блогерах, якія жывуць за мяжой, але размяшчаюцца на нашых рэсурсах — яны таксама патрапяць пад дзеянне закона?

— Відавочна, так. Дзеянне закона не прывязана да прапіскі ў пашпарце. Калі чалавек піша на рускай мове або мовах народаў Расіі, разлічвае прыцягнуць увагу расійскай аўдыторыі і ўжывае для гэтага магчымасці расійскіх пляцовак, то яму неабходна будзе выканаць вызначаныя законам патрабаванні.

— Закон будзе дзейнічаць і ў адносінах да замежных інтэрнэт-пляцовак. Вы ўжо ўзаемадзейнічаееце з імі ў рамках выканання іншых законаў, напрыклад закона аб супрацьдзеянні экстрэмізму ў інтэрнэце. Як яны рэагуюць на патрабаванні Раскамнагляду?

— Існуе агульная праблема ўзаемадзеяння з глабальнымі кампаніямі амерыканскага паходжання: Facebook, Twitter і Google. Twitter і Facebook юрыдычна не прысутнічаюць у Расіі. У Google у нашай краіне ёсць прадстаўніцтва, з якім мы маем стасункі. Але з іх боку гэтыя зносіны часта зводзіцца да своеасаблівай гульні. У нейкай сітуацыі яны могуць самастойна прымаць рашэнні, а ў нейкай — ківаюць на заакіянскіх карпаратыўных юрыстаў і менеджараў і разводзяць рукамі: ад нас, маўляў, нічога не залежыць. Калі гаворка ідзе пра грошы, то усё ад іх залежыць. А там, дзе дзяржава прад'яўляе свае законны патрабаванні, іх паўнамоцтвы раптоўна і рэзка скарачаюцца. Пры гэтым іх дзейнасць у Расіі — гэта бізнэс, які прыносіць прыбытак. Іх даходы — гэта ў тым ліку грошы расійскіх грамадзян, якіх не застаюцца ў Расіі, а наўпрост ідуць за мяжу. І падаткі тут не плацяць. Як, зрэшты, і любая іншая замежная пляцоўка, якая прадае кантэнт або паслугі ў нашай краіне, напрыклад Apple.

— Facebook ідзе з вамі на кантакт?

— У Facebookа ёсць прадстаўнік у Швецыі. Ён працуе на Паўночную Еўропу, краіны Скандынавіі, Расію і, па-мойму, Азію. Ёсць рускамоўны менеджар, якая працуе ў лонданскім прадстаўніцтве кампаніі і актыўна з намі камунікуе. Такі механізм ўмоўна кампенсуе адсутнасць прадстаўніцтва, але толькі ў частцы ўзаемадзеяння. З імі па-рознаму адбываецца зносіны, бывае, яны займаюць унутрана матываваную, як нам здаецца, пазіцыю. У адрозненне ад Google, іх дзеянні, як правіла, адрозніваюцца пэўнасцю і паслядоўнасцю. Да прыкладу, у дачыненні да груп «Правага сектара», доступ да якіх абмяжоўваецца на тэрыторыі РФ па патрабаванні Генеральнай пракуратуры, нашы прадпісанні рэгулярна выконваюцца.

— А калі казаць пра Twitter?

— Twitter — выключна амерыканская кампанія, яны наогул не маюць замежных прадстаўніцтваў. Быццам бы ў іх ёсць планы адкрыць прадстаўніцтва ў Дубліне — але не ў мэтах развіцця бізнэсу, а ў імкненні да больш камфортнага падаткаабкладання. Гэта сведчыць аб тым, што Twitter дрэнна арыентаваны на канкрэтную аўдыторыю тых краін, дзе яны працуюць. Іх мала цікавяць лакальныя рынкі. Яны ўжываюць карыстальнікаў як інструмент палітыкі. Я не маю на ўвазе камерцыйную палітыку. Я кажу аб прасоўванні сваіх карпаратыўных інтарэсаў і інтарэсаў той дзяржавы, у юрысдыкцыі якой яны існуюць. І ў гэтым іх важнае, на мой погляд, адрозненне ад Google. Google у большай меры адпавядае вызначэнню транснацыянальнай карпарацыі, карпаратыўныя інтарэсы якой пераважаюць над інтарэсамі асобна ўзятых дзяржаў. Бо капіталізацыя Google на сёння цалкам параўнальная з бюджэтам досыць сур'ёзнай па памеры эканомікі краіны. Google рэалізуе вялікую колькасць камерцыйных і гуманітарных праектаў, арыентаваных на лакальную аўдыторыю. Але ў плане ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі ў кожнай канкрэтнай краіне Google бывае гнуткім толькі тады, калі гнуткасць прыносіць больш выгады, чым прынцыповасць.

— З кім ўзнікае больш за ўсё цяжкасцяў?

