Ukrainskaja daśledčyca: pieršuju biełaruskuju knihu nadrukavali ŭ Mahilovie za 13 hadoŭ da Skaryny?

Ukrainskaja daśledčyca Śviatłana Kahamłyk znajšła ŭ archivach Kijeva-Piačorskaj łaŭry śviedčańni isnavańnia knihi, vydadzienaj u Mahilovie jašče da taho, jak Skaryna vydaŭ pieršuju knihu ŭ Prazie, pra što raspaviała ŭ manahrafii «Kijevo-Piečierśka Łavra. Śvit pravosłavnoji duchovnosti i kulturi».

«Nu što, spadarstva, čas dla siensacyi? Skaryna nie pieršadrukar?» — piša na Facebook dyrektar muzieja historyi Mahilova Alaksiej Baciukoŭ. Ad daśledčycy jon atrymaŭ skany dakumientaŭ.

Siońnia viadoma, što pieršuju biełaruskuju knihu nadrukavaŭ Francysk Skaryna. Joju byŭ «Psałtyr», vydadzieny ŭ 1517 hodzie ŭ Prazie (Čechija). Ale rejestr z archivaŭ Kijeva-Piačorskaj łaŭry śćviardžaje, što ŭ XVIII st. pry carkvie Pakrovu Praśviatoj Baharodzicy ŭ siale Jałoŭka znachodziŭsia «Apostał» mahiloŭskaha druku 1504 hoda vydańnia.

Hety rejestr, składzieny manachami ŭ 1736-1744 hh., ujaŭlaje saboj śpis staradrukavanych knih, što znachodzilisia ŭ biblijatekach manastyroŭ i cerkvaŭ Łaŭry.

Baciukoŭ tłumačyć: na zdymku možna pabačyć, što ŭsiaho ŭ adznačanaj carkvie miełasia adzinaccać knih, kožnaja ź jakich była atrybutavanaja pa miescy i hodzie vydańnia. Bačna taksama, što niechta ŭžo źviartaŭ raniej uvahu na niezvyčajnuju pazicyju – radok z ukazańniem vierahodnaha mahiloŭskaha vydańnia byŭ padkreśleny, a pobač nieviadomy prypisaŭ ad siabie: «oho!».

Śviatłana Kahamłyk, jakaja pieršaj źviarnuła ŭvahu na hetuju siensacyjnuju źviestku, śviedčyć, što hety emacyjny podpis byŭ pastaŭleny nie mienš jak stahodździe-dva tamu. Ale dakładna vyznačyć heta možna tolki z dapamohaj ekśpiertyzy. 

Baciukoŭ adznačaje, što najpierš usio vyhladaje tak, što hetyja śviedčańni pamyłkovyja.

«Nijakaj inšaj infarmacyi, nakolki mnie viadoma, na hety kont, pra isnavańnie hetaha vydańnia, niama, — raspavioŭ jon «Našaj Nivie». — To havaryć upeŭniena pra isnavańnie vydańnia možna budzie tolki pry najaŭnaści niejkaj infarmacyi ź inšych krynic. A idealna – pry najaŭnaści samoj knihi».

Tym nie mieniej, u tyja časy na Mahiloŭščynie tearetyčna mahli nadrukavać pieršyja biełaruskija knihi. «Užo ŭ XV stahodździ vyjšli pieršyja kiryličnyja knihi, — tłumačyć Baciukoŭ. — Heta samy roskvit Reniesansu, i mientalnaje ŭspryniaćcie sučaśnikami novaj technałohii było, chutčej, za ŭsio pazityŭnaje».

***

Siońnia miarkujecca, što jeŭrapiejski sposab knihadruku vynajšaŭ u 1440 hodzie niemiec Iahan Hutenbierh: ź mietału jon vyrablaŭ mietaličnyja błoki-litary, što nabiralisia ŭ radki i z dapamohaj admysłovaha presa adciskalisia na papiery. Pieršaja typahrafija źjaviłasia ŭžo ŭ 1460 hodzie, novy sposab stvareńnia knih za paru dziasiatkaŭ hod raspaŭsiudziŭsia pa Jeŭropie.

Da taho drukavać knihi navučylisia ŭ Kitai: samym rańnim uzoram knihadruku ŭ śviecie ličycca ksiłahrafičny (adcisnuty na papiery z draŭlanaj hraviury) tekst «Uṣṇīṣa Vijaya Dhāraṇī Sūtra», datavany 704-751 hadami našaj ery.

Francysk Skaryna viadomy jak biełaruski i ŭschodniesłavianski pieršadrukar. U Prazie ŭ 1517-1519 hadach, zatym u Vilni ŭ 1522-1525 hadach jon zasnavaŭ ułasnyja typahrafii, vydaŭ ahułam 46 knih relihijnaj tematyki na carkoŭnasłavianskaj i starabiełaruskaj movach. Pieršaja typahrafija na terytoryi sučasnaj Biełarusi była zasnavanaja ŭ Breście ŭ 1559 hodzie kniaziem Mikałajem Radziviłam Čornym.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0