Лёс майго дзеда, Рамана Сабаленкі, нельга назваць лёгкім — у
Пра тое, што дзеда арыштоўвалі не толькі ў— калі ў канцы1937-м і ў1929-м , мы даведаліся выпадкова
Падчас аднаго з арыштаў, калі ад маёй бабулі адвярнуліся ўсе знаёмыя — жонка «ворага народа», лепей пры сустрэчы перайсці вуліцу — здарылася такая гісторыя.Аднойчы яна сустрэла на вуліцы кампазітара Рыгора Пукста, які, ведаючы пра цяжкую сітуацыю, проста падышоў да яе, абняў і сказаў што вінен дзеду грошай, і дастаў усё, што на той момант было ў кішэнях. Абодва выдатна ведалі, што ніякіх грошай ніхто нікому не пазычаў.
Яшчэ адзін арышт адбыўся падчас вайны — тыповая правакацыя тых часоў, калі спецыяльна падрыхтаваны чалавек перадае іншаму лістоўку з антысавецкім зместам.Але там справа развалілася падчас следства.
Дзед ніколі не пісаў і не расказваў пра вайну, як і не крытыкаваў савецкую ўладу — і да таго, і да таго ён ставіўся звышадмоўна: калі вайну хацеў забыць, то савецкая ўлада заўжды была побач.
Адзіная дзедава згадка пра вайну была пра тое, што ён прывёз бацьку пару лакаваных туфляў, вельмі модных у тагачаснай Еўропе. Але ў вёсцы Сабалі хадзіць у іх не было дзе, дый пражылі гэтыя туфлі роўна дзень — новы гаспадар амаль адразу пайшоў чысціць у іх хлеў. Што да савецкай улады, то дзед узрадаваўся смерці Сталіна, чым напалохаў сваякоў.
Кнігі дзеда чыталі — аповесць «Незамужняя ўдава» была, канечне, не тым, што цяпер называюць бэстсэлерам, але для таго часу была вельмі папулярнай. Як і аўтабіяграфічная трылогія «Іду ў жыццё».
На вялікі жаль, мы з дзедам так і не сустрэліся — ён памёр у 1975 годзе ад наступстваў інсульту, калі 9 Мая да яго прыйшлі з віншаваннямі знаёмыя.Дзед якраз ішоў на папраўку, але ад згадак пра вайну яму зрабілася значна горш, і 13 мая яго не стала.
У мяне, дый у іншых маіх сваякоў, своеасаблівае ўспрыманне постацяў беларускай літаратуры савецкага часу — амаль пра ўсіх дзед шмат расказваў, і вобразы складваліся самі сабой: хтосьці геніяльны, хтосьці мае праблемы з характарам, але пры гэтым неаспрэчна таленавіты, хтосьці піша «на хуткасць» і скардзіцца на адсутнасць грошай.
Сам дзед не прэтэндаваў на першыя месцы ў беларускай літаратуры і добра гэта ўсведамляў— адчуваў, што яму не хапае адукацыі, якая ёсць у маладзейшых літаратараў, але ніколі не ставіўся да іх скептычна.
Калі частка маіх сваякоў адпраўлялася ў Маскву,
стала незразумела, што рабіць з рукапісамі, якія раней захоўваліся ў дзедавай кватэры на Янкі Купалы.Ад’езд быў вельмі хаатычны, некаторыя рэчы проста згубіліся, некаторыя не маглі падзяліць паміж сабой. Тыя валізы з рукапісамі аддалі ў Музей літаратуры, а кнігі раздалі па знаёмых. Бо выкінуць нават адзін асобнік любой кнігі не падымалася рука.
На стале ў сябе я трымаю ягоную чарніліцу — вельмі густоўную рэч, з невялікім нататнікам — адзінае, што засталося ў мяне падчас трох розных пераездаў, калі не лічыць кніг.Пэўны час я выкарыстоўваў прозвішча Сабаленка ў якасці свайго псеўданіма, аднак знайшліся далёкія сваякі — на Палессі сем’і былі заўжды вялікімі, — і давялося ад яго адмовіцца.
Дзеду «не пашанцавала» з датай нараджэння — рэч у тым, што 17 кастрычніка нарадзіўся Мікалай Чаргінец, чый юбілей можа перакрыць бадай любую літаратурную постаць.А розніца ў два дні — дзед нарадзіўся
Каментары