Maskva nie hublaje nadziei ŭ zručny momant pazbavić Biełaruś suverenitetu. Raskryvajecca tajamnica pieramovaŭ Uładzimiera Pucina i Alaksandra Łukašenki ŭ Zavidavie. Sustrakajučysia z pradstaŭnikami nacyjanalistyčnaha ruchu «Našy», U.Pucin adkazaŭ na pytańni moładzi z hetaj praprezydenckaj arhanizacyi. Prahučała i pytańnie nibyta ad maładoj hramadzianki Biełarusi pra los «sajuznaj dziaržavy». Pucin pierachapiŭ rolu hałoŭnaha intehratara: «Ja dumaju, pieradusim heta zaležyć ad Biełarusi. Tak, sajuz patrebny». I dadaŭ słovy, jakija mohuć doraha kaštavać rasiejskaj dyplamatyi: «I hieapalityčna, i pa vialikim rachunku ŭvohule my — adna nacyja...» Mnohija vykazvańni maskoŭskich palitechnolahaŭ adnosna sustrečy ŭ Zavidavie nia spraŭdzilisia. Ale maskoŭskim palitmyślaram u rasiejskaj palityčnaj systemie advodzicca adna važnaja funkcyja, jakoj nie vykonvajuć ichnyja braty pa cechu ŭ inšych krainach Eŭropy. Jany ahučvajuć u jakaści nibyta faktu toje, što ŭ realnaści isnuje na ŭzroŭni žadańnia.
Pakul U.Pucin i A.Łukašenka trymali paŭzu paśla sustrečy ŭ Zavidavie, analityki prapanavali versiju za versijaj adnosna mahčymaha źmiestu pieramovaŭ i pryčyny niezvyčajna praciahłaha maŭčańnia havarkoha prezydenta Biełarusi. Zhadvali i treci termin Pucina, i daterminovyja vybary ŭ Biełarusi, i terminovaje abjadnańnie. Jak tolki jany zahavaryli, stała jasna, što ni pra jakija radykalnyja varyjanty hutarki nie było. Baki prosta abmiarkoŭvali, jak łatviej procistajać amerykanskamu ŭpłyvu, a zaadno i imknieńniu hramadztvaŭ, ci prynamsi biełaruskaje supolnaści da demakratyi. U astatnim baki zastalisia na svaim. Rasieja — z svaimi mrojami ab pašyreńni na Zachad. A.Łukašenka — z kursam na horduju samaizalacyju i intehracyju da stanu «razam, ale asobna». Heta vynikaje z zajavaŭ, jakija praviciel Biełarusi zrabiŭ na admysłovaj naradzie pa pytańniach unutranaj i zamiežnaj palityki i vystupu Pucina pierad «našystami».
Narod, ale nia nacyja
Pucin vybraŭ dla vykazvańnia na biełaruskuju temu aŭdytoryju, składzienuju ź siabroŭ nacyjanalistyčnaj hrupoŭki «Našy». Z dapamohaj «Našych» Kreml spadziajecca ŭździejničać na palityčnych apanentaŭ — takaja apošniaja napracoŭka niaŭrymślivych maskoŭskich palittechnolahaŭ. Ale «našysty» — heta taksama ŭ zadumie pucincaŭ kuźnia budučych kiraŭničych kadraŭ. Tak što replika Pucina — svajho rodu «prahrama nadoŭha». Sens jaje jasny: Rasieja prapanuje Biełarusi poŭnaje złučeńnie. Ad taho robicca tryvožna za dalokuju budučyniu biełaruskaha suverenitetu.
Hetaje vykazvańnie nie nazavieš karektnym dla kiraŭnika dziaržavy, choć jano i ŭpakavanaje ŭ kamplimenty. Raniej niešta padobnaje dazvalaŭ sabie Łukašenka: my takija ž rasiejcy, tolki z znakam jakaści. Praŭda, u Łukašenki hetaja formuła mieła choć i svojeasablivy, ale biełaruski nacyjanalistyčny akcent. Maŭlaŭ, biełarusy lepšyja. Pucin avałodaŭ łukašenkaŭskaj rytorykaj, ale ŭžyvaje jak rasiejski nacyjanalist, a nie nacyjanalist saviecki.
