Як пагроза з боку Расіі зрабіла Германію вядучай вайсковай сілай Еўропы

Генерал Карстэн Броер жыве ў рэжыме пастаяннай спешкі. Ён кіраўнік узброеных сіл Германіі, самы ўплывовы і, магчыма, самы важны вайсковец у Еўропе.

Яму даручана хутка нарасціць вайсковую моц Германіі і ператварыць краіну ў самую магутную баявую сілу на кантыненце.

Да 2029 года, лічыць ён, Расія будзе здольная атакаваць тэрыторыю НАТА — да гэтага часу прынясуць плён намаганні па ўмацаванні арміі: інвестыцыі ва ўзбраенні і пастаянны набор новых войскаў.

«Я яшчэ ніколі не сутыкаўся з настолькі небяспечнай і тэрміновай сітуацыяй, як цяпер», — сказаў ён ВВС на вайсковай базе ў Мюнстэры, недалёка ад мяжы з Нідэрландамі.

«Тое, што мы бачым, з чым мы сутыкаемся, — гэта пагроза з боку Расіі. Мы ясна бачым, што Расія нарошчвае сваю вайсковую моц да ўзроўню, які амаль удвая перавышае тое, што ў яе было да вайны супраць Украіны… У 2029 годзе Расія зможа весці буйную вайну супраць НАТА. І як салдат я павінен сказаць: «Добра, мы павінны быць да гэтага гатовыя».

Броер уступіў у армію тагачаснай Заходняй Германіі ў 19 гадоў, у 1984 годзе. Ён гаворыць мякка і прадумана. У ім няма апломбу, часам уласцівага вайскоўцам, няма паказнога мачызму — і тым не менш ён імкнецца трансфармаваць нямецкую армію так, каб яна апынулася ў цэнтры новай карты расстаноўкі сіл на кантыненце.

Пад яго камандаваннем узброеныя сілы Германіі хутка растуць як па колькасці, так і па моцы. Чакаецца, што ў 2029 годзе Германія выдаткуе на армію 162 млрд еўра (у 2025 годзе яна выдаткавала 95 млрд). Апытанні грамадскай думкі паказваюць высокую падтрымку такога ўзмацнення арміі.

Зусім нядаўна праграма пераўзбраення ў такіх маштабах выклікала б занепакоенасць у суседзяў Германіі, трывожачы прывідаў цёмнага мінулага Еўропы. У XX стагоддзі Германія пачала адну з самых разбуральных войнаў у гісторыі чалавецтва, якая закранула большую частку кантынента і забрала мільёны жыццяў.

Спрабуючы адкупіць віну за жахі мінулага, Германія шмат гадоў абмяжоўвала сваю армію. Ці зможа яна цяпер ажыццявіць свае амбіцыі і стаць вядучай вайсковай дзяржавай Еўропы? І калі гэта ўдасца, як яна будзе дзейнічаць у ролі «моцнай рукі» кантынента?

Як змянялася становішча Германіі пасля Другой сусветнай вайны

Каб наглядна ўбачыць, як змянілася становішча Германіі ў Еўропе, варта паехаць у Літву, дзе Германія ўпершыню з часоў нацысцкай акупацыі мае пастаянную вайсковую прысутнасць.

У Літве размешчана каля 1 200 нямецкіх вайскоўцаў. Да канца наступнага года іх колькасць вырасце амаль да 5 000. Карэспандэнты ВВС назіралі, як Panzerbrigade 45 (45‑я бранятанкавая брыгада) праводзіла вучэнні з баявой стральбой усяго ў некалькіх мілях ад мяжы з Беларуссю.

Яны мадэлявалі ўварванне з усходу.

Тут мясцовасць роўная і лясістая. Натуральных перашкод мала — няма горных хрыбтоў, няма непраходных рачных далін. Рэгіён вельмі ўразлівы да ўварвання.

У верасні 1812 года армія Напалеона прайшла праз гэтыя землі аж да расійскай сталіцы. Войскі Гітлера вельмі хутка, да верасня 1941 года, дайшлі да Масквы. Потым яны былі адкінуты савецкімі сіламі, і арміі доўга рухаліся туды і назад па гэтай адкрытай, неабароненай раўніне.

Калі геаграфія — гэта лёс, то лёс гэтага рэгіёна ў ваенных канфліктах фармавала Вялікая еўрапейская раўніна.

«Думаю, мы тут для таго, каб выканаць чаканні нашых суседзяў, — сказаў ВВС падпалкоўнік Себасцьян Хаген, камандзір бранятанкавай брыгады. — Наш канцлер [Фрыдрых Мерц] абвясціў, што мы ствараем самую магутную армію ў Еўропе. І, думаю, гэта адпавядае ролі Германіі з улікам нашай эканамічнай моцы, а таксама нашай ролі ў Еўропе. І, безумоўна, мы робім гэта не ў адзіночку — мы робім гэта ў межах НАТА і Еўрапейскага саюза».

