Гісторыя не даруе ні самадзейнасці, ні саманадзейнасці. Піша Сяргей Ваганаў.
Напярэдадні 3 ліпеня я меўся сустрэцца з адной карэннай жыхаркай Мінска, якая жыве практычна на тым жа месцы, дзе нарадзілася і жыла да вайны, у вайну і пасля вайны.Ці знойдзецца ў Мінску чалавек, які перажыў самыя змрочныя часіны ХХ стагоддзя не сыходзячы, так бы мовіць, з месца?..
Сустрэча, на жаль, не адбылася, дакладней, адклалася, пакуль трохі не палепшае яе самаадчуванне. Але коратка ўсё ж паразмаўлялі.
...Нечакана я пачуў у тэлефоне стрыманы ўсхліп, а потым плач. Мусіць, нешта зварухнуў у яе памяці. Праз слёзы яна пачала расказваць, як сямігадовай дзяўчынкай бегала да немцаў па цукеркі, а потым дзялілася імі з яўрэйскімі дзеткамі, якіх, разам з іх бацькамі, хавалі яе бацькі… Як штоноч паўстае перад вачыма постаць таты пасля вяртання з Бухенвальда…
Вось ужо тыдзень я чую той плач.
3 ліпеня скрозь гэты плач адбівала цяжкі пагрозлівы крок, скрыгатала гусеніцамі і раўло смярдзючымі рухавікамі параднае войска…
Зрэшты, усе ведаюць, што адбывалася 3 ліпеня на вуліцах і плошчах горада. Але не ўсе ведаюць, што на вуліцы Кастрычніцкай не адбывалася анічога.
3 ліпеня я паехаў на вуліцу Кастрычніцкую да дражджавога завода, ля брамы якога 26 кастрычніка 1941 адбывалася смяротнае пакаранне першых мінскіх падпольшчыкаў — Кірылы Труса, Валодзі Шчарбацэвіча і Машы Брускінай. Пяць гадоў таму, калі на гэтым месцы ўлады ўсталявалі нарэшце адпаведны даўнім падзеям мемарыяльны знак, «СБ», ухваляючы рашучасць і справядлівасць кіраўніка дзяржавы, пафасна ўсклікала: «… сюды не зарасце народная сцежка!».
Зарасла… Аніводнай прыкметы таго, што ў дзень вызвалення горад успомніў і хаця б кветачкай ушанаваў першых герояў антыфашысцкага Супраціву…
Дык што ж тады адбывалася ў Мінску тыдзень таму, у трэці спякотны дзень ліпеня?
Адкуль яны, усе гэтыя грымоты ды бліскавіцы ў дзень, які прагне памяці і цішыні?!
Я ведаю адкуль — ад калгаса імя Варашылава на чале са старшынёй па прозвішчы Піліпаў.У дзіцячых гульнях, пахваляўся Піліпаў, ён лічыўся «Варашылавым». Добра хоць не «Сталіным», як ягоны сябра, бо імя Варашылава Піліпаў надаў калгасу выключна ў гонар самога сябе. У дзень таго ці іншага савецкага свята ён чапляў на пінжак чырвоную стужку, узыходзіў на ганак праўлення, ставіў побач сынка-другакласніка, ззаду — парторга, жонку-бухгалтарку, агранома, даярку Гэлю з ордэнам «Знак Пашаны» на грудзях, дзеда Мацвея, які лічыўся ўдзельнікам штурму Зімняга, і ўчастковага Сушко ў міліцыянерскім мундзіры… І прымаў ці то дэманстрацыю, ці то парад — кожную брыгаду на чале з брыгадзірамі, вучняў школы з настаўнікамі, напрыканцы — падфарбаваную калгасную тэхніку на чале з заўгарам… Ветліва махаў рукой, калі-нікалі з капялюшом, зачаравана слухаў барабан з гармонікай ды літаўрамі і смешнае, праз пень-калоду, «ура». Мусіць, мроілася, што так будзе заўжды... Ну, а ўвечары канцэрт самадзейнасці ў паўразваленым клубе…
Гэля ўрэшце з’ехала з мужам у Латвію, заўгар падаўся ў цырульнікі, а Сушко адзначыўся тым, што гераічна затрымаў дзеда Мацвея, калі той цягнуў з лесу нейкае паўтрухлявае дрэўца, бо не было чым узімку грубку тапіць…На пытанне, куды падзеўся «галоўнакамандуючы», заўгар-цырульнік выразна патыкаў пальцам у неба. Я не стаў удакладняць…
…Дык што ж тады адбывалася ў Мінску тыдзень таму, у такі спякотны трэці ліпеньскі дзень?
Адны гавораць — свята ў гонар незалежнасці, народнае гулянне… Іншыя — палітычнае шоу, піяр…
Насамрэч усё гэта — ад параду да карнавальных скокаў, ад шаманскага хістання пад рытм гімна, што прарос з савецкага ідэалагічнага дзядоўніка, да чырванасцяжнага рэквізіту над рыштаваннямі недабудаванага «рэйхстага» — нагадвала канцэрт самадзейнасці, які не мае аніякіх адносін да рэальнай гісторыі народа, горада і краіны…
Ці саманадзейнасці?
Гісторыя не даруе ні самадзейнасці, ні, тым больш, саманадзейнасці, якім бы надзьмутым патрыятызмам ні надзімаліся акторы, што апынаюцца, у большасці, выпадкова на яе рыштаваннях.Якімі б агромністымі ні падаваліся гэтыя рыштаванні ды тысячагаловым — натоўп.
А 3 ліпеня назаўжды застанецца ў гісторыі горада. Нават калі сціхне плач і будуць чутны толькі памяць і цішыня…
Цяпер чытаюць
Мінск сёння вечарам пагрузіўся ў цемру. Пасля загаду Лукашэнкі37
Мінск сёння вечарам пагрузіўся ў цемру. Пасля загаду Лукашэнкі
Агентка Кардаш выкарыстоўвала сэкс, каб збіраць інфармацыю пра каліноўцаў і завербаваць украінскага камандзіра. А куратару КДБ пісала пра яго: «Мой лох»3535
Каментары