Kryścina Vituška: Svaboda pačynajecca ŭ siamji

Kryścina Vituška — bankirka i hramadzkaja dziajačka. Jana kiruje adździełam u bujnym biełaruskim banku, robić sajt «Našy dzietki», ładzić nacyjanalnyja śviaty, damahajecca idealnaje škoły dla svajho syna i ŭsiudy i z usimi havoryć pa-biełarusku. 

Ja naradziłasia ŭ Niamieččynie, dzie na toj čas pracavali maje baćki. Baćka moj pachodzić z Zachodniaj Ukrainy, mama — z Zachodniaj Biełarusi. Babuli z abodvuch bakoŭ byli ŭ svoj čas sasłanyja. Nu, i niahledziačy na toje, što žyli my daloka ad Biełarusi i Ŭkrainy i redka pryjaždžali da svajakoŭ, ale

baćki ŭvieś čas paŭtarali, što heta važna — viedać, što ŭ nas jość svaja mova, i my jaje musim kaliści vyvučyć. My — nia ruskija.

U Biełaruś ja trapiła ŭ siaredzinie dziaviataje klasy ŭ całkam biełaruskamoŭnaje asiarodździe ŭ viosku Pierchavičy Baranavickaha rajonu. Biełaruskamoŭnaja škoła, biełaruskamoŭnaja vioska.

Nichto nie rabiŭ nam nijakich źnižak na toje, što my niečaha nie razumiejem. Zdahadvalisia, pra što idzie havorka. Vučylisia, pryčym vučylisia vydatna. Praŭda, biełaruskaja mova, biezumoŭna, davałasia składana, i na dyktoŭkach maja nastaŭnica rabiła staŭki: ci napišu ja z kolkaściu pamyłak mienš za sto. Kali było mienš za sto — kruta. Heta ja navučyłasia adroźnivać, dzie zakančvajecca adno słova i pačynajecca druhoje.

Potym pierajechali my ŭ Baranavičy, i ja pajšła ŭ specyjalizavanuju matematyčnuju škołu. Škoła była ŭžo rasiejskamoŭnaja, ale ŭ nas byŭ taki nastaŭnicki šachmatny klub, siabry jakoha nasili na pinžakach bieł-čyrvona-biełyja znački.

Jany nie imknulisia parazvažać, jak ža ciažka biednaj dziaŭčyncy, što pryjechała zdalok i, napeŭna, tut ničoha nie razumieje, a prosta byli pobač, padtrymlivali i nazirali, jak išoŭ hety naturalny praces vyvučeńnia movy, kultury.

Potym ja pastupiła na mechanika-matematyčny fakultet BDU, bieź ispytaŭ jak medalistka. I jon vyjaviŭsia biełaruskamoŭnym.

Išoŭ 1996-ty. Pad voknami ŭniversytetu adbyvalisia ŭsie padziei. Zastavacca ŭbaku było niemahčyma. Ja chadziła i spadziavałasia, što zaraz voś niechta paznajomicca i sa mnoj i ŭ mianie źjavicca tavarystva blizkich ludziej. Užo chaciełasia razmaŭlać z kimści pra toje, što chvaluje. Ale nichto sa mnoj nie znajomiŭsia, to daviałosia brać spravu ŭ svaje ruki.

Ja całkam pierajšła na biełaruskuju movu, i ŭ internacie rabili staŭki, kolki ja praciahnu — tydzień, dva, miesiac? Ale ja z tych časoŭ «nie saskočyła» z movy.

Niešta realnaje ŭ Biełarusi robiać asoby. Nie hramadzkija arhanizacyi, a asoby. Kali kamuści pryvatna niešta treba — heta budzie zroblena. Čałaviek znojdzie sabie paplečnikaŭ, znojdzie materyjały, metady, srodki i zrobić najlepšym čynam.

Ciapier nu chiba što adzinaja maja hramadzkaja arhanizacyja — heta baćkoŭski kamitet u himnazii, u jaki ja ŭkładaju ŭvieś čas, jaki maju, rablu pa maksymumie i starajusia. Hanarusia tym, što ja tut nie adna, što vakoł usie baćki mienavita takim čynam staviacca. My — maksymalisty, my — perfekcyjanisty. Ale i majem vyniki. Adčuvajem siabie ŭ himnazii haspadarami i majem tuju navučalnuju ŭstanovu, jakuju ŭ ideale chacieli b mieć.

U mianie, napeŭna, mianiałasia razumieńnie taho, što dla mianie svaboda, ale zaŭsiody heta była niejkaja absalutnaja kaštoŭnaść.

Napeŭna — heta jašče z rańniaha dziacinstva, tamu što baćki mnie nikoli, pa vialikim rachunku, ničoha nie zabaraniali. Jany vypraboŭvali mianie, ja vypraboŭvała ich, ale heta była svaboda, jakaja vychavała peŭnuju adkaznaść.

I svaboda — heta taja absalutnaja svaboda, jakaja pavinna być va ŭsich navokał, kab čałaviek, razumiejučy, što jon maje svabodu, uśviedamlaŭ i adkaznaść za toje, što adbyvajecca. Kab nie było takich «admazak», što dzicio kaža mnie «Papa, zdravstvuj!», tamu što ŭ nas nia toj dziaržaŭny ład i ŭvohule my jašče nie pieramahli dyktaturu i ziamla nia toj formy, jakoj by chaciełasia. Nie, heta — tvaja svaboda.

Svaboda pačynajecca ŭ siamji. I kali peŭnyja kaštoŭnaści jość, ich pavinny padzialać tvaje blizkija ludzi: i baćki, i braty dy siostry, i tvaje dzieci.

Svabodny čałaviek svaje kaštoŭnaści horda niasie. Im hanaracca i jahonyja kaštoŭnaści padzialajuć jaho siamiejniki pierš za ŭsio. A dalej hetaje koła pašyrajecca. Heta susiedzi, pradavački ŭ kramach, jakija paznajuć, vitajucca i viedajuć, jak skazać «prabačcie!» i jak skazać «dziakuj!». Chacia b voś tak minimalna. Heta koła ludziej, jakija, ubačyŭšy tvoj fatazdymak u hazecie, buduć pakazvać usim-usim i kazać, što jany viedajuć hetaha čałavieka, bo jon da ich u palikliniku prychodzić raz na miesiac.

Svaboda — heta adčuvańnie siabie haspadarom sytuacyi i haspadarom śvietu, u jakim ty žyvieš.

Robiš toje, što ty ličyš metazhodnym, i jano robicca tak, jak, ty ličyš, jano pavinna rabicca.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0