Ратуе суіцыднікаў з пятлі, а на яе скардзяцца ў міліцыю. Як гэта — працаваць паўстагоддзя вясковай фельчаркай
У Раісы Канстанцінаўны Альшэўскай — паўстагоддзя медыцынскага стажу. Апошнія 35 гадоў яна працуе на ФАПе ў вёсцы Таркачы на Дзятлаўшчыне. Яна і санітарка ўдвух клапоцяцца пра здароўе прыблізна 500 чалавек з дзесяці замацаваных за іх падраздзяленнем вёсак. Самая далёкая — за восем кіламетраў ад ФАПа, куды фельчарка дабіраецца то на ровары, то пешшу.
Пра тое, як жыве і працуе мясцовая супервумэн у белым халаце, якая па сумяшчальніцтву з’яўляецца старастай вёскі, у нашым матэрыяле.
Па вёсках на абцасах
Раісу Канстанцінаўну мы падбіраем па дарозе: яна пешшу вяртаецца з суседняй вёскі Навасёлкі. Там яна штодзённа, раніцай і ўвечары, наведвае 89-гадовую пацыентку з букетам хвароб.
Фельчарка — у спадніцы і на абцасах. Кажа, што сёння абцасы яшчэ невялікія. У больш зручны спартыўны абутак жанчына пераабуваецца, калі перамяшчаецца па акрузе на ровары. Пакуль у яе галоўнага транспарту здзьмуліся колы, ходзіць паміж вёскамі пешшу. А старыя «Жыгулі» даўным-даўно выйшлі з ладу.
«Мне пашанцавала, што я з дзяцінства жвавая. То ў футбол гуляла, то ў валейбол. На спаборніцтвах выступала», — тлумачыць сваю бадзёрасць Раіса.
На адных такіх спаборніцтвах у Наваградку пазнаёмілася з будучым мужам Міколам: яна выступала за каманду медыкаў, ён — калгасную. Пасля знаёмства больш за год ён праводзіў яе да працы і назад у пасёлку Казлоўшчына. Падчас адных такіх провадаў маладыя падалі заяву ў ЗАГС.
Тыповы двухпавярховік на дзве сям’і на вуліцы Новай у Таркачах, дзе цяпер месціцца ФАП, — адзін з тых будынкаў, што ўзводзіліся мужам Раісы. Мікола адвучыўся на інжынера і, парабіўшы па спецыяльнасці, стаў старшынёй мясцовага сельсавета.
Нягледзячы на досыць прывілеяваны статус сям’і, Альшэўскія ніколі не лічылі сябе элітай. «Ён сваё рабіў, а я сваё. Абое прызвычаіліся, каб усё ад «а» да «я» было. Такія ў нас характары. Можа, таму і рана з жыцця пайшоў Мікалай».
Мужа Раісы не стала 17 год таму: інфаркт. Галоўнай памяццю пра яго, канечне, з’яўляецца дарослы сын Вадзім і вуліца са спраектаванымі дамамі.
На першым паверсе ФАПа, былой кватэры, — фізкабінет, прыёмная, акушэрскі пакой. У папках і картках — поўная «біяграфія» хвароб усіх мясцовых жыхароў. Вось спіс з ліквідатарамі АЭС (такіх тут двое), вось — язвеннікі…
Самы вялікі спіс у журнале — з тымі, хто стаіць на наркалагічным уліку. Сярод распаўсюджаных праблем таксама гіпертанія, «шалёнае» атлусценне (асабліва ў мужчын) і цукроўка.
На другім паверсе жыве сама начальніца ФАПа. У такім размяшчэнні ёсць як свае плюсы, так і мінусы. З аднаго боку — усё пад рукой. З іншага — асабістага жыцця ніякага. Пацыенты могуць завітаць у любы час, няхай гэта 7 раніцы ці 11 ночы.
Раз на месяц Раіса Канстанцінаўна заходзіць у кожны дом з дзесяці прыналежных ім вёсак і вымярае ўсім запар ціск: «Так я кантралюю працэс крыху. Бачу, хто чым дыхае».
Праўда, падобны клопат падабаецца далёка не кожнаму. Афіцыйныя скаргі на яе не пішуць, але ў вочы могуць нагаварыць усякага. Раіса расказвае, як аднойчы адна з сацыяльна небяспечных сямей, дзе бацькі п’юць, нацкавала на яе міліцыю:
«Там дзіця, а маці п’яная. Я прыйшла да іх, правяла прафілактычную размову і вярталася дадому. А брат той жанчыны ў гэты момант выклікаў міліцыю. Паскардзіўся, што я нібыта прыйшла п’яная, не давала спаць. Дык наша доблесная міліцыя рукі мне заламала і павезла на экспертызу ў раён. У тры гадзіны ночы толькі выпусцілі адтуль».
Жанчына шкадуе тых, з кім жыве побач, і часам дзеля іх шчасця ідзе на ўчынкі, якія разыходзяцца з яе прынцыпамі. Так, нягледзячы на тое, што фельчарка любіць дзяцей, адну з маці ўгаварыла паставіць спіраль: у той другое дзіця нарадзілася, а з алкаголем завязаць так і не атрымалася. Не раз яна спрабавала і паставіць на шлях выпраўлення суіцыднікаў.
