Anatol Taras: «Bolš za ŭsio ŭ minułym ruskija vajavali nia suprać tataraŭ albo švedaŭ, a suprać biełarusaŭ»

Pro pisatiela Anatolija Tarasa pohovarivajut raznoje. Niekotoryje dažie utvierždajut, čto takoho čiełovieka voobŝie nie suŝiestvujet, čto eto psievdonim, za kotorym skryvajetsia ciełaja hruppa biełorusskich i rośsijskich avtorov. Ono, v obŝiem-to, i poniatno: trudno povieriť, čto odin čiełoviek možiet napisať boleje 80 knih, da jeŝie nastolko raznoobraznoj tiematiki – ot istorii podvodnych łodok do rukovodstva po bojevym iskusstvam. Tiem nie mienieje Anatolij Taras jesť, v etom ja smohła ubiediťsia sobstviennymi hłazami. I niedavno u nieho vyšła novaja kniha «Vojny Moskovskoj Rusi s Vielikim kniažiestvom Litovskim i Rieċju Pospolitoj v ChIV–XVII vv.», kotoraja srazu žie vyzvała širokij riezonans. Dieło v tom, čto kniha eta napisana dla rośsijskoho čitatiela, no s pozicij, dalekich ot rośsijskoj idieołohii.

– Vy napisali knihu dla rośsijan, v kotoroj obličajetie ich žie impierskije zamaški?

– Nazvanije knihi połnosťju sootvietstvujet jeje sodieržaniju. Ja rassmotrieł vsie vojny našich hosudarstv – s piervoj, kotoraja była v 1368 hodu, do pośledniej s Rieċju Pospolitoj (sieriedina XVII vieka). Pri etom soznatielno očień mnoho vnimanija udielił imienno russkoj istorii, dažie bolšie, čiem biełorusskoj – v obratnom słučaje jeje nikto by prosto nie čitał. Rośsijan nie intieriesujet ni istorija Kazachstana, ni Ukrainy. Rośsijskij tielevieduŝij Leonťjev kak-to niedoumievał: «Čto eto za strana takaja – Ukraina? Ja takoj nie znaju». Čto hovoriť tohda o maleńkoj Biełarusi? Kniha moja napisana, kak by hladia iz Moskvy, i nazyvajetsia imienno «Vojny Moskovskoj Rusi…», a nie naoborot. Połučajetsia, čto, obraŝajaś k voprosam rośsijskoj istorii, čitatiel zaodno znakomitsia s našiej istorijej. I postjepienno, sopostavlaja fakty, prichodit k myśli, kotoruju ja sformulirovał v koncie: mnohočiślennyje vojny mieždu Moskovskoj Ruśju i Drievniej Litvoj zakončiliś tiem, čto Ruś Aziatskaja sožrała Ruś Jevropiejskuju.

Diejstvitielno, Rośsija nieodnokratno stojała na pieriepuťje aziatskoj diespotii i jevropiejskoj civilizacii i každyj raz vybirała diespotiju, pričiem na vsiech etapach svojeho istoričieskoho raźvitija. I siehodnia my vidim to žie samoje. Vied́ biedy i sovriemiennoj Rośsii s etim śviazany. Oni po-priežniemu cieplajutsia za etu vot aziatčinu. Riežim, kotoryj suŝiestvujet v Rośsii, eto diktatura biez diktatora. No poskolku diktatura užie jesť, diktator obiazatielno pojavitsia. Ždať ostałoś niedołho.

U nas žie było hosudarstvo, kotoroje šło po jevropiejskomu puti raźvitija, no ono stało žiertvoj aziatov i pohibło. Była uničtožiena naša kultura, jeje nositieli.

– Po-mojemu, rośsijanie i rańšie nie očień-to vosprinimali namieki na to, čto słavianskije narody nie lelejali v siebie nadieždu na vossojedinienije s Vielikoj Rośsijej. Vy dumajetie, siejčas riadovoj rośsijanin hotov kardinalno pomieniať svoi vzhlady na etot vopros?

– A mnie biezraźlično, k čiemu on hotov. Ja nikohda ni pod koho nie podstraivałsia. Dažie pri sovietskoj vłasti. Znaju tolko, čto kohda dołho dołbiš v odnu točku, čto-to vsie ravno mieniajetsia – ja prochodił eto, kohda zanimałsia bojevymi iskusstvami. Pravda, eto očień dołhij prociess. Osobienno jeśli hovoriť o massovom soznanii v obłasti obŝiestviennych problem, istorii. No dołbiť nado. Vy tolko nie dumajtie, čto v mojej knihie prosto priet antirośsijŝina. Vovsie niet. V niej popytka objektivno izłožiť istoriju. Istorija Rośsii, kak i vsiakoj aziatskoj diespotii, sama po siebie užasna. Vot, naprimier, Ivan Hroznyj. Eto žie był iźvierh roda čiełoviečieskoho. I luboj normalnyj rośsijskij istorik vam eto skažiet. Nu i čto tut antirośsijskoho? Fakty hovoriat sami za siebia. Tak było. Da, pozicija u mienia probiełorusskaja. No bieź pieriehibov, vrodie toho, čto moskali – eto złydni, a biełorusy – sosriedotočije vsiech dostoinstv. Ja nie stavił siebie zadaču koho-to očierniť ili pokazať, kakije rośsijanie niehodiai. Prosto oni tatary, krieŝienyje, no tatary. Oni takije, kakije jesť. I my takije, kakije jesť. Ja nie hovoriu, čto my łučšie, my prosto druhije. U nas tožie svojeho chvatajet. Kohda ja, naprimier, słyšu takoje słovo, kak «pamiarkoŭny», ja očień mało etomu radujuś. Nie byli by my takimi «pamiarkoŭnymi», davno by žili, kak normalnyje ludi.