Нямецкія вайскоўцы ў размовах падкрэсліваюць, што гэтым разам Германія выступае не як захопнік і акупант, а як жаданы і каштоўны саюзнік. Гэтая, дэмакратычная Германія, імкнецца не да дамінавання, а да супрацоўніцтва.

На піку халоднай вайны ў Германіі было больш за паўмільёна вайскоўцаў — але заўсёды ў межах НАТА і пад кантролем ЗША. Аднак пасля распаду Савецкага Саюза Германія, як і значная частка Еўропы, скараціла свае ўзброеныя сілы больш чым удвая.

У перыяд з 2007 па 2017 год Германія — самая населеная краіна Еўропы і, безумоўна, яе наймацнейшая эканоміка — звычайна траціла на абарону ўсяго каля 1,2% свайго ВУП. Гэта паказвае, наколькі нізка абарона і бяспека стаялі ў нацыянальных прыярытэтах — і адначасова сведчыць пра тую самаўпэўненасць, у якую пагрузілася значная частка Еўропы. Новая мэта Германіі — давесці выдаткі на абарону да 5% ВУП.

Іншыя еўрапейскія краіны з пачатку расійскага ўварвання ва Украіну таксама сталі пераглядаць свае вайсковыя прыярытэты. Вялікабрытанія ў мінулым годзе паабяцала дасягнуць узроўню 5% ВУП да 2035 года, а Францыя нацэлена на 3,5%.

Аднак нават гэтыя выдаткі застаюцца ніжэйшымі за расійскія выдаткі на вайсковыя патрэбы: у 2024 годзе яны ацэньваліся як 7,1% ад ВУП.

 Культурны пераварот

Пераўзбраенне ў тых маштабах, якія зараз ажыццяўляе Германія, запатрабавала сур’ёзных змен ва ўспрыманні абароны і месца ўзброеных сіл у нямецкім грамадстве.

Пасля капітуляцыі Германіі лідары саюзнікаў дамовіліся на Патсдамскай канферэнцыі аб дэмілітарызацыі Германіі. Заходняя Германія прыняла гэта, спрабуючы адкупіць прычыненае зло, і была гатовая дазволіць ЗША ўзяць на сябе вядучую ролю ў яе абароне.

Гэтая эпоха скончылася. У 2025 годзе нямецкі парламент прагаласаваў за змяненне канстытуцыі краіны, каб зняць строгія абмежаванні на пазыкі для абароннага бюджэту.

Людзям па-за межамі Германіі часта складана зразумець, наколькі гэта важна. Але ў гэтай краіне гісторыя — гэта нябачны госць за кожным сталом. Тут дагэтуль памятаюць пра гіперінфляцыю, якая разбурыла эканоміку ў 1920‑х гадах і дапамагла прывесці нацыстаў да ўлады. Германія асабліва хваравіта ставіцца да даўгоў і нестабільнай валюты. Але цяпер яна ўсё ж дазволіла абаронным выдаткам выйсці за межы строгіх абмежаванняў.

«Я б сказала, што гэта была культурная рэвалюцыя», — кажа Сафія Беш, старшы даследчык Фонду Карнэгі, аналітычнага цэнтра ў Вашынгтоне. — Расійскае ўварванне ва Украіну сапраўды змяніла падыход Германіі да пытанняў абароны».

Гэты крок, амаль напэўна, быў справакаваны прамовай віцэ-прэзідэнта ЗША Джэй Дзі Вэнса на мінулагодняй Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы, якая прагучала праз некалькі тыдняў пасля інаўгурацыі Дональда Трампа, у якой ён даў зразумець еўрапейскім саюзнікам, што ЗША больш не будуць гарантам еўрапейскай бяспекі.

У той жа час серыя паведамленняў, якія прасачыліся, раскрыла культуру грэбавання да еўрапейскіх саюзнікаў, што панавала ў Белым доме пры Трампе. «Я цалкам падзяляю вашу агіду да еўрапейскіх утрыманцаў», — сказаў міністр абароны Піт Хегсет сваім калегам, дадаўшы: «ЖАЛАСНЫЯ».

Кажуць, менавіта гэта пераканала канцлера Германіі Фрыдрыха Мерца ў тым, што еўрапейскія дзяржавы павінны імкнуцца да «аператыўнай незалежнасці» ад ЗША ў межах НАТА.