— Facebook і YouTube (належыць карпарацыі Google.—Рэд.) Да нас прыслухоўваюцца і перыядычна выдаляюць незаконны кантэнт. Патрабаваныя рашэнні прымаюцца не хутка. Але, да прыкладу, большасць старонак, груп і матэрыялаў, звязаных з міжнароднымі экстрэмісцкімі арганізацыямі, на гэтых рэсурсах атрымліваецца «вычышчаць». Па асобных матэрыялах мы, здараецца, атрымліваем адмову іх выдаліць. Тады акцэнт у перамовах ссоўваецца ў бок абмежавання доступу да такіх матэрыялаў на тэрыторыі Расіі самой пляцоўкай. Twitter у большасці выпадкаў выдаляць супрацьпраўную інфармацыю катэгарычна адмаўляецца. Шмат экстрэмісцкага кантэнту распаўсюджваецца якраз у гэтай сетцы. Адзін з нямногіх акаўнтаў, выдалення якога нам удалося дамагчыся, публікаваў жахлівыя рэчы. Ён вёўся на рускай мове, там размяшчалася інфармацыя аб Сірыі з фотаздымкамі пакараных людзей, з заклікамі да звяржэння дзейнага палітычнага рэжыму і знішчэння капіталізму як сістэмы. Часам тыя рэчы, якія ўніверсальна кваліфікуюцца міжнароднай супольнасцю як нешта зусім непрымальнае, напрыклад прапаганда тэрарызму, свабодна распаўсюджваюцца амерыканскімі інтэрнэт-кампаніямі. Гэта немагчыма растлумачыць з пазіцый свабоды слова.

— Але ўсё ж іх прадукт працуе на тэрыторыі нашай краіны, а значыць — падпадае пад расійскае заканадаўства. Карпаратыўны цэнтр кампаніі Twitter неяк праяўляе ініцыятыву ва ўзаемадзеянні з вамі?

— Я некалькі разоў праводзіў відэаканферэнцыі з прадстаўнікамі Twitter. У кампаніі працуе некалькі дзясяткаў чалавек, сістэма кіравання. Супрацоўнік, які там адказвае за ўзаемадзеянне з іншымі краінамі, — былы дарадца міністра энергетыкі ЗША. Само па сабе такое кадравае рашэнне наводзіць на пэўныя думкі. У мяне ёсць устойлівае адчуванне, што Twitter — гэта глабальны інструмент прасоўвання палітычнай інфармацыі. Ва ўзаемадзеянні з намі яны ўжываюць сваю аўдыторыю як сродак дасягнення мэтаў. Пры гэтым значнасць карыстальніка як асобы, яго інтарэсы для гэтай кампаніі зведзены да ўзроўню ліштвы. Паслядоўна адмаўляючыся выконваць нашы патрабаванні, яны спецыяльна ствараюць умовы, у якіх блакаванне гэтага рэсурсу на тэрыторыі нашай краіны становіцца практычна непазбежным.

— Спецыяльна падстаўляюцца пад блакаванне? Навошта ім гэта?

— Неабходна растлумачыць адну тэхнічную дэталь. Twitter, як і Facebook, працуе па пратаколе https://, дзе ўжываецца шыфраванне пры перадачы інфармацыі ў запытах карыстальнікаў да старонак сайта. Пры працы з гэтым пратаколам тэхнічныя сістэмы, якія выкарыстоўваюцца для блакавання асобных старонак сайтаў, не могуць распазнаваць зашыфраваны трафік. Такім чынам, блакаванне аднаго-адзінага супрацьзаконнага «твіта» аўтаматычна прыводзіць да таго, што без доступу да рэсурсу застаецца ўся яго аўдыторыя. Пакутуюць законапаслухмяны карыстальнікі. Мы ўлічваем гэта, прымаючы кожнае правапрымяняльнае рашэнне. Узважвае, параўноўваем тую шкоду, якую наносіць сацыяльна небяспечная інфармацыя, якая распаўсюджваецца на вялікую, але ўсё ж абмежаваную аўдыторыю, з магчымымі негатыўнымі наступствамі блакавання для мільёнаў добрасумленных карыстальнікаў. І нязменна імкнемся дасягнуць выканання закона шляхам перамоў. Але заўсёды існуе пэўная рыса, тая мяжа неканструктыўнага ўзаемадзеяння, за якой дзяржаве ўжо не застаецца больш нічога, акрамя як абараняць інтарэсы грамадства. Атрымліваецца, што, адмаўляючыся выконваць законныя патрабаванні ад дзяржаўных органаў, карпарацыі падстаўляюць сваіх карыстальнікаў.

— У Еўропе ніхто не спрабуе ўмешвацца ў працу амерыканскіх рэсурсаў і гэта не праблема.