– A nie javlajetsia li Vaša kniha «kirpičom» v ohorod rośsijsko-biełorusskich otnošienij na puti k stroitielstvu sojuznoho hosudarstva?

– Moja kniha vypołniajet funkciju prośvieŝienija mass, i, dumaju, dostatočno udačno. Ja nikohda nie zanimałsia politikoj i zanimaťsia nie budu. Politika – hriaznoje dieło. Pričiem lubaja politika. Kak skazał Čierčiłl v svoje vriemia: «Politiku nado chraniť v tajnie ot naroda, a to nikto nie zachočiet umirať za Rodinu». Už on-to vładieł priedmietom. Kakoj by diemokrat, oburievajemyj samymi łučšimi namierienijami, v luboj stranie nie prišieł by k vłasti, jemu nieiźbiežno pridietsia diełať massu pakostiej. I u mienia na etot sčiet niet nikakich illuzij. Ja v svoje vriemia słužił v vojennoj raźviedkie, był, možno skazať, odnim iz mnohočiślennych provodnikov politiki partii i pravitielstva, poetomu znaju, kak i kakimi mietodami eto vsie diełajetsia.

– Vy vied́ nie istorik, počiemu vas vdruh stała vołnovať problema vojennych konfliktov minuvšich stoletij?

– Da nadojeło čitať vsiu etu achinieju, kotoraja vydajetsia za istoriju. V Rośsii do sich por poddierživajetsia tiezis o tom, čto biełorusy i russkije vsiu žizń žili vmiestie. Mieždu tiem mało komu tam iźviestno, čto v sostavie carskoj Rośsii my nachodiliś tolko 122 hoda. Śliškom mnohije rośsijanie do sich por stradajut kompleksom «staršieho brata» i dažie nie podozrievajut, čto bolšie vsieho v prošłom russkije vojevali nie protiv tatar ili šviedov, a protiv biełorusov. Poetomu ja i riešił vozraziť.

S druhoj storony, nadojeło ždať, kohda biełorusskije istoriki nakoniec odariat nas kakoj-nibud́ popularnoj rabotoj. Nie vsie u nas umiejut izłahať svoi myśli popularno. Často napisano tak, čto toska zielenaja. Eto odin momient. Druhoj momient, čto dažie pri naličii množiestva zamiečatielnych knih, v tom čiśle Mikoły Jermałoviča, Hienadzia Sahanoviča, druhich avtorov, ich trudy vsie ravno ostajutsia sovieršienno nieiźviestnymi nie tolko rośsijanam, no i osnovnoj maśsie biełorusov. Odna iz pričin – naš narod na svojem jazykie nie čitajet. I mnohije istoriki mohut skolko uhodno vstavať tut v pozu: moł, «my dziejačy biełaruskaj kultury, biełaruskaha adradžeńnia, i nikoli nie budziem pisać na hetaj pahanaj maskalskaj movie». Eto vsie chorošo, no čitať ot etoho vas vsie ravno bolšie nie stanut.

Ja postarałsia iźbiežať etich dvuch niedostatkov. Ja sdiełał knihu, kotoruju lehko čitať – nie v płanie matieriała, a v čisto litieraturnom, – a vo-vtorych, na russkom jazykie, čtoby ona była i dla rośsijan i dla biełorusov, dla vsiech, komu eto intieriesno. Nielzia skazať, čto v płanie sodieržanija ja pridumał čto-to orihinalnoje. Poskolku ja nie istorik, tam moich orihinalnych idiej niet, Ja prosto sdiełał dobrotnuju kompilaciju, otkazałsia ot raźličnych viersij odnich i tiech žie sobytij – vybirał tu, kotoraja mnie lično kazałaś naiboleje ubieditielnoj i pravdopodobnoj. I eto, koniečno, pozvolajet mnohim istorikam-profieśsionałam brosiť upriek v moj adries: moł, vy pišietie, čto było tak-to, a raźvie vy nie znajetie, čto jesť i druhije točki zrienija? Znaju. No eto istorik dołžien rassmotrieť vsie viersii. Imienno poetomu jeho i čitať skučno. Nikto nie možiet skazať, čto moja kniha nie łohična. Tam vsie uviazano i vytiekajet odno iz druhoho.

– V knihie Vy pišietie, čto intieries k istoričieskoj chronikie nie zakančivajetsia rassmotriennym pieriodom. V bližajšieje vriemia śledujet ožidať prodołžienija?

– Da, ja jeho užie hotovlu. Choču rassmotrieť vsie vooružiennyje konflikty mieždu Rośsijej i Polšiej: vosstanija, nacionalno-osvoboditielnoje dvižienije v XIX viekie. Poetomu Biełaruś tam tožie budiet fihurirovať. Budiet opisana Sieviernaja vojna, kotoraja v etu knihu nie vošła, poskolku tohda Ruś i Rieċ Pospolitaja javlaliś sojuźnikami. Odnako žie vojna prochodiła na našiej tierritorii i pohibła v niej trieť nasielenija. A jeśli Boh dast siły, to v dalekoj pierśpiektivie płaniruju sdiełať jeŝie i kratkuju istoriju Biełarusi.

Anastasija Zielenkova, «Salidarnaść»

(u skarocie)

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0