«Практычна ўся аснова пасляваеннага ладу Германіі будавалася вакол трансатлантычнага саюза, — кажа журналіст і аўтар Джон Кампфнер. — Яна абапіралася на меркаваную падтрымку ЗША ў галіне абароны, бяспекі і палітыкі. Гэта, напэўна, можна назваць наіўным… Але гэта пачуццё бяспекі было разбурана другой адміністрацыяй Трампа».

На яго думку, немцаў гэта дэстабілізавала мацней, чым брытанцаў ці французскіх грамадзян.

«У брытанцаў і французскіх грамадзян ёсць сцяг, вакол якога можна згуртавацца, пачуццё нацыі і гісторыі. А для пасляваеннай Германіі ўсё пачыналася з чыстага ліста. І грунтавалася на парадку, на правілах, пры ўсёй іх неўдасканаленасці. Шмат у чым гэта было і фундаментальным прынцыпам знешняй палітыкі Германіі. І цяпер яны бачаць вайну на ўсходзе, а на захадзе больш няма сябра і саюзніка, надзейнага заступніка, на якога яны разлічвалі. Таму настрой змрочны, як і ва ўсёй Еўропе. І ёсць адчуванне, што час усё пераглядзець», — тлумачыць Кампфнер.

«Мы можам назваць гэта званком будзільніка, — кажа Броер. — Гэтым разам мы не змаглі і не захацелі зноў націснуць кнопку «адкласці»… гэта быў велізарны крок для Германіі, безумоўна, велізарны крок для нямецкага грамадства».

Паводле яго слоў, цяпер у Германіі 182 000 вайскоўцаў. Ён хоча павялічыць гэты лік на 20 000 на працягу года і на 60 000 на працягу дзесяцігоддзя. Акрамя таго, гэтую прафесійную армію дапоўніць рэзерв у 200 000 чалавек.

Ён запусціў кампанію па наборы і спадзяецца прыцягнуць у армію тысячы маладых людзей, а калі патрэбная колькасць не набярэцца, з часам Броер будзе настойваць на вяртанні абавязковай вайсковай службы. Улічваючы грамадскую падтрымку гэтых мер, ён амаль напэўна даб’ецца жаданага.

Міністэрства абароны Германіі паведамляе, што ў лютым заяўкі на службу падалі 16 100 чалавек — на 20% больш, чым у лютым мінулага года. На службу паступілі 5 300 навабранцаў, на 14% больш, чым у 2025 годзе.

Аператыўная незалежнасць

Германія зніжае сваю залежнасць ад ЗША ў тым ліку нарошчваючы ўласную вытворчасць боепрыпасаў. Зняцце абмежаванняў на пазыкі для абаронных выдаткаў заахвоціла многія нямецкія кампаніі пераключыцца з грамадзянскай вытворчасці на вайсковую. Германія, як і значная частка Еўропы, доўгі час моцна залежала ад амерыканскіх вытворцаў узбраенняў — у галіне знішчальнікаў, ракетных сістэм і бранятэхнікі. Цяпер Германія імкнецца быць менш залежнай ад амерыканскіх боепрыпасаў і праводзіць неафіцыйную палітыку «купляць нямецкае, дзе гэта магчыма».

У імкненні да «аператыўнай незалежнасці», пра якую казаў Мерц, Еўропе трэба будзе дамагчыся тых магчымасцяў, якія цяпер ёсць толькі ў ЗША.

«Мы склалі ясны спіс прыярытэтаў для Германіі, — кажа Броер. — Нам неабходныя сродкі ISR [разведкі, назірання і рэкагнасцыроўкі], нам патрэбныя дроны. Нам неабходная магчымасць наносіць высокадакладныя ўдары на вялікай глыбіні. Касмічныя магчымасці таксама павінны ўваходзіць у гэты спіс. Гэта найбольш тэрміновыя патрэбы. Але, як я ўжо сказаў, у нас ёсць спіс прыярытэтаў, мы над гэтым працуем і ўжо прасунуліся далёка наперад».

ВВС спытала яго, ці гатовы ён стаць першым з 1945 года генералам, які ўзначаліць нямецкую армію падчас вайны ў Еўропе.

«Гаворка не пра вайну», — адказаў ён.

«Тое, чым я займаюся — гэта падрыхтоўка Германіі да таго, каб яна была здольная абараніць сябе, нарошчваючы абаронныя магчымасці. Гэта стрымліванне. Мы будзем стрымліваць пагрозу з боку Расіі», — тлумачыць Бройер.

Іншымі словамі, каб прадухіліць вайну, трэба рыхтавацца да вайны.

Але ці будзе «аператыўная незалежнасць»? Ці зможа Еўропа весці буйную вайну без ЗША?