«Бывае, што тэлефануюць, паведамляюць: «Вісельнік!» Я ці сама бягом туды, ці на ровары лячу. Ці калі гэта нехта спужаўся і на машыне па мяне прыязджае — сядаю туды і імчым. Калі чалавек яшчэ жывы, выцягваю з пятлі. Накалю яго і дома пакідаю — дрэннай рэкламы не раблю чалавеку дзеля сям’і, дзеля дзяцей. Але калі ўжо сітуацыя кепская, то ў хуткую адпраўляю. Там ужо на ўлік ставяць ці ў псіхіятра, ці ў нарколага», — расказвае спадарыня Альшэўская.
Гісторый за 50 год працы хапала розных. Здаралася, камбайн на ўборцы перакуліцца: пакуль хуткая з Дзятлава даедзе, яна ўжо першую дапамогу аказвае. Згадвае Раіса і самы галоўны анекдот са сваёй прафесійнай практыкі.
«У пачатку 90-х, калі я працавала на машыне хуткай дапамогі, везлі мы цяжарную. Зіма, завіруха, машына захрасла, і жанчына нарадзіла проста ў салоне. Гэта цяпер мы маем у распараджэнні ўкамплектаваныя для родаў сумкі, раней нічога такога не было. Тады шафёр зняў з сябе кашулю, я — халат — у гэта немаўля і спавілі. А чым завязаць? Кіроўцу прыйшлося аддаць свой гальштук. З гэтай гісторыі калегі яшчэ доўга рагаталі.
«Я проста адчаёвая»
Раіса расказвае, што жаданне стаць доктаркай прачнулася ў ёй пасля адной імправізаванай хатняй аперацыі. Дзяўчынцы было год 10, іншых сясцёр не было дома, і бабуля нечакана прымусіла дзіця выдаліць новаўтвораную на галаве ліпому. «І я гэта зрабіла! Разрэзала і выціснула з гэтага тлушчака ўсё. Я адчаёвая такая!» Бабулю пасля гэтага, канечне, павезлі ў бальніцу, але азарт да лячэння ў Раісы з’явіўся і больш нікуды не знікаў.
У 14 год яна паступіла ў Жалудоцкую медыцынскую вучэльню. Працаваць пачала, калі яшчэ не было 18-ці. Магла атрымаць і вышэйшую адукацыю, стаць хірургам, напрыклад, бо вельмі любіла дапамагаць падчас аперацый, але неяк не склалася. Працавала і на іншых ФАПах, прымала дзясяткі родаў на дзень, рабіла на хуткай дапамозе.
Адзін са сваіх выклікаў яна запомніць на ўсё жыццё…
«Мы прыехалі на выклік: мужчына пасля аварыі. Матацыкліст, збіла машына. Аглядаю яго, змываю кроў з твару. У нейкі момант разумею, што хуткая дапамога патрэбная ўжо мне. Тым мужчынам аказаўся мой бацька! Ён пасля пратрымаўся яшчэ дзён сем, але ўсё ж не перанёс гэтага. Памёр ва ўзросце 52 год», — жанчына і сёння згадвае той дзень са слязьмі на вачах.
Дарэчы, бацька Раісы пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай у Германіі, куды, як і яна, быў выгнаны падчас Другой сусветнай вайны. У 1945 годзе іх вызвалілі, і больш беларус і дзяўчына з Растова не развітваліся. Першы час жылі на яе радзіме, а пазней перабраліся ў вёску Явар, дзе і нарадзілася наша гераіня.
Пакуль фельчарка ўсё гэта нам расказвае, у яе бесперапынна звоніць то працоўны, то мабільны тэлефон.
«Ой, я адрывацца буду, вы ўвагі не звяртайце. Гэтаму канца не будзе: таму плоха, іншаму харашо. А сотавы як дасі аднаму — дык усе ж хутка ведаюць. «Райка, мне плоха!» — і Райка ідзе».
Сёння ў яе паводле плана — некалькі нетэрміновых выклікаў, абыходы і наведванне дзіцячага лагера. Людзей у вёсцы хоць і становіцца менш, колькасць тэлефонных званкоў не змяншаецца: усё ж асноўная колькасць жыхароў — пенсіянеры (каля 13 чалавек — старэйшыя за 90 год). Яны, вядома, хварэюць часцей.
Яна б даўно магла «адпачываць» на пенсіі, але нават не ўяўляе, што на ёй рабіць: калі летам яшчэ можна сысці ў лес, то зімой што?
«Калі шкадуеш людзей і любіш сваю прафесію, то і будзеш працаваць. Праўда, у канцы ліпеня ў мяне заканчваецца кантракт. Як моладзь прыйдзе, трэба сыходзіць, што ж зробіш. Хопіць з мяне узнагарод і званняў», — кажа Раіса Канстанцінаўна.
Але відавочна, што для старэйшага пакалення яна, як і была, так і застанецца галоўнай выратавальніцай.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Віталь з-пад Вілейкі, які падпаліў хату з уласнымі дзецьмі, завербаваўся ў расійскае войска. І прапаў на першым жа баявым заданні5
Каментары