Pakul Biełaruś budzie razmaŭlać pa-rasiejsku, Rasieja budzie ličyć jaje «pa sutnaści» svaim feodam. Tak budzie, pakul u samoj Rasiei nia źmienicca myśleńnie palityčnaj elity. Składana skazać, ci heta mahčyma navat u vypadku «Aranžavaj revalucyi» pa-maskoŭsku.
Tonka sfarmulavanaje vykazvańnie Pucina ilustruje nia tolki stan dumak palityčnaj ci tam vajskovaj elity, ale i pazycyju rasiejskich intelektuałaŭ. Rasiejskaja elita nie hublaje nadziei pry zručnym źbiehu abstavinaŭ pazbavić Biełaruś suverenitetu. Heta niezvyčajnaje dla sučasnaha śvietu žadańnie, jakomu i analohii nie padbiareš. Ale jano sapraŭdy maje miesca, i jano macniejšaje za ŭsie inšyja žadańni Maskvy ŭ dačynieńni da Biełarusi.
Cierci pamiž A.Łukašenkam ź jahonym bačańniem intehracyi i Maskvoju, jakaja vynošvaje niebiaśpiečnyja dla biełaruskaj niezaležnaści mroi, niepaźbiežnyja. Pytańnie tolki ŭ formach i časie, kali jany vyjduć na pavierchniu.
Pakul A.Łukašenka spravakavaŭ dyplamatyčny skandalčyk.
Łukašenka: razam, ale asobna
Niaźmiennaść svajho kursu na samastojnaść jon prademanstravaŭ vybarcam na čučale pasła Ajackava.
Jak paviedamili RIA «Naviny» ŭ sieradu ŭ rasiejskim pasolstvie, mierkavałasia, što Dz.Ajackaŭ pryjedzie ŭ Miensk pozna ŭviečary 28 lipienia. «Papiaredniaja infarmacyja pra toje, što jon pryjedzie ŭ čaćvier, nie paćvierdziłasia», — skazaŭ supracoŭnik pasolstva. Novyja terminy pryjezdu ŭ Miensk Dz.Ajackava nie nazyvajucca. U pasolstvie sytuacyju nie kamentujuć. Čamu tak?
Bo napiaredadni prezydent Biełarusi na bujnoj naradzie pa pytańniach unutranaj i zamiežnaj palityki va ŭłaścivaj jamu źjedlivaj formie aburyŭsia niadaŭnimi panibrackimi zajavami Ajackava. «Vy znajecie zajavy budučaha ci, moža, nia budučaha, pasła Rasiei ŭ Biełarusi Dźmitryja Ajackava, jahonyja ekstravahantnyja vykazvańni. My ź imi raźbirajemsia. My ciapier nie vałodajem infarmacyjaj: heta interpretacyja ŚMI ci jon sapraŭdy hetak havaryŭ. Tym nia mienš, dymu biez ahniu nie byvaje».
Dz.Ajackaŭ, jakomu mirścilisia laŭry Čarnamyrdzina-2, usiaho tolki skazaŭ, što «Łukašenku nia treba nadźmuvać ščoki, kab chtości tam byŭ u jaho na pasyłkach». Što sapraŭdy nia duža adpaviadaje eŭrapiejskim ujaŭleńniam pra dyplamatyčny etykiet.
Pakul što ciažka mierkavać, stanie Ajackaŭ «budučym» ci nia stanie (ahreman jon atrymaŭ raniej). Ale budučamu rasiejskamu ambasadaru jasna pakazana na miesca — pasła, a nie jakohaś tam «biełaruskaha namieśnika», jak jaho ŭžo mienavała rasiejskaja presa.
Zaŭvažna, što adłup eks-haradničamu supaŭ z abvastreńniem adnosinaŭ z Polščaj praz Sajuz palakaŭ i dyplamatyčnuju vajnu. Łupcavańnie pychlivaha pasła, jak heta časta byvała i ŭ papiarednija try hady, maje ŭraŭnavažyć kanflikt na zachodnim kirunku.