Міністэрства абароны ЗША — найбуйнейшы працадаўца ў Амерыцы. Чакаецца, што ў гэтым годзе яго выдаткі складуць 961,6 млрд долараў, што значна перавышае нават новыя абаронныя выдаткі Германіі і выдаткі Брытаніі і Францыі, якія таксама плануецца павысіць.

«Калі глядзець з пункту гледжання грошай, іншага варыянту няма: Германія будзе фармаваць будучыню еўрапейскай абароны і бяспекі, — кажа Сафія Беш. — Але я сумняваюся, што ў Еўропе знойдзецца адна краіна, здольная замяніць ЗША. Вельмі спакушальна сказаць: «ці зможа Германія ці Францыя ўзяць на сябе гэтую ролю ў будучыні?», але еўрапейцы ўзаемадзейнічаюць інакш. Мы заўсёды імкнёмся да кампрамісу. Акрамя таго, відавочная праблема даверу. Роля, якую ЗША адыгрывалі ў еўрапейскай абароне, фармавалася дзесяцігоддзямі, і давер таксама будаваўся дзесяцігоддзямі — і запоўніць гэтую нішу за адну ноч будзе складана».

Давер да ЗША слабее. У 2024 годзе, да перавыбрання Трампа, 74% немцаў, якія ўдзельнічалі ў апытанні даследчага цэнтра Pew, казалі пра тое, што яны ўпэўнены ў адносінах паміж дзвюма краінамі. Але ўжо ў 2025 годзе толькі 27% немцаў лічылі адносіны з ЗША добрымі, тады як 73% ацэньвалі іх як дрэнныя.

Незаменная краіна?

Бадай, наглядна пра змену ролі Германіі ў Еўропе гавораць яе адносіны з суседзямі.

Апытанні паказваюць, што літоўцы станоўча ацэньваюць нямецкую вайсковую прысутнасць у краіне.

У 2011 годзе міністр замежных спраў Польшчы Радаслаў Сікорскі прыехаў у Берлін і выступіў з прамовай, якая, з улікам памяці пра нацысцкую акупацыю Польшчы, здзівіла многіх нямецкіх дыпламатаў у зале.

Ён заклікаў Германію ўзяць на сябе ролю еўрапейскага лідара. У гэты час у Еўразоне быў крызіс, і роля, да якой Сікорскі заклікаў Германію, была хутчэй эканамічнай, а не вайсковай. Але гэта быў знакавы момант.

«Я баюся нямецкай моцы менш, чым пачынаю баяцца пасіўнасці Германіі», — сказаў ён. І называў Германію «незаменнай краінай» Еўропы.

Нямецкае пераўзбраенне — гэта «добрая навіна для Польшчы, для Еўропы і для НАТА», лічыць адстаўны польскі генерал Анджэй Фалькоўскі, былы намеснік начальніка польскіх узброеных сіл. Ён 12 гадоў займаў высокія пасады ў штаб-кватэры НАТА.

«Мы ведаем, якімі мілітарысцкімі яны [немцы] былі, і ведаем геастратэгічнае становішча маёй краіны, — сказаў ён мне. — Мы заўсёды былі заціснуты паміж дзвюма звышдзяржавамі, як бутэрброд. Пасля 1989 года Германія пачала станавіцца «ўтрыманцам» [у плане абаронных выдаткаў]. Яны аддавалі перавагу траціць грошы на эканамічныя і сацыяльныя пытанні — адукацыю і гэтак далей — таму што ў іх быў свайго роду буфер на ўсходзе, а мы, палякі, і былі гэтым буферам. Але цяпер Германія на чацвёртым месцы ў свеце па абаронных выдатках. Як самая моцная эканоміка Еўропы, яны павінны выдатковўваць больш, і для Польшчы, і для Еўропы гэта можа быць толькі добрай навіной».

У канцы інтэрв’ю ВВС спытала Бройера: «Вы, верагодна, самы ўплывовы і самы важны вайсковец у Еўропе. Ці адчуваеце вы гэтую ношу?»

«Думаю, я кожны дзень адчуваю адказнасць, — адказаў ён, — адказнасць за сілы, якімі я камандую тут, у Германіі. Я — адзін з 182 000 салдат Германіі, і я адчуваю адказнасць лідара. Я вельмі рады быць часткай гэтай каманды кіраўніцтва, таму што разам мы справімся з гэтай задачай. Абавязкова».

Калі ствараўся альянс НАТА, казалі, што яго задача — «трымаць амерыканцаў унутры, рускіх — звонку, а немцаў — пад кантролем». Гэтая эпоха скончылася. Прайшло восем дзесяцігоддзяў, і Германія далёкая ад таго, каб быць «пад кантролем»; яна вярнулася, пераўзброілася і знаходзіцца ў цэнтры новай еўрапейскай карты расстаноўкі сіл.

• 10
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0