«Дзед будзе глядзець асабіста. Калі яму спадабаецца…» Зянковіч расказаў, як з ім запісвалі першае інтэрв'ю ў СІЗА КДБ
Былы палітзняволены Юрась Зянковіч, які трапіў за краты па абвінавачванні ў змове з мэтай захопу ўлады, у новым выпуску ТОКу расказаў падрабязнасці гісторыі.
Юрась Зянковіч, грамадзянін Беларусі і ЗША, знаходзіўся за кратамі з вясны 2021 года, калі быў арыштаваны ў Маскве за ўдзел у віртуальнай спробе «дзяржаўнага перавароту». Ён падпісаў пагадненне са следствам, але ў выніку ўсё адно атрымаў 11 гадоў зняволення. Спачатку мужчыну адправілі ў бабруйскую калонію, з часам перавялі на турэмныя ўмовы ў Магілёў. Адтуль у верасні 2024 года перавезлі ў СІЗА КДБ, дзе знялі ў прапагандысцкім фільме.
Як адзначае былы палітвязень, усё пачалося нечакана. У верасні 2024 года, у той самы дзень, калі яму ў Магілёве зачыталі прысуд па артыкуле 411 («Злоснае непадпарадкаванне патрабаванням адміністрацыі папраўчай установы»), яго тэрмінова этапавалі ў Мінск, у СІЗА КДБ.
«Літаральна праз 15 хвілін пасля зачытання прыгавору я ўжо ехаў на Мінск», — успамінае Зянковіч. Там яго сустрэў кіраўнік следчай групы, падпалкоўнік Акуліч, які, па словах палітвязня, абвясціў аб пачатку «працэсу вызвалення».
Першым крокам на гэтым шляху павінны былі стаць здымкі ў прапагандысцкім фільме.
«Сказалі гаварыць максімальна проста, што павінна зайсці гэта бабульцы з вёскі і дзеду. «Дзед будзе глядзець асабіста. І калі яму гэта спадабаецца, то хутка вы будзеце вольныя», — згадвае словы следчага Юрась Зянковіч.
Аднак знешні выгляд палітзняволенага не дазваляў рэалізаваць ідэю адразу:
«Следчы быў крышачку шакіраваны маім выглядам. Я сказаў, што не думаю, што гэта добрая ідэя мяне здымаць — таму што вы прайграеце прапагандысцкую кампанію проста па факце таго, як я з'яўлюся на экране. Ён кажа: «Ну, у мяне загад, я раблю тое, што мне загадалі».
У выніку была ўзята паўза. Падчас яе, як згадвае Зянковіч, ён «проста спаў, еў, адкормліваўся, крышачку прыходзіў у форму».
У дзень здымкаў да Зянковіча падышоў прапагандыст, які здымаў фільм, і яны прагаварылі пытанні, якія будуць задавацца.
«Да пэўных межаў можна было таргавацца, што гаварыць, што не гаварыць, але пэўныя тэзісы мне было сказана агучыць. У прыватнасці, было сказана пацвердзіць, што мы сапраўды рыхтавалі замах асабіста на Лукашэнку і ягоных дзяцей. (…)
Сказаць, што мы сапраўды планавалі здзейсніць дзяржаўны пераварот. Сказаць, што мы збіраліся пасля гэтых вайсковых, якія здзейснілі б пераварот, пасля засунуць на задворкі. Што мы такія подлыя, што хацелі, каб краіна пачала рухацца ў бок НАТА. І было сказана, што мы павінны агучыць, што толькі дзякуючы Лукашэнку Беларусь не трапіла ў вайну», — пералічвае Зянковіч.
На камеру ён мусіў таксама звярнуцца да Лукашэнкі асабіста з просьбай аб вызваленні. Акрамя гэтага, ён павінен быў папрасіць паспрыяць свайму вызваленню прэзідэнта ЗША Джо Байдэна і кандыдатаў на пасаду прэзідэнта ЗША Дональда Трампа і Камалу Харыс.
Па словах Зянковіча, для здымак яму выдалі не турэмную робу, а новую спецвопратку для камунальшчыкаў:
«Мяркуючы па маркіроўцы, гэта спецвопратка для нейкіх камунальшчыкаў расійскай вытворчасці. Я думаў, мне яе пакінуць, але пасля здымкаў забралі. Яна была ўпакаваная ў фабрычную ўпакоўку, то-бок, усё абсалютна новае. Сапраўды, на камеру яна падобна крышачку да робы, але гэта не была роба».
Самі здымкі, як згадвае былы палітвязень, праходзілі ў адным з прагулачных дворыкаў СІЗА КДБ, «Амерыканкі», у так званай клетцы. Некалькі кадраў таксама былі зняты ў досыць вялікім чацвёртым прагулачным дворыку. Здымкі доўжыліся каля трох гадзін, пакуль святло дазваляла.
На гэты час ва ўсім СІЗА КДБ увялі асаблівы рэжым: вязням загадалі закрыць усе форткі ў камерах і захоўваць поўную цішыню («ніякіх ні тэлевізара, ні радыё, ні крыкаў, каб нічога не было»).
Пасля запісу інтэрв'ю, па словах Зянковіча, ён пацікавіўся, калі яно выйдзе ў эфір.
«Мне было сказана: «Паглядзіце на волі». Але ў дзень, калі расшыфроўка гэтага эфіру выйшла ў «Советской Белоруссии», мяне этапіравалі ў СІЗА ў Калядзічы. І адтуль адправілі назад у Магілёў».
Да вызвалення з Юрасём Зянковічам запісалі яшчэ два інтэрв'ю, адно з якіх так і не выйшла ў эфір. А на свабоду ён выйшаў 30 красавіка 2025 года — прыкладна праз паўгода пасля першага запісу.
Каментары