Biełaruskaje kiraŭnictva chacieła b zachavać ciapierašni dvuchsensoŭny stan, kali krainy isnujuć «razam, ale asobna».
Try darožańki
U dzień, kali Ajackaŭ daviedaŭsia ab prykraj nieabchodnaści raspakavać valizki, «zubry» vyviesili nad Niamihaj raściažku «Žyvie niezaležnaja Biełaruś». Nie, jany ryzykavali ŭłasnym losam nie dla taho, kab vitać aplavuchu Ajackavu. Prosta ciapierašniaja sytuacyja čaravataja niebiaśpiekami dla suverenitetu Biełarusi, i niezaležnaje hramadztva hatovaje mabilizavacca na jaho abaronu.
Mahčymaść pieramohi na vybarach-2006 demakratyčnaha kandydata mocna kłapocić A.Łukašenku — heta prajaŭlałasia i na aŭtorkavaj naradzie. Jon šukaje padtrymki ŭ Rasiei, ale rana ci pozna ad jaho zapatrabujuć «spłačvać doŭh» za takuju padtrymku.
Paśla sustrečy ŭ Zavidavie na sajcie politcom.ru źjaviŭsia artykuł maskoŭskaha palitolaha Taciany Stanavoj z hłybokim analizam — hladia iz Moskvy, viadoma, — perspektyvaŭ biełaruska-rasiejskich adnosinaŭ. Tak, Maskva kidaje Łukašenku sałodkija pierniki padtrymki, piša jana. Adnak usie hetyja «pierniki» adrasavanyja Alaksandru Łukašenku asabista, a «ŭ kančatkovym rachunku meta Maskvy — dabicca bolš intensiŭnych intehracyjnych pracesaŭ u finansava-ekanamičnaj sfery». Naprykład, ažyćciavić pierachod na adzinuju valutu z emisijnym centram u Maskvie. «Łukašenka vymušany zachoŭvać dźvie svaje identyčnaści, — razumieje T.Stanavaja, — pa-pieršaje, jak lider niezaležnaj dziaržavy, dziaržaŭnik, jaki adstojvaje nacyjanalnyja intaresy biełarusaŭ. Pa-druhoje, jak prychilnik mižsłavianskaj družby i asablivych, ciopłych adnosinaŭ z Rasiejaj. Zanadta ciesnaja intehracyja z Rasiejaj moža paciahnuć stratu pieršaha składnika identyčnaści, a kanflikt z Rasiejaj — druhoha». Charakterna, što rasiejskaja palitolah vyrazna adčuvaje supiarečnaść nacyjanalnych intaresaŭ Biełarusi i patrebaŭ «mižsłavianskaje družby».
Rasieja vabić Łukašenku strachoŭkaj ad nieŭniknionaj kaliści vybarčaj parazy, kali jon pojdzie «darohaj u Rasieju». Ale Łukašenka nie idzie «darohaj u Rasieju», bo abhruntavana miarkuje, što paśla takoha pahłybleńnia intehracyi niepaźbiežna stracić uładu. Mahčyma, biez parazy. Prosta stracić. Čužaja jaječnia nia viečna…
Zachad zaklikaje Biełaruś pajści «darohaj na Zachad», ale padaje źmienu lidera ŭmovaju takoha šlachu. Tamu darohu na Zachad Łukašenka ličyć zakrytaju. Nichto nie znajšoŭ dla jaho varyjantu, pry jakim jana adkryłasia b. U vyniku Biełaruś trymajecca kursu na horduju samaizalacyju.
Niekatoryja tendencyi raź- vićcia krainy padajucca pieradvyznačanymi. Biełaruski suverenitet nia byŭ źlikvidavany za piatnaccać časam niaprostych hadoŭ, haspadarka Biełarusi pieraaryjentujecca na eŭraźviazaŭski rynak zbytu. Ekanamična Biełaruś drejfuje na Zachad, ale heta nie supravadžajecca palityčnymi źmienami, i heta stvaraje ryzyki dla suverenitetu i strymki dla ekanamičnaha raźvićcia.
