Historyja nie daruje ni samadziejnaści, ni samanadziejnaści. Piša Siarhiej Vahanaŭ.
Napiaredadni 3 lipienia ja mieŭsia sustrecca z adnoj karennaj žycharkaj Minska, jakaja žyvie praktyčna na tym ža miescy, dzie naradziłasia i žyła da vajny, u vajnu i paśla vajny.Ci znojdziecca ŭ Minsku čałaviek, jaki pieražyŭ samyja zmročnyja časiny XX stahodździa nie sychodziačy, tak by mović, ź miesca?..
Sustreča, na žal, nie adbyłasia, dakładniej, adkłałasia, pakul trochi nie palepšaje jaje samaadčuvańnie. Ale koratka ŭsio ž parazmaŭlali.
...Niečakana ja pačuŭ u telefonie strymany ŭschlip, a potym płač. Musić, niešta zvaruchnuŭ u jaje pamiaci. Praź ślozy jana pačała raskazvać, jak siamihadovaj dziaŭčynkaj biehała da niemcaŭ pa cukierki, a potym dzialiłasia imi ź jaŭrejskimi dzietkami, jakich, razam ź ich baćkami, chavali jaje baćki… Jak štonoč paŭstaje pierad vačyma postać taty paśla viartańnia z Buchienvalda…
Voś užo tydzień ja čuju toj płač.
3 lipienia skroź hety płač adbivała ciažki pahroźlivy krok, skryhatała husienicami i raŭło śmiardziučymi ruchavikami paradnaje vojska…
Zrešty, usie viedajuć, što adbyvałasia 3 lipienia na vulicach i płoščach horada. Ale nie ŭsie viedajuć, što na vulicy Kastryčnickaj nie adbyvałasia aničoha.
3 lipienia ja pajechaŭ na vulicu Kastryčnickuju da draždžavoha zavoda, la bramy jakoha 26 kastryčnika 1941 adbyvałasia śmiarotnaje pakarańnie pieršych minskich padpolščykaŭ — Kiryły Trusa, Vałodzi Ščarbaceviča i Mašy Bruskinaj. Piać hadoŭ tamu, kali na hetym miescy ŭłady ŭstalavali narešcie adpaviedny daŭnim padziejam miemaryjalny znak, «SB», uchvalajučy rašučaść i spraviadlivaść kiraŭnika dziaržavy, pafasna ŭsklikała: «… siudy nie zaraście narodnaja ściežka!».
Zarasła… Anivodnaj prykmiety taho, što ŭ dzień vyzvaleńnia horad uspomniŭ i chacia b kvietačkaj ušanavaŭ pieršych hierojaŭ antyfašysckaha Supracivu…
Dyk što ž tady adbyvałasia ŭ Minsku tydzień tamu, u treci śpiakotny dzień lipienia?
Adkul jany, usie hetyja hrymoty dy bliskavicy ŭ dzień, jaki prahnie pamiaci i cišyni?!
Ja viedaju adkul — ad kałhasa imia Varašyłava na čale sa staršynioj pa proźviščy Pilipaŭ.U dziciačych hulniach, pachvalaŭsia Pilipaŭ, jon ličyŭsia «Varašyłavym». Dobra choć nie «Stalinym», jak jahony siabra, bo imia Varašyłava Pilipaŭ nadaŭ kałhasu vyklučna ŭ honar samoha siabie. U dzień taho ci inšaha savieckaha śviata jon čaplaŭ na pinžak čyrvonuju stužku, uzychodziŭ na hanak praŭleńnia, staviŭ pobač synka-druhakłaśnika, zzadu — partorha, žonku-buchhałtarku, ahranoma, dajarku Helu z ordenam «Znak Pašany» na hrudziach, dzieda Maćvieja, jaki ličyŭsia ŭdzielnikam šturmu Zimniaha, i ŭčastkovaha Suško ŭ milicyjanierskim mundziry… I prymaŭ ci to demanstracyju, ci to parad — kožnuju bryhadu na čale z bryhadzirami, vučniaŭ škoły z nastaŭnikami, naprykancy — padfarbavanuju kałhasnuju techniku na čale z zaŭharam… Vietliva machaŭ rukoj, kali-nikali z kapialušom, začaravana słuchaŭ baraban z harmonikaj dy litaŭrami i śmiešnaje, praź pień-kałodu, «ura». Musić, mroiłasia, što tak budzie zaŭždy... Nu, a ŭviečary kancert samadziejnaści ŭ paŭrazvalenym kłubie…
Hela ŭrešcie źjechała z mužam u Łatviju, zaŭhar padaŭsia ŭ cyrulniki, a Suško adznačyŭsia tym, što hieraična zatrymaŭ dzieda Maćvieja, kali toj ciahnuŭ ź lesu niejkaje paŭtruchlavaje dreŭca, bo nie było čym uzimku hrubku tapić…Na pytańnie, kudy padzieŭsia «hałoŭnakamandujučy», zaŭhar-cyrulnik vyrazna patykaŭ palcam u nieba. Ja nie staŭ udakładniać…
…Dyk što ž tady adbyvałasia ŭ Minsku tydzień tamu, u taki śpiakotny treci lipieński dzień?
Adny havorać — śviata ŭ honar niezaležnaści, narodnaje hulańnie… Inšyja — palityčnaje šou, pijar…
Nasamreč usio heta — ad paradu da karnavalnych skokaŭ, ad šamanskaha chistańnia pad rytm himna, što praros z savieckaha ideałahičnaha dziadoŭnika, da čyrvanaściažnaha rekvizitu nad ryštavańniami niedabudavanaha «rejchstaha» — nahadvała kancert samadziejnaści, jaki nie maje anijakich adnosin da realnaj historyi naroda, horada i krainy…
Ci samanadziejnaści?
Historyja nie daruje ni samadziejnaści, ni, tym bolš, samanadziejnaści, jakim by nadźmutym patryjatyzmam ni nadzimalisia aktory, što apynajucca, u bolšaści, vypadkova na jaje ryštavańniach.Jakimi b ahromnistymi ni padavalisia hetyja ryštavańni dy tysiačahałovym — natoŭp.
A 3 lipienia nazaŭždy zastaniecca ŭ historyi horada. Navat kali ścichnie płač i buduć čutny tolki pamiać i cišynia…
Ciapier čytajuć
Voś jak vyhladaje z kosmasu aśviatleńnie Minska ŭ paraŭnańni z susiednimi stalicami FOTAFAKT18
Voś jak vyhladaje z kosmasu aśviatleńnie Minska ŭ paraŭnańni z susiednimi stalicami FOTAFAKT
U pačatku 2000‑ch troje nastaŭnikaŭ historyi źbiehli va Ukrainu ad «hienacydu biełaruskaha naroda», jaki čyniŭ režym Łukašenki. Jak skłaŭsia ich los?1717
Kamientary