— Еўропа ў сваім сацыякультурным развіцці ідзе па шляху асіміляцыі — паглынання культур, народаў, нацый, рас. Пры гэтым у еўрапейскім масавай свядомасці няма лініі каштоўнаснага водападзелу з ЗША. Еўрапейцы і амерыканцы адчуваюць сябе часткай адзінай заходняй цывілізацыі, ідэалагічныя ўстаноўкі якой падаюцца як вяршыня прагрэсу чалавецтва і ідэальная мадэль грамадскага ладу для ўсяго свету. Так распаўсюджваецца геапалітычны ўплыў. І інтэрнэт як трансмежная тэхналогія, здольная заблытаць увесь свет, — ідэальны інструмент глабальнага інфармацыйнага ўздзеяння.

— Атрымліваецца, што цяпер гэта ўздзеянне адбываецца ў кірунку з Захаду на Усход. Якія яшчэ краіны, акрамя Расіі, спрабуюць адмежаваць сябе ад гэтага ўплыву?

— Процілеглым Захаду полюсам развіцця інтэрнэту з'яўляецца Кітай, які пабудаваў «вялікую кітайскую firewall», гэта значыць папросту забараніў многія заходнія рэсурсы і стварыў, па сутнасці, закрытую ўнутраную сетку, капсулу. Google у іх пад забаронай, Facebook пад забаронай, YouTube няма, замест Twitter — уласны сэрвіс мікраблогаў Sina Weibo. Такая палітыка ў дачыненні да інтэрнэту абумоўлена мноствам фактараў — палітычных, эканамічных, ментальных. На мой погляд, гэта сістэмная крайнасць, якую пры распрацоўцы рознымі краінамі ад дзяржаўных падыходаў да рэгулявання сеткі неабходна пакідаць за дужкамі. Але той факт, што ў многіх краінах прасочваецца ўстойлівая тэндэнцыя да абароны сваіх нацыянальных і грамадскіх інтарэсаў у інтэрнэце, відавочны. У тым жа Тайландзе, дзе забаронена законам абмеркаванне і нават згадка членаў каралеўскай сям'і, распаўсюджванне падобнай інфармацыі на тэрыторыі каралеўства абмежавана. Расійская сетка «Вконтакте» недаступная на ўсёй тэрыторыі Італіі па рашэнні рымскага суда па парушэнні заканадаўства аб аўтарскіх правах. Па дачыненні да Google мноства прэтэнзій высказываў урад Англіі і Францыі. Нядаўні прыклад з блакаваннем Twitter урадам Турцыі хоць і выклікаў пэўнае абурэнне ў заходніх краінах, але ўсё ж іх негатыўная рыторыка была даволі стрыманая.

— Любімыя ў Расіі забаронныя меры — адзіна магчымы спосаб рэгуляваць інтэрнэт у нашай краіне?

— Мне не падабаецца словазлучэнне «забаронныя меры». Я б назваў тыя прававыя меры, якія зроблены ў Расіі ў дачыненні да інтэрнэту, ахоўнымі. Яны дзейнічаюць там, дзе ёсць сур'ёзная сацыяльная пагроза. Але лепшым сродкам абароны грамадства ад чужога ўплыву з'яўляецца стварэнне ўласнага якаснага прадукту. Гэты прадукт павінен не проста падменіць сабой заходнія рэсурсы па кітаўскім узоры, а скласці ім годную канкурэнцыю, у тым ліку і на міжнародных рынках. Некалькі гадоў таму мы ацэньвалі патэнцыйны рынак збыту расійскага кантэнту лічбай 600 млн чалавек у свеце. Гэтых людзей можна прыцягнуць спалучэннем даступнага кошту і якасці сэрвісаў. У расійскай інтэрнэт-галіне на сучасным этапе ёсць усё для якаснага рыўка. Мала дзе ў свеце можна сустрэць ўнутраны інтэрнэт-рынак, на якім канкуруюць паміж сабой некалькі паштовых сэрвісаў, пошукавых сістэм, нават ужо і аперацыйных сістэм. Mail.ru і «Яндэкс» ствараюць свае прадукты, якія прасоўваюць на Захадзе і з якім паспяхова там канкуруюць, яны актыўна працуюць з мабільным платформамі. Агульнымі намаганнямі дзяржавы і галіны можна стварыць уласны сеткавы свет, які падасць карыстальнікам выбар і выцесніць замежны і чужы прадукт. Упэўнены, што інтэрнэт-праекты расійскага паходжання будуць усё больш запатрабаваныя.

— У Расеі цяпер створана ўся неабходная нарматыўная база, каб на законных падставах рушыць следам па прыкладзе Турцыі. Калі гэта адбудзецца?

— Мы заўтра ж можам на працягу некалькіх хвілін заблакаваць Twitter або Facebook у Расіі. Мы не бачым у гэтым вялікіх рызык. Калі ў нейкі момант мы ацэнім, што наступствы ад «выключэння» сацыяльных сетак будуць менш істотнымі ў параўнанні з той шкодай, якую прычыняе расійскаму грамадству неканструктыўная пазіцыя кіраўніцтва міжнародных кампаній, то мы зробім тое, што абавязаны зрабіць па законе.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0