Ci isnuje dla A.Łukašenki šlach, jakim jon moh by pajści na Zachad? A ci isnuje šlach, pa jakim jon moža vyjści za miežy svajoj samatojesnaści? Samatojesnaści savieckaha čałavieka. Savieckaha kiraŭnika, jakim jon navučaŭsia być. Idealnaha kiraŭnika dla savieckaha času.
Łukašenka skanstrujavaŭ takuju pabudovu, pry jakoj jon staŭ harantam suverenitetu i harantam intehracyi adnačasova. Na pytańnie, ci tak byvaje, kožny znojdzie svoj adkaz. Na pytańnie, kolki heta moža doŭžycca, adkazu niama ni ŭ koha.
Barys Tumar
∎
Jak zajava Pucina adabjecca na budučyni biełaruska-rasiejskich adnosinaŭ?
Andrej Fiodaraŭ, redaktar adździełu mižnarodnaj infarmacyi «BDH»:
Tut treba iści šlacham ad advarotnaha: čamu Pucin zrabiŭ takuju zajavu? Vidać, Rasieja budzie staracca jašče hłybiej uciahnuć Biełaruś u sajuznuju dziaržavu. Jak budzie reahavać na heta biełaruskaje kiraŭnictva? Usio budzie zaležać ad abstavinaŭ, u jakich budzie adbyvacca hety nacisk. Na siońnia taki supraciŭ budzie. Alaksandar Łukašenka razumieje, što ŭsialakija harantyi — heta zusim nia toje, što być pieršaj asobaj z praktyčna nieabmiežavanymi paŭnamoctvami.
Uładzimier Mackievič, palityk:
Nijak. U Biełarusi jašče bolš pierakanajucca, što rasiejcy nie razumiejuć našych spravaŭ. Biazhłuździca jość biazhłuździca! Zrešty, što čakać ad čałavieka, jaki dvojčy jeździŭ najomnym pijarščykam na padtrymku Janukoviča!..
Siarhiej Leŭšunoŭ, kandydat jurydyčnych navuk:
Nijak. U historyi jość šmat prykładaŭ, kali pradstaŭniki adnoj nacyi (jak amerykancy i kanadcy) žyvuć u roznych dziaržavach, i heta im nie zaminaje. Tak što heta nie nahoda dla stvareńnia adnoj dziaržavy.
Andrej Kazakievič, palitolah:
Nijak nie paŭpłyvaje, bo dla našaj ułady takoje vykazvańnie nia jość ni abrazaj, ni vykazvańniem varožaści. Na stasunki mohuć paŭpłyvać intehracyjnyja prapanovy ci ekanamičnyja, a nie takija vykazvańni, navat kali kiraŭnictva Biełarusi paličyć ich abraźlivymi dla siabie.
Aleś Łahviniec, palitolah, vykanaŭčy dyrektar «Biełaruskaha šumanaŭskaha tavarystva» (Polšča):
Tak usia rasiejskaja kiraŭničaja palityčnaja klasa ŭsprymaje Biełaruś. Ciažka skazać, što heta niejak paŭpłyvaje na dačynieńni ź Biełaruśsiu, bo hetuju ž tezu padzialaje i balšynia biełaruskaj kiraŭničaj elity. Horš za ŭsio toje, što heta teza pastajanna ahučvajecca i repradukujecca. Biełaruskaj hramadzkaści varta adreahavać na hetuju zajavu, kab nie vyhladała, što my pahadžajemsia.
Apytvaŭ Arkadź Šanski
∎
Vybary praz hod
Łukašenkaŭcy chočuć pravieści vybary ŭletku, kali studenty raźjeducca na vakacyi, a siaredniaja klasa — na adpačynak. Hetak treba razumieć interpretacyju normaŭ zakanadaŭstva Centravybarkamam, jaki abvieściŭ, što nastupnyja prezydenckija vybary adbuducca nie paźniej za 19 lipienia 2006 hodu.
Sakratar Centravybarkamu Mikałaj Łazavik zajaviŭ, što, pavodle Kanstytucyi, vybary kiraŭnika dziaržavy pavinny prajści nie paźniej čym za dva miesiacy da skančeńnia terminu paŭnamoctvaŭ «papiaredniaha» prezydenta, pačatkam jakoha ličycca inaŭharacyja 20 vieraśnia 2001 h.
Kamientary